Кіріспе

Тас қонақ (Каменный гость) – Александр Даргомыжскийдің үш актілі операсы, либреттосы Александр Пушкиннің 1830 жылы жазылған, бос өлеңмен жазылған және оның "Кіші трагедиялар" жинағына енген осы аттас пьесасынан дерлік сөзсіз алынған. Опера алғаш рет 1872 жылдың 16 ақпанында Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында (Ескі стиль) қойылды. Композитордың өтініші бойынша, 1-ші картинаның соңғы бірнеше жолын Цезарь Цуй жазды, ал операның оркестрлік бөлімін Николай Римский-Корсаков жасады. Көп жылдар өткен соң Римский-Корсаков операның оркестрлік бөлімін қайта қарап, Даргомыжскийдің бірнеше түпнұсқа бөлімдерін қайта жазып, оркестрлік прелюдия қосты. 1903 жылы аяқталған бұл нұсқа алғаш рет 1907 жылы Большой театрында орындалды.

Стиль

Опера ретінде «Тас қонағы» ерекшелігі – оның мәтіні опералық көрермендер ария, дуэт және хор естуді күтер еді, сондықтан оны бастапқы әдеби сахналық шығармадан сөзбе-сөз алып, операға бейімделген либреттоға орналастырмауында. Осының салдарынан, туынды музыкалық драма көбінесе әр кейіпкердің кезекпен орындаған монологтарынан тұрады, дәл сияқты әдеби пьесадағыдай. Бұл тәсіл сөздік және музыкалық драманың талаптары туралы революциялық тұжырым болды, ал кейбіреулер оны операның музыкалық жанрын девальвациялап, сөздік драманың әдеби жанрынан ажыратып тастады деп санады. Чайковский бұл идеяны айрықша сынады; Даргомыжскийдің «Мен дыбыстың сөзді тікелей көрнеуін қалаймын. Мен шындықты қалаймын» деген мәлімдемесіне жауап ретінде ол жеке хаттарында музыкалық драма ретінде көрсетуге тырысудан гөрі ештеңе де «жеткілікті жеккөрушілік және жалған» бола алмайды деп жазды.