Кіріспе

Оңтүстік-орталық Айдахо штатында орналасқан қала – Твин Фолс, Айдахо штатының Твин Фолс округінің орталығы және ең ірі қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 51 807 адам тұрады. Magic Valley аймағында Твин Фолс 100 миль (161 км) радиустағы ең үлкен қала және оңтүстік-орталық Айдахо мен солтүстік-шығыс Неваданың аймақтық сауда орталығы болып табылады. Бұл Твин Фолс және Джером округтерінің толық аумағын қамтитын Твин Фолс статистикалық аймағының бас қаласы. Штат шекарасынан оңтүстікке қарай 50 миль (80 км) қашықтықта орналасқан, шекаралық Джекпот қаласы (Невада штаты) ресми емес түрде кеңейтілген Твин Фолс аймағының бір бөлігі саналады. Твин Фолс – жылан өзенінің каньонының оңтүстік жиегіндегі кең жазықта орналасқан. Осы жерде 1974 жылы Евл Книвел бумен жұмыс істейтін ракетамен каньоннан секіруге әрекеттенген. Секіру орны Твин Фолс қаласының солтүстік-шығысында, Шошоне шарлауы мен Перрин көпірінің арасында орналасқан.

Тарих

1959 жылы Твин-Фолс маңындағы Уилсон-Бутт үңгіріндегі қазба жұмыстары Солтүстік Америкадағы ең көне артефакттардың қатарына жататын, жебе ұштары сияқты адам қызметінің іздерін ашты. Кейіннен аймақта басымдық алған американдық тайпалар Солтүстік Шошон және Баннок тайпалары болды. Твин-Фолс аймасына алғаш келген еуропалықтар американдық Уилсон Прайс Хант басқарған топтың мүшелері деп саналады. Олар 1811 және 1812 жылдары Сент-Луис (Миссури штаты) қаласынан Орегон штатының Астория қаласына дейін су жолымен батысқа қарай жол ашуға тырысты. Ханттың экспедициясы апатқа ұшырады; экспедициясының көп бөлігі жойылды және бір адам қазіргі Мертоғаның жанындағы Калдрон Линн деп аталатын Жылан өзеніндегі таяздықтарда қаза тапты. Хант және экспедициясының аман қалған мүшелері Асторияға құрлықпен сапарды аяқтады. 1812 және 1813 жылдары Роберт Стюарт Асториядан Сент-Луиске дейін, Твин-Фолс аймағынан өтетін шығысқа қарайғы экспедицияны сәтті жүргізді. Стюарттың жолы кейіннен Орегон жолының негізін қалады. 150 жыл өткен соң, Твин-Фолстағы Роберт Стюарт орта мектебі оның құрметіне аталды. Аймақтағы алғашқы тұрақты қоныс 1864 жылы қазіргі қаланың жанындағы Рок-Крикке орналасқан пошта станциясы болды. 1890 жылға қарай Жылан өзенінің каньонында бірнеше табысты шаруашылықтар пайда болды, бірақ инфрақұрылымның жетіспеуі және каньонның географиялық ерекшеліктері құрғақ айналағы жерді суаруды өте қиын етіп берді. Бұл мәселені шешу үшін 1900 жылы И.Б. Перрин аймаққа суару арналарын салу мақсатында Твин-Фолс жер және су компаниясын құрды. 1900 жылдың тамызында жүргізілген суару жүйесінің сумен қамтамасыз ету жөніндегі зерттеуден кейін, компанияға суару жүйесін салуға қажетті су құқығы берілді. Зерттелген аумақта бірнеше учаскелер болашақ қалалар үшін бөлінді. Бұл учаскелер кейіннен Твин-Фолс, Кимберли, Буль, Филер, Хансен және Мурто қалаларына айналды. 1902 жылы жоба сәл сәтсіздікке ұшырады, өйткені бастапқы инвесторлардың көпшілігі компаниядан шығып кетті, тек Солт-Лейк-Сити бизнесмені Стэнли Милнер компаниядағы үлесін сақтап қалды. 1903 жылы Жылан өзенінің каньонында сәтті фермер және мал өсіруші болған Перрин, 1894 жылғы Кэри заңының ережелеріне сәйкес Милнерден және басқалардан жеке қаржыландыру алды. 1905 жылы аяқталған Милнер бөгеті және онымен байланысты арналар алғаш рет Жылан өзенінің каньонынан тыс жерлерде коммерциялық суаруға мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде Перрин Твин-Фолстың негізін қалаушы деп есептеледі. 1903 жылдың шілде айында болашақ қала үшін жер телімін тарту өткізілді, бірақ нәтижелер көңіл көншітпеді. 1904 жылдың қазан айында одан да сәтті жеребе тартылды. Қаланың аты сол аты бар Жылан өзеніндегі жақын жердегі сарқырамадан алынған. 1907 жылы Твин-Фолс жаңадан құрылған Твин-Фолс округінің орталығы болды. Бастапқы қала жоспары ерекше дизайнға ие. Ол солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа және солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған жолдармен салынған. Мұның себебі, үйлердің әр бөлмесіне күндіздің белгілі бір уақытында күн сәулесі түсуі үшін жасалған деп есептеледі. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған жолдар нөмірленіп, даңғылдар деп аталды, ал солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа бағытталған жолдар нөмірленіп, көшелер деп аталды. Тек екі орталық көшеге, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған Мейн-авеню және солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа бағытталған Шошон-стрит-ке ғана атау берілді. Бұл жүйе көшелердің бір жағындағы мекенжайлар екінші жағынан мүлдем өзгеше болуына және мысалы, "3-ші және 3-ші" бұрышы бірнеше жерде кездесуіне әкелді. 2003 жылы ондаған жылдар бойы тудырған шатасуды жою үшін солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа бағытталған нөмірленген көшелердің атаулары өзгертілді. Кейінгі қалалық жолдар, мысалы, Блю-Лейкс бульвары, Аддисон-авеню және Вашингтон-стрит стандартты солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттары бойынша салынды. Аддисон-авеню 1913-1933 жылдары Твин-Фолстан 10 мерзімге сайланған конгрессмен Аддисон Т. Смит (1862-1956) құрметіне аталды. Милнер бөгеті салынғаннан кейін Оңтүстік-Орталық Айдаходағы ауыл шаруашылығы өндірісі айтарлықтай өсті. 1909 жылы жеке меншік Твин-Фолс жер және су компаниясы акционерлік Твин-Фолс канал компаниясы ретінде қайта ұйымдастырылды. Ұшыру пандусының негізі каньонның оңтүстік жиегіндегі жеке меншік жерде орналасқан. Шошон сарқырамасынан 3 шақырымдай батысқа қарай орналасқан, оны әлі де көруге болады. 20 ғасырдың соңғы тоқсанында ауыл шаруашылығына негізделген экономиканың біртіндеп әртараптануы қаланың өсуіне мүмкіндік берді. 2006 жылы Твин-Фолстағы ірі жұмыс берушілердің қатарында Dell, Glanbia және Jayco компаниялары болды. 2009 жылдың қыркүйегінде Dell компаниясы 2010 жылдың қаңтарына дейін Твин-Фолстағы өндіріс орнын жабатынын хабарлады. Кейіннен 2010 жылы Dell компаниясының бұрынғы орнында C3 колл-орталық компаниясы ашылды. Соңғы жылдары Твин-Фолс көпұлтты қалаға айналды. 1995 жылдан бері Оңтүстік Айдахо колледжі басқаратын қашқын орталығының арқасында Босния және Герцеговина және бұрынғы Совет Одағынан келген көптеген адамдар Твин-Фолсқа қоныстанды. Қаланың испаноязықты халқы да көп.

Үкімет

Твин-Фолс – Айдахо штатындағы әкімшілік басқару жүйесіне ие үш қаланың бірі. Жеті мүшеден тұратын Твин-Фолс қалалық кеңесі төрт жылдық мерзімге партиялық емес муниципалдық сайлауларда тікелей сайланады. Қала әкімі атқарушылық билікке ие емес, ол уақыт-уақыт қалалық кеңес мүшелерінен сайланып, отырыстарды жүргізеді және "қаланың ресми өкілі саналады". Қалалық кеңес отырыстары көбінесе дүйсенбі күндері өтеді. Қаланың күнделікті жұмысын қалалық кеңес тағайындайтын қалалық менеджер басқарады. Қалалық үкімет түрлі азаматтар кеңестері арқылы саябақтар мен демалыс аймақтарын, қала құрылысын және жер учаскелерін бөлуді, санитариялық тазалықты және қоқыс жинауды, көшелерді күтіп ұстауды, канализация жүйесін және полиция мен өрттен қорғау қызметтерін қадағалайды. Твин-Фолс қалалық кітапханасы, Твин-Фолс қалалық гольф алаңы және Джослин Даласының Сиқырлы аңғарының аймақтық әуежайы да қаланың қарауында.

Жоғары білім

Твин-Фолс қаласында Оңтүстік Айдахо колледжі (CSI) орналасқан, ол қаланың солтүстік-батыс бөлігіндегі ірі қоғамдық колледж. Үш мемлекеттік университет (Бойз штаты университеті, Айдахо штаты университеті және Айдахо университеті) CSI кампусында сабақтар өткізеді. 2007-2008 жылдарғы мемлекеттік бюджеттен медбикелік бағдарламаны күшейтетін, заманауи медбикелік орталығын салуға қаржы бөлінді. CSI ерлер баскетбол командасы 2011 жылдың наурыз айында NJCAA I дивизионы бойынша үшінші рет жеңіске жетті.

Бастауыш және орта мектептер

Мемлекеттік мектептерді Твин-Фолс мектеп округі басқарады, оның құрамында Твин-Фолс жоғары мектебі, Каньон Ридж жоғары мектебі, балама Magic Valley жоғары мектебі, үш орта мектеп және тоғыз бастауыш мектеп бар. Сонымен қатар, Твин-Фолс қаласында Xavier Charter мектебі орналасқан және округ штаттағы үздік 1C округ деп танылды. 2006 жылдың 14 наурызында тіркелген сайлаушылар қосымша жоғары мектеп салуға арналған облигацияны мақұлдады. Мектептің атауын анықтау үшін қалалық конкурс өткізілді. 2006 жылдың қараша айында Твин-Фолс мектеп кеңесі «River Hawks» атауын таңдады, осылайша Каньон Ридж жоғары мектебінің River Hawks командасы ресми түрде құрылды. Облигациядағы жоспарларға ескі мектеп ғимараттарын күрделі жөндеу және жасөспірімдер мектептерін орта мектептерге айналдыру да кірді. Бұл жобалар 2009–2010 оқу жылында аяқталды. Каньон Ридж жоғары мектебінің ашылуымен оқушылар саны шамамен екіге бөлінді. Айдахо жоғары мектеп спорты ассоциациясы бойынша екі мектептің де спорт командалары 5A емес, 4A санатында өнер көрсетеді.

Экономика

Твин-Фолс, штаттың жетінші ірі қаласы, Оңтүстік-орталық Айдаходағы ең жылдам дамитын қала. 2011 жылдың сәуір айында Твин-Фолс округіндегі жұмыссыздық деңгейі 9,5% құрады, бұл Айдахоның орташа көрсеткіші 9,6%-дан төмен. 1998 жылдан 2007 жылға дейін жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде төмендеп, 2%-ға жуық ең төменгі деңгейге жетті. Содан кейін, ұлттық экономикамен бірге, 2011 жылдың сәуір айында жұмыссыздық деңгейі шамамен 9,5%-ға дейін өсті. Твин-Фолс – ірімшік өндіруші Glanbia Foods компаниясының орналасқан жері, ол ирландтық Glanbia plc компаниясының ірі американдық бөлімшесі. Тағы бір марапатталған азық-түлік компаниясы Falls Brand, Твин-Фолстың оңтүстік бөлігінде орналасқан. 2011 жылдың басында Falls Brands компаниясының дәстүрлі баск Chorizo шұжығы Ұлттық Ет Ассоциациясы (NMA) жыл сайын өткізетін NMA жылдық Гурметтік шұжық фестивалінде "Қақпаңыз" сыйлығын жеңіп алды. Тағы бір маңызды мекеме – Оңтүстік Айдахо колледжі (CSI). 3433 студенттің қатысуымен ашылған бұл колледж, төрт жылдық университетке түсуге дайын емес студенттер үшін балама болып табылуы мүмкін. Көптеген студенттер басқа штаттардан келіп, CSI жатақханаларында тұрады. Басқа ірі жұмыс берушілерге ақ Сатин қантын өндіретін Amalgamated Sugar Company және батыс Твин-Фолста орналасқан тамақ өңдеу зауыты бар Lamb Weston кіреді. Онда 500 адам жұмыс істейді және оның жылдық кірісі шамамен 100 миллион долларға жетеді. Ұлттық экономиканың қиындықтарына қарамастан, Твин-Фолс 2006 жылдан бері қарқынды дамуды көрсетуде. 2006 мен 2011 жылдар арасында Твин-Фолс қаласында көптеген ірі сауда орындары дүкендер ашты. 2009 жылдың қараша айында жаңа Walmart Supercenter ашылды, бұл аймаққа шамамен 100 қосымша жұмыс орнын әкелді. 2010 жылдың қазан айында бұрынғы Dell ғимаратында C3 клиенттік байланыс орталығы ашылды. Бұл экономиканы сергітіп, 1000-ға жуық жұмыс орнын құруға септігін тигізді. 2011 жылдың шілдесінде C3 бизнестің өркендеуіне байланысты Твин-Фолс қаласында тағы 300 C3 жұмыс орнын толтыруды жариялады. 40-50 жаңа жұмыс орнын құру арқылы Magic Valley Cinema 13 D BOX орындықтарымен жабдықталған жаңа кинотеатр салды. Жаңа ойын-сауық орталығы Magic Valley-дегі беспрецеденттік өсіммен байланысты дамыды. Халық санының өсуіне жауап ретінде Твин-Фолс округінің сайлаушылары қаланың қазіргі ауруханасын ауыстыру үшін Твин-Фолс қаласының солтүстік-батыс бөлігінде жаңа аурухана салуға келісім берді. 2011 жылдың көктемінде жаңа 700 000 шаршы фут көлемді ғимарат, Сент-Люкстің Сиқырлы аңғары ашылды. Жаңа аурухананың ерекшелігі – барлық 186 бөлмесі жеке және отбасылық жағдайларға арналған. 2011 жылы China Mountain Wind, LLC компаниясы экологиялық әсері бағаланғаннан кейін жел электр стансасын салуды ұсынды. Твин-Фолс округінің салық кірісі 33,4 миллион долларға жетеді деп күтілуде. Жергілікті мектептер мен қызметтер салық кірісінің бір бөлігін алады. Жел электр стансасын салу кезінде аймаққа 400-750 толық және жартылай штаттан жұмыс орындары, ал қызметтің күтілуіне 24-46 жаңа жұмыс орны құрылатын болады. 2012 жылы Твин-Фолс Айдахо Республикалық партиясының съезін қабылдады, бұл экономикалық белсенділікті арттырады деп күтілді. Chobani Yogurt Company компаниясы 2012 жылы әлемдегі ең ірі йогурт өндіріс зауытын ашып, Твин-Фолс қауымдастығына қосымша 300 жұмыс орнын ұсынды.

Көлік

Твин-Фолс – Айдахо штатындағы тікелей қалааралық тас жол жүйесінде орналаспаған ең ірі қала; оны бірнеше маңызды тас жолдар қызмет көрсетеді, оның ішінде АҚШ 30-шы және АҚШ 93-ші тас жолдары бар. Жақын орналасқан 84-ші қалааралық тас жолына Перрин көпірі (АҚШ 93) арқылы каньонмен өтуге болады; бұл қосылыс шамамен 8 шақырым (5 миль) солтүстікте, Джером округінде орналасқан. 74-ші мемлекеттік тас жол Твин-Фолс қаласының орталық бөлігінен АҚШ 93-ші тас жолының оңтүстік бағытындағы Холлистер және Роджерсон сияқты елді мекендерге тікелей қол жеткізеді, содан кейін Джекпот арқылы Невада штатына өтіп, Уэллстегі 80-ші қалааралық тас жолымен жалғасады. Magic Valley аймақтық әуежайында, сондай-ақ Джослин алаңында шектеулі коммерциялық әуе тасымалы қызметі көрсетіледі. 2017 жылдың тамызынан бастап Delta Connection (SkyWest Airlines) компаниясы Salt Lake City қаласына күнделікті рейстерді Canadair CRJ200 ұшағымен жүзеге асырады. Лас-Вегасқа аптасына екі рет рейстерді бұрын Allegiant Air компаниясы орындаған, бірақ 2012 жылдың қаңтарында билет бағасының жеткіліксіздігіне байланысты рейстер тоқтатылды. Твин-Фолс қаласының халқы 50 000 адамнан асқаннан кейін, қалалық тұрғындарына қоғамдық көлік жүйесін ұсыну федералдық талапқа айналды. (Толығырақ ақпарат алу үшін Метрополитенді жоспарлау ұйымына жүгініңіз.) 2023 жылдың 1 шілдесінде Твин-Фолс қаласы Ride TFT (Twin Falls Transit) деп аталатын микрокөлік жүйесін іске қосты. Бұл бастапқыда екі жылға жоспарланған пилоттық бағдарлама ретінде іске қосылды. Бірақ 2024 жылдың қаңтар айының соңында бұл жүйе қала тұрғындары үшін сәтті болғаны анықталды. Ресми тұлғалар айына шамамен 2000 жолаушы тасымалданады деп күткен, бірақ алғашқы айда 3200 жолаушы тасымалданды. Содан бері жолаушылар саны үнемі өсіп, 2023 жылдың желтоқсанында бастапқы болжамдар үш есеге жуық артты. Snake River Canyon қаланың солтүстік шекарасын құрайды және оны Джером округінен бөліп тұрады. Аймақта үш сарқырама бар. Шошоне сарқырамасы Твин-Фолс қаласынан шамамен 8 шақырым (5 миль) шығысқа қарай орналасқан. Пилар сарқырамасы Перрин көпірінен жоғары орналасқан, ал қаланың атымен аталған Твин-Фолс сарқырамасы Шошоне сарқырамасынан жоғары орналасқан. Шошоне сарқырамасының биіктігі 65 метр (213 фут), бұл Ниагара сарқырамасынан 14 метр (46 фут) жоғары. Қаланың солтүстігіндегі Жылан өзені каньонын аралап өтетін Перрин көпірі – әлемдегі BASE секіруіне рұқсат етілген қолдан жасалған құрылыстардың санаулы бірі. 2005 жылдың қыркүйегінде Твин-Фолс тұрғыны Майлз Дейшер Перрин көпірінен 24 сағат ішінде 57 рет секіріп, BASE секіру бойынша әлемдік рекорд орнатты. 2006 жылдың шілдесінде Дэн Шиллинг қайырымдылыққа ақша жинау мақсатында 21 сағат ішінде көпірден 201 рет секірді. Дейшерден айырмашылығы, Шиллингті әрбір секіруден кейін кран көпірдің жоғарғы жағына көтеріп отырды.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша қалада 44 125 адам, 16 744 үй шаруашылығы және 11 011 отбасы тұрады. Халық тығыздығы болды, ал 18 033 тұрғын үйдің орташа тығыздығы шамалы. Қаланың нәсілдік құрамы: 88,5% ақ нәсілді, 0,7% афроамерикандық, 0,8% американдық үндістер, 1,8% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 5,7% басқа нәсілдерден және 2,6% екі немесе одан көп нәсілге жататындар. Халықтың 13,1% латын американдықтары немесе испандарды құрады. 16 744 үй шаруашылығының 35,1%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 48,3%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 12,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,2%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 34,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 26,6%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 10,9%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,58 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,13 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 31,9 жасқа тең; тұрғындардың 27%-ы 18 жасқа дейін, 11,7%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 26,5%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 21,4%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 13,4%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 48,7% ер адам және 51,3% әйел адам.

Рейтингтер

Өмір сүруге қолайлы жағдайлар туралы. Livability.com сайтының "Өлімге тойтарыс беруге ең жақсы 10 орын" тізімінде Твин-Фолс бірінші орынды иеленді.