Кіріспе

Көлденең жасушалар – омыртқалы жануарлардың көздерінің торлы қабатының ішкі ядролық қабатында денесі орналасқан, бүйірлік байланысқан нейрондар. Олар көптеген фоторецепторлық жасушалардан келетін сигналды біріктіріп, реттеуге көмектеседі. Көлденең жасушалардың функцияларының арасында, жақтық тежеу арқылы контрастты арттыру және жарқын мен әлсіз жарық жағдайларына бейімделу үшін жауапты деп саналады. Көлденең жасушалар таяқша және конус фоторецепторларына тежегіш кері байланыс жібереді. Олар көптеген ретиналық ганглиялық жасушалардың рецептивті өрістерінің антагонистік орталық-шеңберлік қасиеттері үшін маңызды деп есептеледі. Басқа торлы қабат нейрондарына фоторецепторлық жасушалар, биполярлық жасушалар, амакриндық жасушалар және ретиналық ганглиялық жасушалар жатады.

Құрылымы

Түрге байланысты, көлденең жасушалардың әдетте бір немесе екі класы болады, ал үшінші тип кейде ұсынылады. Көлденең жасушалардың тығыздығы торлы қабықтың орталық аймағына қарай артады. Мысықта А типіндегі көлденең жасушалардың торлы қабықтың ортасына жақын 225 жасуша/мм² және шеткі торлы қабықта 120 жасуша/мм² тығыздыққа ие екені байқалады. Көлденең жасушалар мен басқа ретиналық аралық нейрон жасушаларының бір-бірімен бір субтипте болу ықтималдығы, кездейсоқ болуынан төмен, нәтижесінде оларды бөліп тұратын "тежелу аймақтары" пайда болады. Мозаикалық құрылым әр жасуша типін торлы қабықта тең тарату механизмін қамтамасыз етеді, соның арқасында көру өрісінің барлық бөліктері өңдеу элементтерінің толық жиынтығына қол жеткізе алады.

Функция

Горизонтальды жасушалар фоторецепторлардан глютаматтың босауы арқылы деполяризацияланады, бұл жарық болмағанда жүзеге асады. Горизонтальды жасушаның деполяризациясы жақын орналасқан фоторецепторларды гиперполяризациялайды. Керісінше, жарық болғанда фоторецептор аз мөлшерде глютамат бөліп шығарады, бұл горизонтальды жасушаны гиперполяризациялайды, ал жақын орналасқан фоторецепторлар деполяризацияланады. Осылайша, горизонтальды жасушалар фоторецепторларға теріс кері байланыс береді. Горизонтальды жасушалардың кеңінен жаққа тарауы және тік байланысы, торлы қабықтың бір аймағына түсетін жарықтың орташа деңгейін өлшейді, содан кейін горизонтальды жасушалар фоторецепторлардың шығысынан пропорционалды шаманы алып тастайды, бұл ішкі торлы схемаға сигналдың кірісін оның жұмыс диапазонында ұстап тұруға мүмкіндік береді. Конустардың глютамат бөлінуіне горизонтальды жасушалардың тежеуін қамтамасыз ететін екі механизм бар, олар бір-бірін жоққа шығармайды. Екі механизм де горизонтальды жасушалардың конустарға түсіретін инвагинациялық синапстарымен қамтамасыз етілген қорғалған ортаға тәуелді. Бірінші механизм – өте жылдам эфаптикалық механизм, ол синапстық кешігусіз болады, бұл оны белгілі ең жылдам тежеуші синапстардың біріне айналдырады. Екінші механизм шамамен 200 мс уақыт константасымен салыстырмалы түрде баяу, және ол горизонтальды жасуша дендриттерінде орналасқан Pannexin 1 каналдары арқылы АТФ бөлінуіне байланысты, бұл конус синапсы терминалын инвагинациялайды. Экто-АТФаза NTPDase1 клеткадан тыс АТФ-ты АМФ, фосфат топтары және протондарға гидролиздейді. Фосфат топтары мен протондар 7.2 pKa-мен pH буферін құрайды, бұл синапстық кеңістіктегі pH деңгейін салыстырмалы түрде қышқыл ұстап тұрады. Бұл конус Ca2+ каналдарын тежейді және нәтижесінде конустардың глютамат бөлінуін азайтады. Биполярлы жасушалардың орталық-шеңберлік антагонизмі конустардан мұраға алынған деп есептеледі. Алайда, биполярлы жасушаларға синапс құратын конус терминалдарынан алыс орналасқан конустың бөліктерінен тіркелгенде, конустағы орталық-шеңберлік антагонизм биполярлы жасушаларға қарағанда сенімдірек болмайды. Горизонтальды жасушалардан инвагинациялық синапстар конус терминалдарына құрылғандықтан, конустың орталық-шеңберлік антагонизмі конус терминалдарында сенімдірек болады деп есептеледі.