Маринид әмірі Әбу әл-Хасан: Гибралтардың жаулануы және Магрибтегі билеуі
Abu al-Hasan Ali ibn Othman
Марокконың Маринид сұлтаны Әбу әл-Хасан Али ибн Осман (1297-1351) Гибралтарды басып алған, Солтүстік Африканы кеңейткен, бірақ араб тайпаларының көтерілісінен жеңілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марокконың маринидтер сұлтаны (шамамен 1297–1351)
Moroccan Marinid sultan (c.1297–1351)
Әбу әл-Хасан Әли ибн Осман (шамамен 1297 – 24 мамыр 1351), (أبو الحسن علي بن عثمان) – 1331 және 1348 жылдар аралығында Мароккода билік құрған маринидтер әулетінің сұлтаны. 1333 жылы ол Гибралтарды кастилиялықтардан жаулап алды, бірақ 1339 жылы Тарифты басып алуға жасаған келесі әрекет сәтсіздікке ұшырады. Солтүстік Африкада ол өзінің билігін Тлемсен мен Хафсид Ифрикиясына дейін кеңейтті, олар қазіргі Алжир мен Тунис жерінің солтүстігін қамтыды. Оның билігінде маринидтердің Магрибтегі мемлекеттері қысқа мерзімге бұрынғы Альмохад халифатымен теңесетін аумақты қамтыды. Дегенмен, араб тайпаларының көтерілісіне байланысты ол шегінуге мәжбүр болды, кеме апатына ұшырады және көптеген қолдаушыларын жоғалтты. Оның ұлы Әбу Инан Фарис Фесте билікті басып алды. Әбу әл-Хасан Жоғарғы Атлас тауларында жер аударылып жүргенде қайтыс болды.
Abu Al Hasan 'Ali ibn 'Othman (c. 1297 – 24 May 1351), (أبو الحسن علي بن عثمان) was a sultan of the Marinid dynasty who reigned in Morocco between 1331 and 1348. In 1333 he captured Gibraltar from the Castilians, although a later attempt to take Tarifa in 1339 ended in fiasco. In North Africa he extended his rule over Tlemcen and Hafsid Ifriqiya, which together covered the north of what is now Algeria and Tunisia. Under him the Marinid realms in the Maghreb briefly covered an area that rivalled that of the preceding Almohad Caliphate. However, he was forced to retreat due to a revolt of the Arab tribes, was shipwrecked, and lost many of his supporters. His son Abu Inan Faris seized power in Fez. Abu Al Hasan died in exile in the High Atlas mountains.
Алғашқы жылдар
Әбу әл-Хасан Маринид әмірі Әбу Саид Усман II мен әбиссин қызының ұлы болды. Оның терісі қараңғы болғандықтан, оны Марокконың "Қара сұлтаны" деп атады. Ол 1331 жылы әкесі Әбу Саид Усман II-нің орнын басты. Әбу әл-Хасан Ифрикиялық Хафсид әмірі Әбу Яхья Әбу Бакр II-нің қызы Фатимаға үйленді, осылайша Маринидтер мен Хафсидтер Тлемсеннің Зайянид әулетіне қарсы одақ құрды.
Abu al Hasan was the son of Marinid ruler Abu Sa'id Uthman II and an Abyssinian concubine mother. He had a dark complexion, and was known as the 'Black Sultan' of Morocco. He succeeded his father Abu Sa'id Uthman II in 1331. Abu al Hasan married Fatima, daughter of the Hafsid ruler Abu Yahya Abu Bakr II of Ifriqiya, sealing an alliance between the Marinids and Hafsids against the Zayyanid dynasty of Tlemcen.
Гибралтар
1309 жылы Фердинанд IV басқаратын кастилиялық әскерлер Гибралтарды басып алды, ол кезде Мединат әл-Фатх (Жеңіс қаласы) деп аталатын, мұсылмандық Гранада әмірлігінен. 1333 жылы Гранаданың Насрид билеушісі Мұхаммед IV-тің шақыруына жауап ретінде Әбу әл-Хасан өзінің ұлы Абд әл-Малик Абд әл-Вахидтің басшылығымен марокколық әскерді Алхесирасқа жіберді. 1333 жылдың ақпан айында 7000 сарбаз Гибралтар бұғазы арқылы тасымалданып, Гранаданың Мұхаммед IV әскерімен Алхесираста кездесуге жетті. Кастилиялықтар король Альфонсо XI-нің тәж кию рәсімімен айналысқандықтан, жауап беруде кешікті, сондықтан шабуылға қарсы күштерді жинамас бұрын Гибралтарды қоршауға алуға мүмкіндік туды. Маусымның ортасына қарай Гибралтардағы жағдай қиын болды. Азық-түлік таусылып, қала тұрғындары мен гарнизон өмірлік күш алу үшін өздерінің қалқандарын, белбеулерін және аяқ киімдерін жеуге мәжбүр болды. 17 маусымда Васко Перес Абд әл-Маликпен келісімге келгеннен кейін Гибралтарды тапсырды. Қорғаушылар қаланы ұзақ қорғағандықтары үшін құрметпен кетуге рұқсат алды. Гибралтардың құлауы Мароккода зор қуанышпен қарсы алынды; мавр тарихшысы Ибн Марзук Тлемсенде оқып жүрген кезінде мұғалімінің сыныптастарына: "Сүйініңдер, адалдар қауымы, себебі Алла бізге Гибралтарды қайтаруға ниет етті!" – деп айтқанын жеткізді. Ибн Марзукқа сүйенсек, қуаныштан көздерінен жас ағып, мадақ айтып, шүкірлік білдірген студенттер болды. Гибралтар жорығының сәтті аяқталуы Гранада сарайында Маринидтердің тым күшті ықпалға ие болатыны туралы қорқыныш тудырды, және бірнеше айдан кейін наразы Гранада ақсүйектері Мұхаммед IV-ті өлтірді. Алайда, Әбу әл-Хасан Тлемсенмен соғысқандықтан, Иберия түбегіне шабуыл жасауға дайын болған жоқ. Мұхаммед IV-тің інісі және мұрагері Гранаданың Юсуф I Маринид билеушісімен одақты сақтап қалды. 1334 жылдың 26 ақпанында Кастилия, Гранада және Марокко арасында төрт жылға есептелген бейбіт келісімге қол қойылды.
In 1309, Castillian troops under Ferdinand IV captured Gibraltar, then known as the Medinat al Fath (City of Victory), from the Muslim ruled Emirate of Granada. In 1333, responding to the appeal of Nasrid ruler Muhammad IV of Granada, Abu al Hasan sent a Moroccan army to Algeciras under the command of his son Abd al Malik Abd al Wahid. A force of 7,000 men was transported across the Strait of Gibraltar to rendezvous with the forces of Muhammad IV of Granada at Algeciras in February 1333. The Castilians were distracted by the coronation of King Alfonso XI and were slow to respond to the invasion force, which was able to lay siege to Gibraltar before much of a response could be organised. The situation in Gibraltar was desperate by mid June. The food had run out and the townspeople and garrison had been reduced to eating their own shields, belts and shoes in an attempt to gain sustenance from the leather from which they were made. On 17 June 1333, Vasco Perez surrendered Gibraltar after agreeing terms with Abd al Malik. The defenders were allowed to leave with honour as a mark of respect for their courage in defending the town for so long. The fall of Gibraltar was rapturously received back in Morocco; the Moorish chronicler Ibn Marzuq recorded that while he was studying in Tlemcen, his teacher announced to his class: "Rejoice, community of the faithful, because God has had the goodness to restore Gibraltar to us!" According to Ibn Marzuq, the jubilant students burst out into cries of praise, gave thanks and shed tears of joy. The success of the Gibraltar campaign stoked fears in the Granadan court that the Marinids would become too influential, and provoked the assassination of Muhammad IV by resentful Granadan nobles only a few months later. However, Abu al Hasan was not ready to invade the Iberian peninsula since he was engaged in hostilities with Tlemcen. Muhammad IV's brother and successor, Yusuf I of Granada maintained the alliance with the Marinid ruler. A peace treaty was signed at Fez on 26 February 1334 between Castile, Granada and Morocco with a four year duration.
Тлемцен
Тлемцен билеушісі Ибн Ташуфин (1318-1337 жж.) Ифрикияға қарсы соғыс ашты, Бежаяны қоршады және Туниске әскер жіберіп, Хафсид патшасы Әбу Яхья Әбу Бакр II-ді жеңді. Ол Зайянидтер Тунисті басып алған кезде Константинге қашты. Әбу әл-Хасан Хафсид ханшайымына үйленген еді, ал 1334 жылы Хафсидтер одан көмек сұрап, көршісіне шабуыл жасау үшін тиімді себеп берді. 1335 жылдың басында Әбу әл-Хасан бастаған Маринид әскері Тлемценге батыстан шапқындап кірді және шығыстан Хафсидтерге көмектесу үшін теңіз күштерін жіберді. Зайянидтер Тлемцен қаласына кері шегінді. Маринид сұлтаны Әбу әл-Хасан Тлемценді ұзақ қоршауға алып, қоршау лагерін дерлік көршілес қалаға айналдырды. 1336 немесе 1337 жылы Әбу әл-Хасан Тлемсенді қоршауды тоқтатып, Марокконың оңтүстігіне жорық жасады, онда оның тәуекелге толы ағасы Әбу Әли, Сиджилмассадағы иелігінде билік жүргізіп, Маринидтердің иелігін бөлумен қауіптендірді. 1337 жылдың мамыр айында екі жылдық қоршаудан кейін Тлемцен, ақыры Маринидтердің шабуылына түсті. Ибн Ташуфин шайқаста қаза тапты. Оның бауырлары тұтқындалып, өлтірілді, ал Тлемцен сұлтандығы (шамамен қазіргі Алжирдің батыс жартысын қамтиды) Маринидтерге қосылды. Әбу әл-Хасан Мысыр, Гранада, Тунис және Мали елдерінен келген делегаттарды қабылдап, оның Сахара арқылы өтетін сауданы толық бақылауға алған жеңісімен құттықтады.
The ruler of Tlemcen, Ibn Tashufin (r. 1318–1337), initiated hostilities against Ifriqiya, besieged Béjaïa, and sent an army into Tunisia that defeated the Hafsid king Abu Yahya Abu Bakr II, who fled to Constantine while the Zayyanids occupied Tunis. Abu al Hasan was married to a Hafsid princess, and in 1334 the Hafsids appealed to him for help, giving him a welcome excuse for invading his neighbour. In early 1335, Marinid forces under Abu al Hasan invaded Tlemcen from the west and dispatched a naval force to assist the Hafsids from the east. The Zayyanids were rolled back into the city of Tlemcen. The Marinid sultan Abu al Hasan started a lengthy siege of Tlemcen, turning his siege camp into a veritable adjoining city. In 1336 or 1337, Abu al Hasan suspended the siege of Tlemcen to campaign in southern Morocco, where his troublesome brother, Abu Ali, who ruled an appanage at Sijilmassa, was threatening to divide the Marinid dominions. In May 1337, after a two year siege, Tlemcen finally fell to a Marinid assault. Ibn Tashufin died during the fighting. His brothers were captured and killed and the Sultanate of Tlemcen (covering roughly modern western half of Algeria) was annexed by the Marinids. Abu al Hasan received delegates from Egypt, Granada, Tunis and Mali congratulating him on his victory, by which he had gained complete control of the trans Saharan trade.
Тарифтер
Осы жеңістерден кейін 1339 жылы Әбу әл-Хасан Гранаданың Насрид билеушісі Юсуф I-ден кастилиялықтарды кері қууға көмектесу туралы өтініш алды. Мароккода үлкен маринидтік басқыншы күштер жиналғандықтан, Кастилия королі Альфонсо XI Португалия королі Альфонсо IV-пен араздасуын аяқтауға мәжбүр болды. 1340 жылдың сәуір айында адмирал Алонсо Жофре Тенорио басқаратын, шамамен 32 галереядан тұратын кастилиялық флот Сеутада дайындалып жатқан маринидтік басқыншы флотына қарсы жорыққа шықты. Мұхаммед ибн Әли әл-Азафи басқаратын маринидтік флот 1340 жылдың 5 сәуірінде Гибралтар шайқасында кастилиялық флотты талқандады. Кастилиялық адмирал Тенорио шайқас кезінде қаза тапты, ал бес кастилиялық галерея ғана қауіпсіз шыға алды. Теңіз енді басқыншылыққа ашық болғандықтан, Әбу әл-Хасан жаз бойы әскерлері мен жабдықтарын теңіз арқылы Алгесирасқа тасымалдаумен айналысты. Әбу әл-Хасан 1340 жылдың тамызында маринидтік күштердің көп бөлігімен бірге өтті. Маринидтік басқыншы күштер қыркүйек айында Юсуф I басқаратын гранадалық күштермен бірігіп, Тарифені қоршауға кірісті. Альфонсо XI өмірлік жағдайы нашарлағандықтан, әкесінің әйелі, Португалия королі Альфонсо IV-тен көмек сұрады. 1340 жылдың қазан айында Мануэль Пессанья басқаратын португалдық флот, жалға алынған генуэздік флотпен күшейтіліп, Тарифаға жақын орналасып, қоршауға алғандардың Мароккодан келетін жабдықтау жолын үзіп тастады. Сол уақытта Португалияның Альфонсо IV Кастилияның Альфонсо XI-ге Севилья маңында қосылу үшін әскерін бастап келді, олар бірлесіп Тарифадағы қоршауға алғандарға қарсы шабуыл жасады. 1340 жылдың қазан айында Рио-Саладо шайқасында маринидтік-насридтік күштер жеңіліске ұшырады, және Әбу әл-Хасан Алгесирасқа қайта шегінуге мәжбүр болды. Осы жеңілістен кейін Әл-Хасан Иберия түбегіндегі жорықтарын тоқтатты. Бірнеше жылдан кейін Кастилияның Альфонсо XI 1344 жылдың наурыз айында Альгесирасты алуда көп қиындық көрмеді.
Flush from these victories, in 1339, Abu al Hasan received an appeal from the Nasrid ruler Yusuf I of Granada to help drive back the Castilians. The assembly of a large Marinid invasion force in Morocco prompted the Castilian king Alfonso XI to bring to an end his quarrel with Afonso IV of Portugal. In April 1340, a Castilian fleet of some 32 galleys under admiral Alonso Jofré Tenorio set out against the Marinid invasion fleet being outfitted at Ceuta. The Marinid fleet, under the command of Muhammad ibn Ali al Azafi, destroyed the Castilian fleet in the naval battle of Gibraltar on 5 April 1340. The Castilian admiral Tenorio was killed during the engagement and only five Castilian galleys managed to make it safely out. With the sea now clear for an invasion, Abu al Hasan spent the rest of the summer calmly ferrying his troops and supplies across the straits to Algeciras. Abu al Hasan crossed with the bulk of the Marinid forces in August 1340. The Marinid invasion force joined up with Granadan forces under Yusuf I in September, and together proceeded to lay siege to Tarifa. A desperate Alfonso XI appealed to his father in law, the Portuguese king Afonso IV for assistance. In October 1340, a Portuguese fleet under Manuel Pessanha, supplemented by a leased Genoese fleet, managed to move into position off Tarifa and cut off the besiegers' supply line to Morocco. In the meantime, Afonso IV of Portugal led an army overland to join Alfonso XI of Castile near Seville, and together they moved against the besiegers at Tarifa. The Marinid Nasrid forces were defeated at the Battle of Río Salado in October 1340, and Abu al Hasan was forced to retreat back to Algeciras. After this defeat, Al Hasan ended his campaigns in the Iberian Peninsula. A few years later, Alfonso XI of Castile had little difficulty taking Algeciras in March 1344.
Ifriqiya
1346 жылы Хафсид сұлтаны Әбу Бәкір қайтыс болды, және мұрагерлік үшін тартыс басталды. Бірнеше Ифрикиялық тараптар Маринид билеушісінен көмек сұрады. 1347 жылдың басындағы жорықта Абу әл Хасанның марокколық әскері Ифрикияны шарпып өтіп, 1347 жылдың қыркүйегінде Тунис қаласына кірді. Марокко, Тлемсен және Ифрикияны біріктіру арқылы Маринид билеушісі Әбу әл Хасан Магрибтің Альмохад империясымен тең үлкен мемлекеттерді жаулап алды, және бұл салыстыру замандастарының назарынан тыс қалмады.
In 1346 the Hafsid Sultan, Abu Bakr, died and a dispute over the succession ensued. Several Ifriqiyan parties appealed to the Marinid ruler for assistance. In a campaign in early 1347, Abu al Hasan's Moroccan army swept through Ifriqiya and entered Tunis in September, 1347. By uniting Morocco, Tlemcen and Ifriqiya, the Marinid ruler Abu al Hasan effectively accomplished the conquest of dominions as great as the Almohad empire of the Maghreb, and the comparison was not lost on contemporaries.
Көтеріліс және өлім
Алайда Әбу әл Хасан араб тайпаларына өкіметін жүргізуге тырысып, шамадан асып кетті. Олар көтеріліс жасап, 1348 жылғы сәуірде Кайруан маңында оның әскерін жеңді. Оның ұлы Әбу Инан Фарис, бұрын Тлемсеннің губернаторы қызметін атқарып, Фезге оралып, өзін сұлтан деп жариялады. Тлемсен және Орталық Мағрибте бүлік шықты. Зайянид Әбу Саид Усман II Тлемсеннің патшасы деп жарияланды. Әбу әл Хасанның флоты Буги жағалауындағы дауылда құлап, бір кездері қуатты болған сұлтан жау территориясының ортасында қалды. Әбу әл Хасан тұтқындалудан қашып, Алжирдегі жақтастарына қосылды. Ол Тлемсенді қайтарып алу үшін жеткілікті күш жинауға тырысты, бірақ Челиф өзені маңында жаңадан күшіне енген Абдалвадид князьдерінен жеңіліске ұшырады. Көптеген бұрынғы қолдаушылары бас тартқандықтан, Әбу әл Хасан Марокконың оңтүстігіндегі Сиджилмассаға көшті, оны сұлтандығын қайтару үшін база ретінде пайдалануды үміттенеді. Бірақ Әбу Инанның әскерлері аймаққа шабуыл жасап, Әбу әл Хасанды қалған қолдаушыларымен Марракешке қашуға мәжбүр етті. 1350 жылғы мамыр айында Әбу Инан Әбу әл Хасанды Ом-эр-Ребия өзенінің жағасында жеңді. Әбу Инанның қуып жететінінен қашқан Әбу әл Хасан Атлас тауларына тығылып, Хинтата тайпаларының арасында паналады. Сынық, ауру және ресурстары жоқ, бір кездері қуатты болған Әбу әл Хасан 1350 жылдың соңында немесе 1351 жылдың басында Әбу Инанның пайдасына тақтан бас тарды. Әбу әл Хасан 1351 жылғы мамыр айында Атлас тауындағы жасырынған жерінде қайтыс болды. Оның денесі Әбу Инанмен, халықтың зор қайғысымен, Шелладағы Маринидтердің зиратына жеткізілді. 1352 жылы Әбу Инан Фарис Тлемсенді қайта басып алды. Ол сондай-ақ Орталық Мағрибті қайта басып алды. 1353 жылы Бежаяны, ал 1357 жылы Тунисті жаулап алып, Ифрикияның иесіне айналды. 1358 жылы арабтардың қарсылығына байланысты Фезге қайта оралуға мәжбүр болды, онда оны оның уәзірі өлтірді.
However, Abu al Hasan went too far in attempting to impose his authority over the Arab tribes. They revolted and in April 1348 defeated his army near Kairouan. His son, Abu Inan Faris, who had been serving as governor of Tlemcen, returned to Fez and declared that he was the sultan. Tlemcen and the central Maghreb revolted. The Zayyanid Abu Sa'id Uthman II was proclaimed king of Tlemcen. Abu al Hasan's fleet was wrecked on its homeward journey by a tempest off Bougie, and the once mighty sultan was left stranded in the heart of enemy territory. Abu al Hasan escaped capture and made his way to join his partisans in Algiers. He managed to gather enough forces to attempt a march to recover Tlemcen, but was defeated by the resurgent Abdalwadid princes near the Chelif River. As many of his former supporters defected, Abu al Hasan was forced to proceed to Sijilmassa, in southern Morocco, which he hoped to use as a base to recover his sultanate. But Abu Inan's armies descended on the area, forcing Abu al Hasan to flee with what remained of his supporters to Marrakesh. In May 1350, Abu Inan defeated Abu al Hasan on the banks of the Oum er Rebia. With Abu Inan on his heels, Abu al Hasan fled into the high Atlas Mountains, taking refuge among the Hintata tribes. Broken, ill and without resources, the once mighty Abu al Hasan, finally agreed to abdicate in favour of Abu Inan in late 1350 or early 1351. Abu al Hasan died in May 1351, still in his Atlas mountain hideout. His body was transferred by Abu Inan, allegedly with great public mourning, to the Marinid necropolis at Chellah. In 1352 Abu Inan Faris recaptured Tlemcen. He also reconquered the central Maghreb. He took Béjaïa in 1353 and Tunis in 1357, becoming master of Ifriqiya. In 1358 he was forced to return to Fez due to Arab opposition, where he was strangled to death by his vizier.