Кіріспе

Британдық колониялық әкімші Сэр Чарльз Филип Хэддон Кейв, (; 6 шілде 1925 – 27 қыркүйек 1999) – британдық колониялық әкімші. Ол 1971 жылдан 1981 жылға дейін Гонконгтың қаржы хатшысы, ал 1981 жылдан 1985 жылға дейін Гонконгтың бас хатшысы болды. Қаржы хатшысы қызметін атқарган кезінде ол басты қағида ретінде «позитивті араласпаушылық» терминін енгізді, бұл Гонконг және әлемдік экономикалық философияға ұзақ мерзімді әсер етті.

Ерте өмір және мемлекеттік мансап

Хэддон Кэв Австралияның Тасмания штатының Хобарт қаласында Фрэнсис Макнамара Хэддон Кэвтің ұлы болып дүниеге келген. Оның ағасы Дэвид және қарындасы Памела болған. Ол Тасмания университетінде және Кембридждегі Король колледжінде білім алған. 1952 жылы Британ колониялық қызметіне қосылып, Кенияға, Британдық Шығыс Африкаға жіберілді. 1961 жылы Сейшель аралдарында Қаржы хатшысы болып тағайындалды. 1963 жылы Гонконг үкіметінде Сауда және өнеркәсіп департаментінде жұмыс істеуге ауыстырылды. 1965 жылы Сауда және өнеркәсіп директоры болып тағайындалды және Экономика орынбасары министріне көтерілді. 1969 жылы Қаржы хатшысының орынбасары болып тағайындалды.

Гонконгтың қаржы хатшысы

Ол 1971 жылы сэр Джон Каупертвейттің орнын басып, Гонконгтың Қаржы хатшысы болды. Алдыңғы лауазым иесінен айырмашылығы, ол бюджеттік және ақша-кредиттік саясатты талқылауға дайын екені белгілі болды. Ол экономикада мемлекеттің кең ауқымды жауапкершілігін мойындады. Ол Гонконг үкіметінің экономикаға қатысты көзқарасын «жиі, бірақ толық емес, еркін нарыққа басушылық» деп атап өтті. 1980 жылғы Бюджеттік мәлімдемесінде ол өзінің ұстанымын «позитивті араласпаушылық» деп сипаттауды жөн көрді, онда үкімет «жеке секторға қолжетімді ресурстарды бөлуді жоспарламауы және нарық күштерінің жұмысын тежеуі» керек, жеке сектор өз қателіктерінің салдарына жауапкершілік тартуы керек; сондай-ақ үкіметтің нақты міндеттемелері бар. Біріншіден, ол бюджеттік және фискалдық саясатының бүкіл экономикаға әсер ететінін және оның шектеулі араласуға жауапкершілігі бар екенін мойындады. Екіншіден, үкімет банк және бағалы қағаздар саласында басшылық пен шектеулер енгізуге дайын болуы керек. Үшіншіден, ол жеке мүдделерді барынша арттырып, мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ететін кеңесші органдар құруға жауапты болды. Төртіншіден, үкімет заң мен тәртіпті, қорғанысты, профилактикалық денсаулық сақтау шараларын, өртке қарсы қызметтерді, санитарияны және жолдар мен су өткізу желілерінің негізгі инфрақұрылымын қамтамасыз етуі керек, сондай-ақ тұрғын үй, білім беру, медициналық және денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлықты қаржыландыруы керек. 1972 жылы Гонконг доллары АҚШ долларына шағылысқандағы ең төменгі шегіне жетті, бірақ Гонконгтың бағамын қорғау үшін АҚШ доллары резервтері болмады. Үкімет Гонконг долларын қолдау үшін алдымен фунт стерлингті АҚШ долларына сатуға мәжбүр болды. 1973 жылдың шілдесінде Гонконгтан капиталдың шығуы салдарынан АҚШ долларының құнсыздануы Гонконг долларын фунт стерлингке қатысты құлдыратты. 1973 жылдың тамызында губернатор Мюррей МакЛехоз бен Хэддон Кейв фунт стерлинг резервтеріне қатысты тарихи міндеттемелерді тоқтатуға тырысты, бірақ Лондон бұл идеяны қабылдамады. Британ үкіметі фунт стерлингінің балансына жаңа, сәл жоғары мөлшерлемемен кепілдік беру үшін бір жақты келісім ұсынды. 1974 жылдың шілдесінде 1 АҚШ долларының бағасы 5,05 Гонконг долларынан төмен түсіп, Хэддон Кейвті 27 қарашада Гонконг долларын АҚШ долларына байланыстырылуынан босату туралы жариялауға мәжбүр етті. Алайда, еркін бағамының орнатылуы 1970 жылдары жылдық 9,5% инфляция деңгейіне әкелді. Ол Коупертвейттің саясатын ұстанды, экономиканың автоматты түрде бейімделу механизміне байланысты колонияға белсенді ақша-кредиттік саясаттың қажеті жоқ деп мәлімдеді, бірақ кейіннен автоматты түрде бейімделу дәуірі аяқталғанын мойындауға жақын болды. Қаржы хатшысы қызметін атқару кезінде Хэддон Кейв МакЛехоз әкімшілігі кезінде мемлекеттік шығындардың үлкен өсуіне алаңдады. Үкімет үш жылдық айтарлықтай бюджет тапшылығын болжады, Хэддон Кейв оны «ашық түрде қабылдамас» деп сипаттады. Ол мемлекеттік кірістерді арттыру және жүйедегі прогрессивтіліктің жоқтығын түзету үшін бірнеше салық реформаларын ұсынды. 1973 жылғы Бюджеттік мәлімдемесінде Хэддон Кейв пайда салығын «қайта орнату» ниетін жариялады, себебі «сот шешімдері Гонконгтағы бизнес Гонконгта және басқа еш жерде істеуге арналған қызметін орындаса, Гонконгтан тыс жерден түскен кірістер, Гонконгтан тыс жерде бизнес жүргізбесе, салық салынудан босатылуы мүмкін екенін көрсетті». Ол бұл ниетін 1974 және 1975 жылдарғы Бюджеттік мәлімдемелерінде қайталады, бірақ ешқандай саясат жүзеге асырылмады, бұл бизнес мүдделерінің қарсылығына тап болады деп күтілді. Хэддон Кейв сонымен қатар он жыл бұрын Коупертвейт ұсынған дивидендтерге салық салуды ұсынды. Бұл мәселені зерттеу үшін 1976 жылы Үшінші ішкі кірістер туралы жарлықты қарау комитеті құрылды. Хэддон Кейв Ішкі кіріс комиссарына арналған баяндаманы мақұлдаса да, Комитеттің дивидендтерге салық салу туралы ұсынысы Заңнамалық кеңестің ресми емес мүшелерінің қарсылығына байланысты қабылданбады. Тек корпорацияларға салынатын табыс салығының мөлшерлемесін арттыру туралы ұсыныс қабылданды, бұл табыс салығының географиялық аумағын шектеулі етіп қалдырды. Оның қызметтері үшін ол 1973 жылы Святого Михаила және Святого Георгия орденінің командирі (CMG) атағымен марапатталды, ал 1980 жылы Британ империясы орденімен (KBE) рыцарь атанды.

Гонконгтың бас хатшысы

Хэддон Кейв 1981 жылы Гонконгтың бас хатшысы болып тағайындалды. Қызмет еткен кезеңінде ол аудандық әкімшілік схемасы бойынша аумақтық басқару реформасын жүзеге асырды. Ол аудандық кеңестер құруға және 1982 жылғы алғашқы, 1985 жылғы екінші аудандық кеңес сайлауларын өткізуге көмектесті. Ол сонымен қатар Уақытша аймақтық кеңестің құрылуын қадағалады. 1997 жылдан кейін Гонконгтың мәртебесі жөніндегі Қытай-Британ келіссөздеріне, 1983 жылдың қыркүйегінде премьер-министр Маргарет Тэтчердің Пекинге сапарына және 1984 жылдың желтоқсанында Қытай-Британ ортақ декларациясының қабылдануына куә болды. Бас хатшы ретінде ол бірнеше рет Гонконг губернаторының міндетін атқарды.

Жеке өмір

1985 жылы мемлекеттік қызметтен зейнетке шықты. Гонконгтан кеткен соң, зейнеткерлік жылдарын Англияда тыныш өткізді. 1999 жылдың 27 қыркүйегінде Англияның Оксфорд қаласындағы зейнеткерлік үйіне жақын жерде таксиде жүргенде жүрек талмасынан қайтыс болды. 1948 жылы Гонконгтың көптеген мерекелік монеталарын, оның ішінде 1997 жылғы "Қытайға қайтару" жиынтығының сыртқы бетін суреттеген Элизабет Элис Симпсонға үйленді. Олардың екі ұлы мен бір қызы болды. Оның кіші ұлы, сэр Чарльз Энтони 2011 жылы Жоғарғы сот судьясы болып тағайындалды. Хэддон Кейвтің көптеген туыстары мен жақындары әлі де Гонконгта тұрады, соның ішінде 1999 жылы адвокаттыққа қабылданған кіші ұлы Фрэнсис. Ол актриса Джесси Кейвтің, Сиднейдегі суретші және жылжымайтын мүлікке инвестиция жасайтын Исмай Хэддон Кейвтің және телеарна продюсері Али Хэддон Кейвтің әкесі болды. Гонконгта ұзақ жылдар қызмет еткеніне қарамастан, Хэддон Кейв қытай тағамдарын ұнатпағанымен белгілі болды және қытай банкеттерінде ол көбінесе стейк тамақтап беруді талап ететін.

Мұра

Экономист Милтон Фридман Хэддон Кейвтің "оңтайлы араласпаушылығын" лаиссе-феер саясатының жетілдірілген түрі ретінде бағалады. Оның қайтыс болған күніне арналған мақалада Хэддон Кейв Қытайдың автономиялы аймағы ретінде Хонконг халқының қазіргі тұрақтылығы мен гүлденуіне үлес қосқан архитекторлардың бірі деп есептелді. Ол салық жүйесін реформалауға ұмтылса да, "салық ставкалары мен мемлекеттік шығыстарды төмен ұстау арқылы экономиканы теңгерімдеу жұмысына қатысқан тәртіпті және салмақты ойлау қабілеті" үшін жоғары бағаланды.