Кіріспе

Науқастарды басқару бағдарламалық жасақтамасының түрі

Компьютерлік дәрігерлік тапсырыс енгізу (CPOE), кейде компьютерлік қызметкер тапсырыс енгізу немесе компьютерлік қызметкер тапсырысын басқару (CPOM) деп те аталады, – бұл медициналық қызметкердің пациенттерді (әсіресе стационарлық пациенттерді) емдеуге қатысты нұсқауларын электрондық түрде енгізу процесі. Енгізілген тапсырыстар компьютерлік желі арқылы медициналық персоналға немесе тапсырысты орындауға жауапты бөлімдерге (фармация, зертхана немесе радиология) жіберіледі. CPOE тапсырыстарды тарату және орындау уақытын қысқартады, транскрипция қателіктерін азайтады, сондай-ақ тапсырыстарды екі рет енгізудің алдын алып, инвентаризацияны басқаруды және есеп айырысуды жеңілдетеді. CPOE – пациенттерді басқару бағдарламасының бір түрі.

CPOE-ге байланысты терминология

CPOE жүйелері медициналық және медбикелік қызметкерлерге таныс терминологияны пайдаланады, бірақ тапсырыстарды жіктеу және біріктіру үшін түрлі терминдер қолданылады. Төмендегілер CPOE жүйесінің бағдарламашысына қажет болуы мүмкін қосымша терминологияның мысалдары:

Толықтырғыш

Қызметтерге (тапсырыстарға) қатысты сұрауға жауап беретін, яғни оны орындайтын немесе байқау деректерін құратын қосымша. Жеткізуші сондай-ақ қызметтерге сұраулар (жаңа тапсырыстар) жіберуге, қолданыстағы тапсырыстарға қосымша қызметтер қосуға, қолданыстағы тапсырыстарды алмастыруға, тапсырысты тоқтатуға, тоқтатылған тапсырысты қайта іске қосуға немесе қолданыстағы тапсырыстарды жоюға қабілетті.

Кезектілігі

Қызметті бір қолданбадан екінші қолданбаға талап ету. Кейбір жағдайларда қолданбаның өзіне тапсырыс беруге рұқсат етілуі мүмкін.

Тапсырыс бөлшегі сегменті

Тапсырыс туралы ақпаратты тасымалдай алатын бірнеше сегменттің бірі. Стандарттың болашақ нұсқаларында қажеттілік туған жағдайда, қосымша арнайы сегменттер анықталуы мүмкін.

Орналастырушы

Қызметтерді (тапсырысты) сұраған өтініш немесе жеке тұлға.

Орналастыру тәртібі тобы

Бір пациентке қатысты, бір орыннан түсетін байланысты тапсырыстар тізімі.

Реттілік

Жалпы клиникалық жағдай үшін тапсырыс беру процесін стандарттау және үдету үшін пайдаланылатын тапсырыстар жиынтығы. (Көбінесе, осы тапсырыстарды лицензиясы бар дәрігер бастайды, өзгертеді және тоқтатады.)

Хаттама

Дәрігердің атынан клиникалық процесті стандарттау және автоматтандыру үшін қолданылатын бұйрықтар жиынтығы. (Көбінесе, осы бұйрықтарды медбике, фармацевт немесе басқа лицензияланған медицина қызметкері іске қосып, өзгертіп, тоқтатады.)

Пациенттердің қауіпсіздігіне пайда

Бұрын дәрігерлер науқастарға күтім көрсету үшін әдетте қолмен жазып немесе ауызша тапсырыс беретін, ал оларды бөлімшелер, медбикелер және қосымша персонал сияқты түрлі мамандар орындамас бұрын көшіріп алатын. Қолмен жазылған есептер немесе жазбалар, қолмен енгізілген тапсырыстар, стандартты емес аббревиатуралар және нашар оқылғыштық науқастарға қателіктер мен зиян келтіруі мүмкін. 2001 жылы IOM тағы бір есепте клиникалық шешімдерді қолдау үшін компьютерлік және интернетке негізделген ақпараттық жүйелерді пайдалануға кеңес берді. Дәрілік рецепттердегі қателер – ауруханалардағы алдын алуға болатын медициналық қателіктердің ең ірі көзі болып табылады. Медицина институтының 2006 жылғы есебінде ауруханаға жатқан науқас емдеу барысында кемінде бір рет дәрілік қателікке ұшырауы мүмкін екені көрсетілген. Ал басқа зерттеулер АҚШ-тағы ауылдық емес ауруханаларда CPOE жүйесін енгізу жылына 500 000-нан астам ауыр дәрілік қателіктің алдын алуға мүмкіндік беретінін көрсетті. Компьютерлік дәрігерлік тапсырыс енгізу (CPOE) жүргізілген зерттеулер дәрілік қателіктердің көрсеткішін 80%-ға дейін төмендетуге, ал науқастарға ауыр зиян немесе өлімге әкелуі мүмкін қателіктерді 55%-ға дейін азайтуға болатынын көрсетті, сондай-ақ басқа зерттеулер де оның пайдалы екенін көрсетті. 2005 жылы CMS және CDC ұсынған есепте профилактикалық антибактериалдардың тек 41%-і операциядан кейін 24 сағат ішінде тоқтатылғаны анықталды. Зерттеушілер сегіз айлық талдау жүргізіп, профилактикалық антибактериалдарды тоқтатуға арналған CPOE жүйесін енгізді. Нәтижелер CPOE антибактериалдарды уақтылы тоқтату көрсеткішін 38,8%-дан интервенциялық ауруханада 55,7%-ға дейін арттырғанын көрсетті. CPOE/электрондық рецепт беру жүйелері автоматты дозалау туралы ескертулерді (мысалы, дозаның тым жоғары екенін және қауіпті екенін пайдаланушыға хабарлау) және өзара әрекеттесуді тексеруді (мысалы, екі дәріні бірге қабылдау денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін екенін пайдаланушыға ескерту) қамтамасыз ете алады. Осылайша, фармациялық информатика мамандары ауруханалардағы медициналық және медбикелік персоналмен бірлесіп CPOE жүйелерін пайдалану арқылы дәрі-дәрмектерді қолданудың қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыруға жұмыс істейді.

Артықшылықтар

Жалпы, CPOE тиімді, себебі ол ретроспективті ақпаратты дәстүрлі ауруханалық ақпараттық жүйелердің дизайнына ұқсас жақсы форматтау мүмкіндігін береді. Емделушіге емдеуді тағайындаған дәрігерден бастап, емдеу процесіне қатысатын түрлі рөлдерге ақпарат берудің маңызды артықшылығы – бұл кеңінен инновациялық жаңалық. Бұл CPOE-ді ақпаратты орындайтын қызметкерлерге жеткізудің басты құралы етеді, ал бухгалтерлік қызметкерлер үшін тапсырмаларды жинау құралы емес. Дегенмен, дұрыс есеп жүргізу қажеттіліктері тапсырыстар орындалғаннан кейін алынатын хабарламалар арқылы автоматты түрде қамтамасыз етіледі. CPOE, әдетте, тиісті оқыту мен жетекшіліксіз жарамсыз. Басқа техникалық құралдар сияқты, жүйе арқылы ақпарат беру, техникалық бұзушылықтарға байланысты қолжетімсіз немесе жұмыс істемей қалуы мүмкін. Бұл, қарапайым телефонды немесе дәстүрлі ауруханалық ақпараттық жүйелерді пайдаланудан ешқандай айырмасы жоқ. Сонымен қатар, жеткізілген ақпарат қате немесе тұрақсыз болуы мүмкін. Тапсырыстарды саралау және тексеру жақсы ұйымдастырылуы керек. Қателіктер, барлық кәсіби емдеулерде болғандай, жауапкершілікке алып келуі мүмкін. Дәрігерлер мен қызметкерлердің тәжірибесіздігі бастапқыда тапсырыстарды енгізуді баяулатуы, қызметкерлердің уақытын көп алуы және төтенше жағдайларда тікелей байланысқа қарағанда баяу болуы мүмкін. Дәрігерлер мен медбикелер әрқайсысы өз жұмыс орындарында жеке жұмыс істесе, байланыс нашарлауы мүмкін. Бірақ, жалпы алғанда, жаңа пациенттер үшін тапсырыстар жинағын қайта пайдалану мүмкіндігі, емделушілерге қызмет көрсетуді өңдеуді едәуір жақсарту үшін негіз құрайды, әсіресе жұмыс рөлдерінің күрделі бөлінісінде. Негізгі ұғымдар клиникалық жол тәсілімен анықталады. Дегенмен, сәттілік өздігінен келмейді. Дайындық жұмыстары бастапқыда бюджетте қарастырылуы және үнемі қолдау көрсетілуі керек. Басқа қызмет көрсету салалары мен өндіріс салаларындағы тиімді басқару үлгілерін қолдануға болады. Алайда, медициналық әдістемелер мен медбикелік процедуралар басқару тәсілдеріне әсер етпейді.

Қауіптері

CPOE қателіктердің жаңа түрлерін енгізу арқылы бірнеше мүмкін қауіптерді тудырады. Автоматтандыру жалған қауіпсіздік сезімін тудырады, технология әрекет жолын ұсынғанда қателіктерге жол берілмейді деген жаңылыс түсінікке әкеледі. Бұл факторлар Питтсбург балалар ауруханасының педиатриялық жансақтау бөлімшесінде өлім-жітім көрсеткішінің жоғарылауына себеп болды. Басқа жағдайларда, жылдам немесе әдепкі таңдаулар қарт немесе аз салмақты пациенттерге арналған стандартты емес дәрілік режимдерді жойып жіберуі мүмкін, нәтижесінде уытты дозалар пайда болады. Көптеген ескертулер мен хабарламалар жұмыс процесін бұзуы мүмкін, бұл хабарламалар ескерту шаршауы салдарынан назардан тыс қалуына немесе қабылданылмауына әкелуі мүмкін. АҚШ Фармакопеясының бақылау жүйесіне қатысқан 500-ден астам медициналық мекеменің 84%-ы CPOE және дәрі-дәрмектерді автоматтандырылған таратуды қателіктердің себебі деп атады. Құрылымды медициналық ортаға CPOE енгізу үшін ерекше пациенттер мен күтім жағдайларын ескере отырып, жүйенің үнемі жаңартылуы, автоматты жүйелердің тудырған өзгерістерін қатаң бақылау, сондай-ақ барлық қолданушыларды оқыту, тексеру және қайта оқыту қажет.

Іске асыру

CPOE жүйелерін орнату және конфигурациялау бірнеше жылға созылуы мүмкін. Дәрілік қателерді азайту мүмкіндігіне қатысты мол дәлелдерге қарамастан, АҚШ-тағы дәрігерлер мен ауруханалардың бұл технологияны қабылдауы дәрігерлердің тәжірибе үлгілеріндегі өзгерістерге қарсылық, шығындар, оқытуға кететін уақыт, сондай-ақ өзара үйлесімділік және болашақ ұлттық стандарттарға сәйкестік туралы алаңдаушылықтармен тежелді. RAND Health жүргізген зерттеуге сәйкес, АҚШ денсаулық сақтау жүйесі CPOE және басқа да денсаулық сақтау ақпараттық технологияларын кеңінен пайдалану арқылы жылдық 81 миллиард доллардан астам қаражатты үнемдеп, жағымсыз медициналық жағдайларды азайтуға және күтім сапасын жақсартуға мүмкіндік алады. CPOE-нің қаржылық артықшылықтары туралы көбірек ауруханалар білгенде және компьютерді жақсы білетін дәрігерлер тәжірибеге келгенде, CPOE қолданылуының артуы күтілуде. CPOE-ні енгізуде бірнеше ірі сәтсіздіктер орын алғандықтан, өзгерістерді басқаруға, жұмыс процестерін қайта құруға, дәрігерлердің өзгеріске қарсылығын жоюға және ынтымақтастық атмосферасын құруға баса назар аудару қажет. АҚШ Ардагерлер істері департаменті (VA) CPOE-мен алғашқы табысқа жеткендердің бірі – Ардагерлер денсаулық сақтау ақпараттық жүйелері мен технологиясының архитектурасы, яғни VistA. Медициналық қызметкерлерге VA-ның 1000-нан астам медициналық мекемесіндегі кез келген компьютерде пациенттің жазбасын қарап, жаңартуға мүмкіндік беретін графикалық пайдаланушы интерфейсі – Компьютерлік пациенттердің жазба жүйесі (CPRS) бар. CPRS-ке CPOE арқылы тапсырыс беру мүмкіндігі кіреді, оның ішінде дәрі-дәрмектер, арнайы процедуралар, рентген сәулелері, пациент күтімі бойынша медбикелердің тапсырыстары, диеталар және зертханалық тесттер. CPOE жүйесін әлемдегі алғашқы рет сәтті енгізу 1970 жылдардың басында Калифорния штатының Маунтин-Вью қаласындағы Эль-Камино ауруханасында жүзеге асты. Медициналық ақпараттық жүйе (МИС) бастапқыда Калифорнияның Саннивейл қаласындағы Lockheed компаниясының бағдарламалық және аппараттық тобымен әзірленді, кейіннен ол Technicon Instruments Corporation TMIS тобына айналды. MIS жүйесі дәрігерлер мен медбикелерге тапсырыс беруге тиіс элементтерді жылдам түрде таңдап, басуға мүмкіндік беретін жарық қаламды пайдаланды. 2005 жылдан бастап ұлттық ЭДҚ-ның ең ірі жобаларының бірі Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) болып табылады. NHS-тің мақсаты 2010 жылға қарай 60 миллион пациенттің орталықтандырылған электрондық медициналық жазбаларына ие болу. Жоспар 2006 жылдың мамыр айынан бастап кезең-кезеңімен іске асырылып, Англиядағы жалпы медициналық практикаларға Ұлттық ақпараттық технологиялар бағдарламасына (NPfIT) қол жеткізуге мүмкіндік береді. "Денсаулық сақтауды байланыстыру бағдарламасы" деп аталатын NHS компонентіне дәрі-дәрмектерді тағайындау және тесттерді тапсыру мен алу үшін кеңседегі CPOE кіреді, бірақ пациент қауіпсіздігіне қатысты бірқатар мәселелер көтерілді. 2008 жылы Массачусетс технологиялық бірлестігі мен Жаңа Англия денсаулық сақтау институты (NEHI) Массачусетс штатының ауруханаларына түскен 10 науқастың 1-і алдын ала алуға болатын дәрілік қателіктерге ұшырағанын көрсеткен зерттеу жариялады. Зерттеу нәтижесінде, егер Массачусетс штатындағы ауруханалар CPOE-ны толыққанды енгізсе, жылына 55 000 жағымсыз дәрілік оқиғаны болдырмауға және 170 миллион доллар үнемдеуге болады. Бұл зерттеулер Массачусетс штатының барлық ауруханаларын 2012 жылға дейін CPOE-ны лицензиялау шарты ретінде енгізуді талап ететін заң қабылдануына түрткі болды. Сонымен қатар, зерттеуде CPOE жүйесін енгізуге шамамен 2,1 миллион доллар, ал Массачусетс штатында оны күтіп ұстауға 435 000 доллар жұмсалатыны, ал ол әрбір ауруханаға жылына шамамен 2,7 миллион доллар үнемдейтіні де көрсетілді. Ауруханалар қателіктерден туындаған ауруханаға жатқызуды азайту арқылы 26 ай ішінде шығындарын өтеуге мүмкіндік алады. Артықшылықтары мен үнемдеуіне қарамастан, CPOE әлі де АҚШ-тағы көптеген ауруханалар үшін толыққанды бейімделмеген. Leapfrog ұйымының 2008 жылғы сауалнамасы көрсеткендей, көптеген ауруханалар әлі де толыққанды және тиімді CPOE жүйесіне сәйкес келмейді. 2008 жылы CPOE талабын орындау қиынға соқты, себебі Leapfrog жаңа талап енгізді: ауруханалар өздерінің CPOE жүйелерін Leapfrog's CPOE бағалау құралымен сынап көруі керек. Нәтижесінде, зерттеуде стандартқа толыққанды сәйкес келетін ауруханалардың саны 2008 жылы 7%-ға дейін төмендеді, ал өткен жылы 11% құрады. 2008 жылы қабылдау деңгейі өте төмен болғанымен, бұл 2002 жылдан бері жақсарды, ол кезде ауруханалардың тек 2% ғана осы Leapfrog стандартына сай келді.