Кіріспе
Калий фельдспатының түрі – санидин. Санидин – калий фельдспатының жоғары температурадағы түрі, оның жалпы формуласы K(AlSi3O8). Трахит көбінесе ұсақ түйіршікті санидиннен тұрады. АҚШ-тың батыс бөлігіндегі шөгінді тау жыныстарындағы жанартау күлінің қабаттары, ішінара, санидин фенокристалдарының болуына және егер болса, олардың натрийге қанығу деңгейіне қарай жіктеледі. W типіндегі риолит күлінің қабаттарында натрийге азырақ санидин кездеседі; G типіндегі риолит күлінің қабаттарында натрийге бай санидин кездеседі; ал дацит жанартау күлінің қабаттарында санидин көбінесе кездеспейді. Санидин фенокристалдарының калийге жоғары құрамы, риолит күлінің қабаттарын K–Ar әдісімен радиометриялық жас анықтау үшін өте пайдалы.
Sanidine is the high temperature form of potassium feldspar with a general formula K(AlSi3O8). Trachyte consists largely of fine grained sanidine. Fallout ash beds in sedimentary rock of the western United States have been classified in part by whether sanidine phenocrysts are present and, if present, whether they are sodium enriched. W type rhyolite ash beds contain sodium poor sanidine; G type rhyolite ash beds contain sodium rich sanidine; and dacite fallout ash beds frequently lack sanidine. Because of their high potassium content, sanidine phenocrysts are also very useful for radiometric dating of rhyolite ash beds by the K–Ar dating method.
Құрамы
Санидиннің идеалдық құрамы 64,76% SiO2, 18,32% Al2O3 және 16,72% K2O болғанымен, табиғи санидинде маңызды мөлшерде натрий, кальций және темір(III) кездеседі. Кальций мен натрий калийді ығыстырады (кальций жағдайында қосымша алюминийдің кремнийді ығыстыруымен бірге), ал темір(III) алюминийді ығыстырады. Табиғи құрамның әдеттегі үлесі:
Құраушысы Салмағы % SiO2 64,03 Al2O3 19,92 Fe2O3 0,62 CaO 0,45 Na2O 4,57 K2O 10,05
Component Weight % SiO2 64.03 Al2O3 19.92 Fe2O3 0.62 CaO 0.45 Na2O 4.57 K2O 10.05
Жоғары температурада санидин мен альбит арасында толық қатты ерітінді бар. Санидинді жылдам салқындату оның құрамын қатаңдатады, алайда санидиннің көп бөлігі криптопертитті болып келеді, онда субмикрондық деңгейде төмен натрийлі санидин мен альбиттің жеке қабаттары байқалады, оларды анықтау үшін тек рентгендік кристаллография немесе электрондық микроскоп әдістері қолданылады.
Қалып-жосықсыздық ауысуы
Идеал калийлі фельдспаттың кристалдық құрылымында алюминий немесе кремний ионын қабылдай алатын төрт тетраэдрлік сайттар жиынтығы бар. Бұл сайттар T1o, T1m, T2o және T2m деп аталады. Санидинде алюминий мен кремний барлық төрт сайт арасында кездейсоқ таралады, сондай-ақ T1o және T1m сайттары, T2o және T2m сайттары сияқты бір-бірінің көлеңкесі болып табылады. Бұл моноклиникалық симметриялы кристаллға әкеледі. Баяу салқындағанда алюминий T1 сайттарында шоғырланады, бірақ T1o және T1m сайттары арасында кездейсоқ таралады. Нәтижесінде пайда болған ортоклаз кристалы моноклиникалық симметрияны сақтайды, бірақ кристалл осьтерінің ұзындығы өзгеше болады. Одан әрі салқындау алюминийдің T1o сайттарында шоғырлануына себеп болады, моноклиникалық симметрияны бұзып, триклиникалық микроклинге айналады. Әрбір өзгеру үшін тетраэдрлік сайттар арасында иондар алмасуын қажет етеді, бұл тек жоғары температурада өлшенетін жылдамдықпен ғана жүзеге асырылады.
Санидин және магмалардың пайда болуы
Таза сандинин 1150 °C температурада толық ерімейді, қатты леуцит және сұйық фазалар түзеді. Санидин мен тридимит түріндегі кремнийдің қоспасы 990 °C эутектика температурасында еруге өтеді, бұл "граниттік" эутектиканы анықтайды. Судың болуы граниттің еру температурасын бірнеше жүз градусқа төмендетеді.