Кіріспе

Жолаушы немесе жүк тасымалдауға арналған орын бар мотоциклдің немесе велосипедтің түрі.

Бода-бодалар – Шығыс Африкада кең таралған велосипед және мотоцикл таксилері. Бода-бода сияқты мотоцикл таксилері Африканың барлық аймақтарында және одан тыс жерлерде кездеседі, бірақ «бода-бода» термині Шығыс Африкаға тән. Кенияда оларды көбінесе «пики-пики» немесе «Бода» деп атайды. Олардың Шығыс Африка қалаларында кең таралған болуының себебі – қоғамдық көліктің сұранысының артуы және басқа да факторлар. Бода-бодалар бар елдерде жолаушыларға көлік қызметтерін, ал жүргізушілерге жұмыс орындарын ұсынады. Сонымен қатар, олар жол апаттары мен соқтығысулардың, қажетсіз жарақаттар мен өлім-жітімнің көбеюіне де себеп болуы мүмкін. Бір болжам бойынша, бода-бодалардың шекарадан өту кезінде құжаттарды ресімдеу қажеттілігін жоққа шығаратын, аңызға айналған қабілеті болған деседі. Бұл термин алғаш рет 1980-1990 жылдары Уганда мен Кения шекарасындағы контрабандалық операциялардағы тасымалдау бизнесін білдірген. Тасымалдаушылар шекараны жаяу, велосипедпен немесе мотоциклмен кесіп өтетін. Осы тасымалдау бизнесі жергілікті жерде «бода-бода» деп аталды, яғни «шекарадан шекараға». Бұл тасымалдаушылар өте жылдам және тәжірибелі болып саналды. Біраз уақыттан кейін велосипедпен тасымалдаумен айналысатын адамдар өз велосипедтеріне «бода-бода» деп жазып, жылдамдықтарымен мақтанды. Егер біреуге жылдам жеткізілген немесе тапсырылған нәрсе қажет болса, ол «бода-бода» жүргізушісін жалдайтын, ал халық оларды «бода-бода» деп атай бастады. Осылайша велосипедтік тасымалдау алғаш рет «бода-бода» деген атқа ие болды. Мотоциклдер контрабандалық және тасымалдау бизнесіне енген кезде, олар жылдамдығы, төзімділігі және қашықтыққа бару мүмкіндігі арқасында велосипедтерден басым түсті және «бода-бода» таңбасын сақтап қалды, ол жылдам жүргізушілермен байланысты болды.

Бода-бодадан велосипедтерге ықтимал ауысуы

Уганданың Муконо қаласында студенттер арасында жүргізілген зерттеуде төрт фактор велосипедпен жүруге әсер ететін мүмкіндіктерді анықтады. Бұл факторлар: көлік жүйесі мен қауіпсіздік факторлары, табиғи орта факторлары, жеке адамның велосипедпен жүруге қатысты көзқарастары және сол адамның демографиялық ерекшеліктері. Велосипедке көшуге ықпал ететін факторлардың логистикалық моделі негізінен демографиялық сипаттамаларды (жас, жыныс және адамның велосипед тебу дағдысы) велосипедке көшуді болжаушы факторлар ретінде көрсетті. Осы зерттеулердің нәтижелері, көлік жүйесін жақсарту арқылы велосипедпен жүрудің қауіптілігін азайту, Угандада велосипедпен жүруді дамытуға ең көп пайда әкелуі мүмкін деген тұжырымға келді.

Қауіпсіз

SafeBoda – Африканың бірнеше қалаларында жылдам саяхаттауға мұқтаж адамдарға қауіпсіз және тиімді бода-бода қызметін ұсынатын мотоцикл таксилеріне арналған бірлескен көлік компаниясы. Бұл стартапты 2014 жылдың қараша айында Максим Диодон, Рапа Томсон Рикки және Алястер Суссок құрған. 2014 жылы мотоцикл таксилерінің ең көп таралғаны Уганда болды, Кампала көшелерінде 80 000-нан астам мотоцикл жүрді және SafeBoda осы қалада бастау алды. CNN телеарнасына берген сұхбатында Алястер Суссок, олардың мақсаты жылдам интернетке және смартфондарға қол жеткізе алатын, өсіп келе жатқан жас Уганда халқына үңілу екенін айтты. SafeBoda 2017 жылы Кенияның Найроби қаласында, ал 2019 жылы Нигерияның Ибадан қаласында қызметін бастады. SafeBoda жүргізушілеріне өз қосымшасы арқылы тарифтерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін оқыту мен шлемдер ұсынады. Олардың жүргізушілер қауымдастығы жол қауіпсіздігі, алғашқы медициналық көмек және мотоциклді күтіп ұстау бойынша Қызыл Крестпен бірлесіп кеңейтілген оқытудан өтеді, бұл оларды жолда жүргенде қауіпсіз және кәсіби болуға дайындайды. SafeBoda жүргізушілері гигиеналық шаш торларымен және DOT сертификаты бар қосалқы шлемдермен жабдықталған. Барлық SafeBoda жүргізушілерін олардың жүйесі арқылы анықтауға және қадағалауға болады.

Қауіпсіз қозғалтқыштар

SafeMotos Руанданың Кигали қаласында іске қосылып, Демократиялық Конго Республикасына тарады.

Бұранда

Bolt компаниясы Угандадағы e-такси қызметтерін толықтыру мақсатында boda boda мототакси шақыру қызметін іске қосты. Бірақ, нашар қызмет көрсетуге байланысты сынға ұшырады және 2019 жылдың ақпан айында қызметтерін тоқтату мүмкіндігін қарастырды.

Uber Бода

Uber компаниясы 2018 жылдың наурыз айында Угандада электромотоциклдер арқылы қызмет көрсетуді бастады және Кампала қаласында жұмыс істейді.