Кіріспе

Черногорияның Социал-демократиялық партиясы (; немесе жай ғана Социал-демократиялық партия, қысқартылған жазуы SDP) – Черногориядағы ұлтшыл және социал-демократиялық саяси партия. Бұл партия Черногорияда Социалистік Интернационалдың толық құқықты мүшесі болып табылатын жалғыз партия. 1998 жылдан бастап 2016 жылғы коалицияның тарауына дейін ол Черногорияны көп партиялық жүйе енгізілгеннен бастап 2020 жылғы Черногория парламент сайлауына дейін басқарған Черногорияның Демократиялық социалистер партиясының кіші коалициялық серігі болды.

Тарих

1991 жылдың 14 шілдесінде Югославияның реформа күштері одағының (ЮСФР) мүшелері Черногорияның төрт жағалаулық муниципалитеттерінен – Герцег-Нови, Котор, Тиват және Будвадан, кейіннен Цетиньедегі реформашылар қосылып, алғашқы өңірлік Черногория саяси партиясын құрды. 1992 жылдың 7 шілдесінде бұл одақ Жарко Ракчевичтің Социалистер партиясымен бірігіп, Черногориядағы ірі партия құруға ұмтылыс жасады, нәтижесінде реформашылдардың әлеуметтік-демократиялық партиясы (SDPR) құрылды. Соңында, 1993 жылдың 12 маусымында Бардың тәуелсіз коммунистер ұйымы, Югославияның реформа күштері одағы және Ұлттық төзімділік партиясы оған қосылып, Черногорияның Социал-демократиялық партиясын құрды. Бұл партия Югославия соғыстары кезінде Милошевич режимінің саясатына қарсы күштерді біріктірді. Келесі жылдары Югослав халық партиясы мен Ескі Югослав халық партиясы да СДП-ға қосылды. Көрікті негізін қалаушылар: Жарко Ракчевич, Драгиша Бурзан және Любиша Станкович. Биліктегі Черногорияның Демократиялық социалистер партиясы (ДПС) толық тәуелсіздік мақсатына бұрған кезде, ДПС және СДП осы мақсатқа жету үшін тығыз жұмыс істей бастады. 1998 жылғы парламент сайлауы алдында ДПС және Джукановичпен одақтасу СДП-ға тарихында алғаш рет парламентке өтуге мүмкіндік берді. 1998 жылғы сайлаудан бері СДП ДПС-тің кішігірім коалициялық серігі болып, 1998 мен 2015 жылдар аралығындағы Черногорияның барлық үкіметтеріне қатысты. Черногорияның тәуелсіздігін қалпына келтіру мақсаты 2006 жылдың 21 мамырында өткен референдумда жеңіске жетті. 2003 жылдан 2016 жылға дейін Черногория Парламентінің төрағасы болған Ранко Кривокапич 2006 жылдың 3 маусымында Черногорияның тәуелсіздігін ресми түрде жариялады. Партияның көбірек сыншыл және тәуелсіз саяси бағытқа бет бұруынан кейін, 2015 жылдың күзінде СДП-ның ДПС жақтастары фракциясы Черногорияның Социал-демократтары (СД) атты жаңа партия құрды. 2016 жылдың 22 қаңтарында СДП ДПС-пен биліктегі коалициядан ресми түрде шығып, 2016 жылдың 25 қаңтарында Мило Джуканович үкіметіне сенімсіздік білдіру туралы дауыс беруді қолдады. 2016 жылғы парламент сайлауында СДП 1996 жылдан бері алғаш рет тәуелсіз қатысып, 5,23% дауыс жинап, парламенттік мәртебесін сақтап қалды. 2018 жылғы президенттік сайлауда СДП өзінің депутаты Драгинья Вуксановичті ұсынды, ол Черногория тарихындағы алғашқы әйел президенттікке үміткер болды. Вуксанович 8,2% дауыс жинап, үшінші орын алды. 2019 жылдың 29 маусымында Кривокапич отставкаға кеткеннен кейін Вуксанович партияның жаңа президенті болып сайланды, сол кезде ол Черногорияның саяси партиясының жалғыз әйел президенті болды. Бұл оқиғада бұрынғы президент Кривокапич құрметті президент атанды.

Парламент сайлауы

СайлауПартия басшысыНәтижеКелісімҮкіметДауыс%Орындықтар+/–1992Миодраг Марович13.0024.10%Жаңа—1996Жарко Ракчевич16,7085.66% 4—1998170,08048.87% 5ЕКГ2001153,94642.04% 1ЕКГ2002Ранко Кривокапич167,16648.0% 1ЕКГ2006164,73748.62% 1ЕКГ2009168,29051.9% 1ЕКГ2012165,38045.60% 3ЕКГ 201620,0115.23% 2—2020 Драгинья Вуксанович 12,835 3.14% 2—2023Рашко Коньевич9,0102.98% 2—

Президент сайлауы

+ Черногория президенті Сайлау жылы Үміткер # 1-ші турдағы дауыс % # 2-ші турдағы дауыс % Ескертпелер 1997 Мило Дюканович 145,348 46.71% 174,745 50.79 DPS, қолдау 2003 Филипп Вуянович 139,574 64.2% — — ECG, қолдау 2008 Филипп Вуянович 171,118 51.89% — — ECG, қолдау 2018 Драгинья Вуксанович 27,441 8.20% — — 2023 Драгинья Вуксанович 10,669 3.15% — —