Кіріспе

Еуропалық Черногория (, ; қысқарт. ECG) – Мило Джукановичтің Демократиялық социалистер партиясы (ДСП) басқарған Черногориядағы биліктегі саяси одақ. 1996 жылдың соңы мен 1997 жылдың басында ДСП ішіндегі тартыстар кезінде, партияның ең белгілі мүшелері Джуканович пен Момир Булатович партияны бақылау үшін жасырын күреске түскенде, Джуканович бір жылдық билік күресінде анық жеңімпаз болып шықты. Оның басшылығымен ДСП әр парламент сайлауы алдында түрлі атаулармен шағын партиялармен сайлауалды одақтар құра бастады. Басты ДСП-ден өзге, одаққа екі ірі саяси партия – СДП және ЛПЦГ де кірді. Коалиция 2016 жылы ресми түрде таратылды. Коалицияның алғашқы нұсқасы 1998 жылғы Черногория парламент сайлауы алдында «Жақсы өмір сүру үшін» (/) деген атпен құрылды. 2001 жылғы сайлау алдында коалиция «Жеңіс Черногорияныкі» (/) деп қайта аталды. Содан кейін, 2002 жылғы сайлау алдында коалиция «Еуропалық Черногория үшін (Демократиялық) тізім» (/) деп аталды, ал 2006 жылғы сайлау алдында ол «Еуропалық Черногория коалициясы» болды.

1998 жылғы сайлау

1998 жылы ДПС бұрынғы ДПС басшысы Момир Булатович басқарған, жаңа құрылған Милошевичті қолдайтын Черногорияның Социалистік халық партиясымен (СНП) бәсекелесу үшін кең одақ құрды. Дюканович басқарған ДПС Милошевичке қарсы партиялар арасында одақ құруға шақырды, Милошевичтің саяси ізденістері Югославияны күйреуге алып баратынын мәлімдеді. Ол Черногорияның тәуелсіздігін қолдайтын Черногорияның Социал-демократиялық партиясымен (СДП) және Черногорияның Сербиямен бір мемлекетте қалуын қалаған Черногорияның Халық партиясымен (НС) коалиция құрды. ДПС-тің сол кездегі ұстанымы Черногория мен Сербияның біртұтас мемлекетте болуы керек еді, бірақ олар Милошевичтің билігіне қарсы шықты. 1998 жылғы 31 мамырдағы парламент сайлауы Дюканович пен Булатович арасындағы бір мәселе – Слободан Милошевич төңірегіндегі тартысқа айналды. Дюкановичтің коалициясы жеңіске жетіп, 78 парламенттік орынның 42-сін иеленді. Коалициялық келісімге сәйкес бұл 42 орын үш бөлікке бөлінді: ДПС 32 орын алды, ал коалициялық серіктестері НС және СДП әрқайсысы 5 орыннан иеленді. Бұл ДПС партиясының бұрынғы сайлаудағы 71 орынның 45-ін жеке алғаннан кейінгі орын санынан кем болды. Дегенмен, енді олар коалиция арқылы билік жүргізіп, партия имиджін жақсартты, себебі бұл ашықтық пен көп түрлілік сезімін тудырды. СДП үшін 5 орын алу – үлкен жетістік болды, партия тарихында алғаш рет парламентке еніп, республиканың ресми саясатына әсер ете алды, егер олар сайлауға жеке қатысқанда мұндай мүмкіндік болмас еді. НС үшін 5 орын алу тойлауға себеп болмады, себебі партияның сол кезде ерекше сайлау базасы болды, яғни жеке қатысқанда одан да көп орын алуға мүмкіндігі болған, бірақ енді олар биліктегі коалицияда, ресми саясатқа әсер ету мүмкіндігіне ие және ДПС Сербиямен біріктірілген мемлекет идеясын қолдағанша, онда болуға разы болды. Тұрақтылық пен үйлесімділік болмаса да, «Жақсы өмір сүру үшін» коалициясы құрған үкімет алғашқы жылында негізгі мәселелер бойынша келісімге келіп, ең төменгі консенсусқа қол жеткізді. 1999 жылдың наурыз айында НАТО әскери одақтастығы Югославияны бомбалауды бастағанда үлкен саяси сынақ туды. Черногория ең ауыр бомбалаудан құтылғанына қарамастан, СДП және тіпті ДПС-тің маргиналды бөліктері бомбалауды тәуелсіз Черногория мемлекеті идеясын күшпен ілгерілету үшін пайдаланды. Алайда, бұл саяси дискурс үкіметтің ресми саясатына енбеді. 1999 жылдың күзінде Дюканович бастамасымен Черногория «Югославия Федеративтік Республикасындағы қарым-қатынастарды қайта қарастыру платформасы» деп аталатын құжатты әзірлеп, Белградқа жіберді. Дюканович-Милошевич қарым-қатынастары шиеленіскен кезде платформа Югославия Федеративтік Республикасының ішінде басқару жауапкершілігін бөлуде маңызды өзгерістерді талап етті. Сербиямен бір мемлекетте болуды ресми түрде қабылдағанмен, Дюканович басқарған Черногория көптеген нәрсені өзгерту және қайта қарастыру қалаған. Алайда, 2000 жылдың қазанында Слободан Милошевичтің құлатылуынан кейін (көптеген адамдар бұл Черногория мен Сербия арасындағы болашақ қарым-қатынастардың оң белгісі және бұзылған қарым-қатынасты қалпына келтірудің жолы деп қарады), күткендей болмай, ДПС толыққанды бетбұрыс жасап, енді толық тәуелсіздікке ұмтыла бастады, осылайша бір жыл бұрын жазған платформасынан толығымен бас тартты. Нәтижесінде, биліктегі коалицияның басым бөлігі тәуелсіз Черногория идеясын ашық қолдады, бұл ресми үкімет саясатына айналды, бұл халықаралық жағдайды шиеленістірді және Еуропалық Одақтың наразылығын тудырды. Туындаған дағдарыста біртұтастықты жақтаушы Халық партиясы ДПС-тің бетбұрысына наразылық білдіріп, үкіметтен шықты. Кейіннен ДПС КГ және ЛСКГ арасында НСКГ-ның үкіметтегі бос орнын толтыру мәселесі бойынша ішкі даулар туды. НС кейіннен реформаланған СНП-нің Предраг Булатович басқарған «Югославия үшін бірге» жаңа құрылған коалициясына қосылды, ол осы одақтың жаңадан пайда болған тәуелсіз идеологиясына қарсы тұрып, мемлекетті Сербиямен бірге сақтау қажеттілігін атап өтті. Сонымен қатар, ЛСКГ да үкіметтен шықты, ДПС Черногорияны тәуелсіз ету туралы шешімдерде адал емес және оны кешіктіріп отыр деген айыптаулар бойынша. Бұрынғы үлкен одақтың қалдықтары ДПС-СДП үкіметті басқаруды жоғалтты. 2001 жылы жаңа сайлаулар тағайындалды.

2001 жылғы сайлау

Ол 2001 жылғы Черногория парламент сайлауында "Жеңіс Черногорияныкі!" ("Жеңіс - Черногорияның" деп аударылады, бұл бір кездегі үлкен коалицияның қалдықтарынан – Демократиялық социалистер партиясы және оның жалғыз серіктесі СДП-дан тұрады) ретінде қатысты. Коалиция парламенттік көпшілігін жоғалтып, 77 орынның 36-сын ғана жеңіп алды (ДПС үшін 30, СДП үшін 6). Баршаның күтіміне қарамастан, бұрынғы одақтас, енді қарсылас Либералды Альянс Филип Вуянович басқаратын азшылық үкіметін құруға қолдау көрсетті. Бірақ LSCG-нің "Югославия үшін бірге" блогымен жақындасуы оны азшылық коалициясынан алшақтатты. Үкімет 2002 жылы Белград келісіміне қол қойды, осы келісім бойынша Югославия Федеративтік Республикасы Сербия мен Черногория Мемлекеттік одағына айналды, ал Черногория Республикасы өзінің үлкен туысқан республикасымен бірге саяси құрылымға қайтадан енді. Келісімге сәйкес, ДПС вице-президенті Светозар Марович елдің тұңғыш президенті болды. Наразылық білдірген тәуелсіздікке қарсы Либералды Альянс қолдауын кері алып, Вуянович үкіметін құлатты. 2002 жылға жаңа сайлаулар жоспарланды.

2002 жылғы сайлау

"Еуропалық Черногория тізімі" (Черногорияның Демократиялық социалистер партиясы, Черногорияның Социал-демократиялық партиясы, Черногорияның Азаматтық партиясы, Либералды-демократиялық партия және Черногорияның Халықтық келісімі) 2002 жылғы Черногория парламенті сайлауында жеңіске жетіп, Черногория Республикасы Парламентінде 75 орынның 39-ын иеленді. ДПС CG 31 орын, СДП CG 7 орын және АП 1 орын алды. NSCG уәделенгендей орын алмады, бірақ 2003 жылы сайланған Сербия мен Черногория Парламентіне өтемақы ретінде бір орынмен кірді. LDP парламенттегі жалпы үлесі жеткіліксіз болғандықтан, толығымен сайлаудан шығарылды.

2006 жылғы сайлау

2006 жылғы сайлауда «Еуропалық Черногория үшін» альянсы 81 орынның 41-ін жеңіп алды. 32 орын ДПС-ке, ал 8 орын СДП-ға берілуі керек еді. Коалицияның орындары 33-і ДПС-ке, 7-сі СДП-ға және 1-і ХГИ-ға бөлді.

2009 жылғы сайлау

2009 жылғы сайлауда Еуропалық Черногория үшін коалициясы парламенттегі 81 орынның 47-сін жеңіп, абсолютті көпшілікке ие болды. Шамамен 500 мың тіркелген сайлаушының 67 пайызы сайлауға қатысты. Мило Джуканович 50,8% дауыспен премьер-министр қызметін алтыншы рет атқаруға тағайындалды.

2012 жылғы сайлау

2012 жылғы сайлауда бұл одақ ДПС, СДП және Черногорияның Либералдық партиясынан құралды. 2012 жылғы сайлаудың нәтижесінде Дюканович басқаратын Еуропалық Черногория үшін коалициясы жеңіске жетіп, 81 орынның 39-ын қосқан. Дюканович 45,60% дауыспен премьер-министр қызметін жетінші рет атқаруға мүмкіндік алды.

2016 жылы ДПС-SDP бөлінісі

2016 жылдың 22 қаңтарында СДП президенті Ранко Кривокапич СДП-нің ДПС-пен жасасқан коалициясынан шығатынын және 25 қаңтарда Дюканович үкіметіне қарсы сенімсіздік дауысына қолдау көрсететінін хабарлады. Осылайша, осы екі партия арасындағы 18 жылдық коалиция аяқталды.

Коалиция мүшелері

Аты Аббр. Идеологиясы Лидері Мүшесі Социалистердің демократиялық партиясыДемократиялық партиясыДемократиялық партия Социалисттер ДПС Әлеуметтік демократия Еуропалық интеграция Милица ПеяновичМило Джуканович1998–2016 Әлеуметтік-демократиялық партияСоциал-демократиялық партияСоциал-демократиялық партия СДП Әлеуметтік демократия Еуропалық интеграция Жарко РакчевичРанко Кривокапич1998–2016 Черногория Либералдық партиясыЛибералды партия Crne GoreЛиберална партија Црне Горе ЛП Либерализм Черногориялық национализм Андрия Попович2012–2016 Босниялық партияБошнячка странка BS Босниялық азшылық мүдделері Әлеуметтік консерватизм Рафет Хусович2009–2012 Хорваттық азаматтық бастамаХрватска грађанска иницијатива HGI Хорваттық азшылық мүдделері Консерватизм Мария Вучинович2006–2012 Черногория Азаматтық партиясыГрађанска партија Црне Горе GP Либерализм Еуропалық интеграция Крсто Павичевич2002–2006 Либералды демократтарЛиберални демократи LD Ұлттық либерализм Черногориялық национализм Йеврем Бркович 2001–2006 Черногория Халықтық келісіміNarodna sloga Crne Gore NSCG Либералды консерватизм Егемендік Новак Килибарда 2001–2006 Халықтық партияNarodna stranka NS Консерватизм Христиан демократиясы1998–2001

Парламент сайлауы

+ Черногория Парламенті Жыл Халық дауысы Халық дауысының % Жалпы жеңілген орындар Орын өзгерісі Үкіметтік партиялар 1998 170,080 48.87% 19 ДПС НС СДП 2001 153,946 42.04% 6 Азшылық ДПС СДП 2002 167,166 48.0% 3 ДПС СДП GP NSCG 2006 164,737 48.62% 2 ДПС СДП HGI 2009 168,290 51.9% 7 ДПС СДП HGI BS 2012 165,380 45.60% 9 ДПС СДП LP

Президент сайлауы

+ Черногория президенті Сайлау жылы Үміткер Партия # 1-кезеңдегі дауыс % дауыс # 2-кезеңдегі дауыс % дауыс 2003 Филипп Вуянович ДПС 139,574 64.2% — — 2008 Филипп Вуянович ДПС 171,118 51.89% — — 2013 Филипп Вуянович ДПС 161,940 51.21% — —