Кіріспе

Аляскеролар – АҚШ-тағы филиппиндік маусымдық қоныс аударушы жұмысшылар және олардың ұрпақтары. Олар жаз айларында Аляскадағы шабдыалды консерві зауыттарында, ал жылдың қалған уақытында Вашингтон, Орегон және Калифорния штатындағы фермаларда жұмыс істеді. Аляскеролар АҚШ-тағы алғашқы филиппиндіктер басқарған кәсіподақ – Консерві зауыттарының жұмысшылары мен шаруалар еңбек ұйымының (Сиэтл, Вашингтон штаты) құрылуына зор үлес қосты.

Тарих

1898 жылы Испания Париж шарты бойынша Филиппин аралдарын АҚШ-қа өткізгеннен кейін, филиппиндіктер американдық азаматтарға айналды және ауыл шаруашылығы мен балық консервілеу өнеркәсібі үшін арзан жұмыс күшін ұсынып, жақсы өмір іздеу үшін АҚШ-қа көшіп бару мүмкіндігіне ие болды. Олардың көп бөлігі алғашқыда Аляскадағы лосось консервілеу зауыттары мен кендерде жұмыс істеу үшін келісімшарт бойынша шақырыла бастады. Консервілеу зауыттарында филиппиндіктер басқа азиялықтармен бірге жүк көліктерін тиеп-түсірумен айналысты, сондай-ақ балықты сұрыптау, ішін алу, тазалау және қаптау сияқты жұмыстарды атқарды. Ал техникалық қызмет көрсету және операциялар ақтарға жүктелді. 1908 жылы Жапониямен жасалған «Джентльмендік келісім» және Қытайға қатысты шектеу шаралары күшінде болған кезде, филиппиндіктер АҚШ-қа көптеп келіп, консервілеу зауыттарындағы қытай және жапон жұмысшыларының көп бөлігін алмастырды.

АҚШ-тағы өмір

Сиэтлдің халықаралық ауданы жылдың суық айларында Аляскеролардың бас панасы болды. Олар ақша үнемдеу үшін қонақүйлер мен пансионаттарда бірге тұрып, көктемнің соңынан жаздың соңына дейін консервілеу фабрикаларында жұмыс істеу үшін солтүстікке қайта кемемен жүретін. 1910 мен 1930 жылдар аралығында Вашингтон штатындағы Аляскеролардың саны 1700-ден 3500-ге дейін өсті. 1921 жылы жапон және қытай азаматтары Аляска балық шаруашылығында жұмыс істеу үшін шамамен 1000 филиппиндикті жұмысқа алды, ал 1930-шы жылдардың ортасына қарай олар консервілеу зауыттарында басым халыққа айналды. Осыған қарамастан, филиппиндықтердің өте азы мердігер болды, себебі олар бригадир лауазымына жеткенге дейін жоғарылауларына кедергі келтірілді. Бұл негізінен мердігер лауазымдарын жапон және қытай қызметкерлері басып алғандықтан болды. Олар филиппиндықтерге дейін консервілеу өнеркәсібіне енген және осы жұмыстарды ұстап тұрды, ал филиппиндықтер механикаландырылған зауыттарда біліктілігі жоқ жұмысшылар ретінде жұмыс істеді. Филиппиндықтер қытай және жапон мердігерлері оларға қолжетімді еткен нәрселерге тәуелді болды, ал ағылшын тілін білмеуі және АҚШ пен Филиппин арасындағы жалақы айырмашылығы оларды қанауға ұшыратты. Мердігерлер оларға тамақ, жұмыс құралдары, төсек-орын және тұру сияқты жұмысшыларға төленуі тиіс заттарды сататын. Кейде мердігерлер маусым соңында филиппин жұмысшыларына жалақы төлемей, оларды ақшасыз және кетуге мүмкіндіксіз қалдырып кетіп жататын. Кейбір филиппин бригадирлері консервілеу фабрикасындағы жұмыс үшін жұмысшылардан жарты айлық жалақыны іздеу ақысы ретінде алып қоятын. Өкінішке орай, көшіп-қонушы қоғамда білікті жұмысшылардың өз нәсілдестеріне қатыгездік көрсетуі жиі кездесетін құбылыс. Аляскеролар Аляскада Төменгі 48 штатқа қарағанда кемсітушілікке аз ұшырады, көбінесе жергілікті эскимостар мен аймақта бұрыннан бар болған үлкен азиялық қауымдастыққа байланысты. Кейбір консервілеу фабрикасының жұмысшылары Аляскада тұрақты өмір сүрді, эскимо әйелдеріне үйленді және өздерінің қауымдастықтарын құрды. 1935 жылы олар Джуноудағы филиппин қауымдастығын құрды. Филиппиндегі американдық педагогтардың көрсеткен суреттерінің нәтижесінде, кейбір филиппиндықтар американдық қоғамға үйлену арқылы оңай кіруге болатынын ойлады, көбінесе "түсті терілі әйелдермен" араласып, әлеуметтік проблемалар тудыруы мүмкін болғандықтан ақ әйелдерден аулақ жүрді. Калифорния мен Вашингтонда филиппиндықтерге қарсы ақ нәсілділердің наразылығы күшейді. Филиппиндықтер көбінесе ақ және мексикалық әйелдермен араласуға ұмтылған жыныстық қауіп ретінде бейнеленді, ал "араласу" туралы алаңдаушылық бірнеше нәсілдік тәртіпсіздіктерге әкелді. Ақ нәсілділер филиппиндықтерді өздерінің қауымдастықтарынан қуып шығаруға тырысты. 1930 жылы Калифорния штатының Уотсонвилл қаласының жанында болған оқиға ең көп жарияланған, онда 400 ақ нәсілдік қорғаушылар филиппин би клубына шабуыл жасап, көптеген адамдарды ұрып, біреуін өлтірді. Калифорния штатының заң шығарушы органы АҚШ-тың басқа 12 штатындағы заңдарға ұқсас ақ филиппин некелерін тыйым салатын анти-аралас заңдарды өзгерту арқылы жауап берді. 1953 жылы Жоғарғы Сот коммунистік әрекеттерге қатысқандықтары үшін 30 басқа Аляскеромен бірге қамауға алынған кәсіподақ мүшесі Эрнесто Мангаоанның пайдасына шешім шығарды және 1946 жылы Филиппин тәуелсіздік алғанға дейін АҚШ-қа кірген мыңдаған филиппин-американдықтарға тұру құқығын берді.

Ұлы депрессия

1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан және Ұлы депрессияның басталуынан кейін Аляскадағы консервілеу зауыттарындағы сияқты, төмен білікті жұмыс орындарының жалақысы төмендеді. Филиппиндік студенттер консервілеу зауытының жұмысшыларының көп бөлігін құрады және олар ең ауыр соққыға ұшыраған топтың ішінде болды, олар басқа жерде маусымдық жұмыстар істеуге мәжбүр болды, бұл оларға сабаққа уақыт қалдырмады, тіпті мектепке баруға да уақыт болмады. Әлденеге орай, филиппиндік мәдениетіндегі мықты қауымдық сезімнің арқасында көптеген аляскеролар осы қиын кезеңдерді еңсеру үшін дәстүрлі өзара көмек жүйесіне сүйене алды. Филиппиндік ғалымның түсіндіруінше: "Филиппиндіктер өз отбасылары мен туыстарынан көмек пен қорғау күте алады, [бірақ] олардың оларға да міндеттері бар". Америкалықтар жұмысын жоғалтудан үнемі қорқып, әдетте бірлесіп жұмыс істейтін көптеген адамдар жұмыс пен қауіпсіздік үшін бір-бірімен бәсекелесті. 1935 жылы Уэлч заңына 300 000 доллар қаржы бөлінді, филиппиндіктерді елдеріне қайтару мақсатында, егер олар өз еркімен қайтуға келіссе, оларды Филиппинге тегін жіберу ұсынылды. Филиппиндіктердің тек 5% ғана осы ұсынысты қабылдады. Қалғандарының құқықтық мәртебесі АҚШ үкіметімен, Тайдингс-МакДаффи заңы арқылы, азаматтықтан шетелдіктерге өзгертілді, бұл оларды кез келген мемлекеттік көмектен босатып, оларға мемлекеттік жәрдем көрсетілмеді. Бұл заң филиппиндіктердің иммиграциясын жылына 50 адаммен шектеді. Бұл олардың АҚШ армиясында қызмет етуіне немесе тіпті 1942 жылы әскерге шақырылуына кедергі болмады. Иммиграцияға қатысты бұл шектеулер 1952 жылы МакКарран-Уолтер заңының қабылдануымен алынды, ол филиппиндік американдықтардың туыстары үшін квотасыз иммиграцияны да қамтамасыз етті. 1975 жылға қарай филиппиндіктер мексикалықтардан кейін екінші ірі иммигранттар тобын құрады.

Кәсіподақ құру

Экономикалық құлдырау және тұрақсыз жұмыс ортасы Аляска жұмысшыларын одақтасуға және өз құқықтары үшін күресуге итермеледі. Консервілер фабрикасы жұмысшылары мен шаруа жұмысшылары одағы 1933 жылдың 19 маусымында Сиэтлде құрылды, ол Аляска консервілеу фабрикаларындағы филиппиндік жұмысшыларын өкілдік етті. 1937 жылға дейін CWFLU Американың консервілеу, ауыл шаруашылығы, қаптау және одақтас жұмысшылары одағымен (UCAPAW) Индустриялық ұйымдар конгресі (CIO) аясында бірікті, UCAPAWA CIO Local 7 болып, 1950 жылдың жазында Халықаралық порт жұмысшылары және қоймашылар одағының (ILWU) 37-ші жергілікті бөлімшесіне айналды. Бастапқыда CWFLU консервілеу фабрикаларындағы филиппиндік жұмысшыларды біріктіруде өте баяу болды. 1936 жылы екі одақ жетекшісі өлтірілгеннен кейін ғана филиппиндіктер одаққа жалақыны арттыру, жақсы жұмыс уақытын және мүшелері үшін санитарлық жұмыс жағдайларын талап ету үшін бірікті. 1938 жылға қарай келісімшарт жүйесі жойылып, консервілеу фабрикаларына жұмысқа алу одақ кеңсесі арқылы жүзеге асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, одақ қызметі филиппиндік жұмысшылармен шектелді, ал жапон жұмысшыларының интернациясы жүзеге асырылды. Көптеген консервілеу фабрикасы жұмысшылары әскерге шақырылып, қорғаныс өнеркәсібінде жұмыс тапты, ал үкіметтік төтенше жағдайлар ереуілдерге тыйым салып, жалақыны тоқтатты. 1970 жылдары консервілеу фабрикаларына көшіп келушілердің тағы бір толқыны келді, және Аляска консервілеу жұмысшылары қауымдастығы (ACWA) деп аталатын жеке ұйым құрылды. 37-ші жергілікті бөлімше қайта құрылды, ал 1980 жылға қарай реформаторлар одақтың бақылауын алды, ол 1987 жылы IBU/ILWU, 37-ші аймағы болып өзгерді, бұл іс жүзінде Порт жұмысшылары одағы мен Тынық мұхитының ішкі су кемешілері одағының бірігуі болды.