Кіріспе
Альбертадағы мұздық ертерек, Канада. Окотокс ертерегі (Big Rock деп те аталады, ал қарааяқ тілінде – Окоток) – 16 500 тонналық (18 200 тонна) тас, Альбертадағы Канада далаларының тегіс, ерекшеленбес бетінде жатыр. Бұл әдетте бұрышты, ерекше кварцит және қиыршықты кварциттен тұратын тас-бөліктердің Футхиллс Эрратик Пойызының бір бөлігі. Екі үлкен бөлікке бөлінген бұл массивті бұрышты тас шамамен 9 метр биіктікте. Ол қалың қабатталған, микалы, фельдшпатты кварциттен тұрады, түсі ақшыл сұр, қызғылт немесе күлгілт. Мұздың әсерінен көп сынықтар болғанмен, ауа райына ұшырамаған. Big Rock Канаданың Альберта штатындағы Окотокс қаласынан батысқа қарай 5 миль (8 км), Калгариден оңтүстік-шығысқа қарай 11 миль (18 км) жерде, 21-ші бөлімнің оңтүстік-шығыс 1/4 бөлігінде, 20-шы аудан, 1-ші аймақ, Батыс 5-ші меридианда орналасқан. Big Rock – Футхиллс Эрратик Пойызының бөлігі болып табылатын мұздық ертерек. Бұл сызықты шашырау 580 миль (933 км) ұзындықта, тар (ені) және 1 метрден 41 метрге дейін ұзындығы бар мыңдаған ерекше кварцит және қиыршықты кварциттен тұратын мұздық ертеректерден құралған. Бұл ерекше кварцит мұздықтарының сызықты шашырауы Футхиллс Эрратик Пойызы деп аталады. Футхиллс Эрратик Пойызы Альбертаның Роки тауларының шығыс беткейлерімен және Монтананың солтүстігіндегі Халықаралық шекараға дейін созылады. Футхиллс Эрратик Пойызын құрайтын тас-бөліктер мен ұсақ қиыршықтар Төменгі кембрийдің терең емес теңіз кварциттерінен және конгломератты кварциттерден тұрады, олар тек Гог тобында ғана кездеседі және Орталық-Батыс Альбертаның Атабаска өзені аңғарында табылған. Big Rock – Футхиллс Эрратик Пойызындағы ең үлкен ертерек. Роки тауларының шығысындағы далада орналасқан және барлық ірі ертеректер сияқты, ол даланың кең аумағынан көрінеді және, әдетте, жергілікті халық үшін маңызды бағдаршар болып саналған.
Okotoks Erratic (also known as either Big Rock or, in Blackfoot, as Okotok) is a 16,500 tonne (18,200 ton) boulder that lies on the otherwise flat, relatively featureless, surface of the Canadian Prairies in Alberta. It is part of the Foothills Erratics Train of typically angular boulders of distinctive quartzite and pebbly quartzite. This massive angular boulder, which is broken into two main pieces, measures about and is 30 feet (9 m) high. It consists of thick bedded, micaceous, feldspathic quartzite that is light grey, pink, to purplish. Besides having been extensively fractured by frost action, it is unweathered. Big Rock lies about 5 mile (8 km) west of the town of Okotoks, Alberta, Canada, 11 mile (18 km) south of Calgary in the SE. 1/4 of Sec. 21, Township 20, Range 1, West 5th Meridian. Big Rock is a glacial erratic that is part of a 580 mile (933 km) long, narrow ( wide), linear scatter of thousands of distinctive quartzite and pebbly quartzite glacial erratics between 1 feet (0 m) and 135 feet (41 m) in length. This linear scatter of distinctive quartzite glacial erratics is known as the Foothills Erratics Train. The Foothills Erratics Train extends along the eastern flanks of the Rocky Mountains of Alberta and northern Montana to the International Border. The boulders and smaller gravel, which comprises the Foothills Erratics Train, consist of Lower Cambrian shallow marine quartzite and conglomeratic quartzite, which occurs only within the Gog Group and is found in the Athabasca River Valley of central western Alberta. Big Rock is the largest erratic within the Foothills Erratics Train. Lying on prairie to the east of the Rocky Mountains and like all the larger erratics. it is visible for a considerable distance across the prairie and, likely served as a prominent landmark for Indigenous people.
Геологиялық тарихы
Плейстоцен кезеңінің соңында, 12 000 мен 17 000 жыл бұрын Аттабаска өзені аңғарының жоғарғы бөлігінде үлкен көшкін болды. Осы көшкіннің нәтижесінде миллиондаған тонна бежден қызғылт түсті кварцит және кварциттік конгломерат таудың беткейінен Аттабаска өзені аңғарындағы аңғар мұздығының үстіне құлап түсті. Мұздықтың үстінде, тар аңғар мұздығы Гог тобының кварциті мен кварциттік конгломератының бұл массасын шығысқа қарай тасыды. Бұл масса мұздықтың үстінде және ішінде болғандықтан, оны тасымалдаған мұздықтардың қозғалысы оны кішірек бөліктерге бөлмеді немесе дөңгелектемеді. Роки тауларынан шыққаннан кейін, аңғар мұздығы Лорантид мұз қаптамасының батысқа қарай жылжыған мұздық ағындарымен қақтығысты, және ол, басқа Роки тауларының аңғар мұздықтары мен Лорантид мұздық ағындары бірігіп, мұздық ағындары ретінде оңтүстікке бұрылып, Роки тауларының шығыс беткейлеріне параллель бағытта жылжыды. Бірге олар Монтананың солтүстігіне дейін мұз қаптамасы ретінде ағып, содан кейін тұрақтап еріді. Мұз қаптамасы еріген кезде, Гог кварциті мен кварциттік конгломератының мұздық ернектері Футхиллс Эрратик Пойызы деп аталатын тас тізбегін құру үшін түсіп қалды. Биг Рок – Атабаска өзені аңғарындағы көшкіннің бөлігі болып пайда болған және мұздықтың үстінде, кейін мұздық ағынында қазіргі орнына жеткізілген Гог кварциті мен кварциттік конгломератының осы мұздық ернектерінің бірі.
Тарих
Блэкфут алғашқы ұлтының адамдары Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Биг Рокты Шеип өзенінен (қазіргі Окотокс қаласы тұрған жерде) өтуге арналған бағдаршам ретінде пайдаланған. Қаланың аты, Окотокс, блэкфут тілінде "тас" деген мағына беретін "о'коток" сөзінен шыққан және осы тасқа сілтеме болуы мүмкін. Тастың үстінде ежелгі суреттер де бар, ал жергілікті халық оны емдік тас деп санаған. 1970 жылдары үкімет оның геологиялық және мәдени маңыздылығын қорғау үшін провинциялық тарихи ескерткіш деп жариялады. Паллизер экспедициясының геологы Джеймс Гектор бұл тасты алғаш 1863 жылы сипаттап жазған. Ол оны қате түрде клеп деп атаған.
Қазіргі күн
Әлемдегі ең үлкен мұздық ертерек деп мәлімделсе де, мысалы, Стеренберг (2013) көрсеткендей, Биг Рок солай емес. Мысалы, Германиядағы бір үлкен мұздық ертеректің өлшемдері зәулім, ал қалыңдығы 9 метрді құрайды. Алберта штатындағы Кукинг көлінің жанындағы ірі мұздық ертеректердің бірі – Кукинг көлі (No 6) мегаблогы деп аталады. Оның ауданы кем дегенде 4 шаршы миль (10 км²), ұзындығы 2,5 миль (4 км), ал қалыңдығы шамамен 33 фут (10 метр). Маңыздағы зерттеулер осы мұздық ертеректі құрайтын төменгі креда кезеңінің шөгінді қабаттары кем дегенде 160 миль (257 км) қашықтыққа көшірілгенін көрсетеді. Биг Рок 7-ші тас жолдың бойында орналасқан, бұрылыс тұсында қоғамдық тұрақ орналасқан. Биг Роктың айналасында қоршау және адамдарға шығуға тыйым салатын белгі қойылған, бірақ оны барушы көптеген туристер 9 метрлік биіктіктегі ертерекке шығу туралы ескертулерді желгізбейді.
Танымал мәдениетте
Калгаридегі Биг Рок сыра зауыты Биг Рок тауының құрметіне аталған.