Эрнст Вильгельм Брюкке: Неміс физиологі және дәрігерінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс дәрігері және физиологы (1819–1892)

Эрнст Вильгельм Риттер фон Брюкке (6 шілде 1819 – 7 қаңтар 1892) – неміс дәрігері және физиологы. Ол физиологияның көптеген саласына үлкен үлес қоскан.

Өмірбаян

Ол Берлинде Эрнст Вильгельм Брюке болып дүниеге келді. 1842 жылы Берлин университетінде медицина мамандығы бойынша бітіріп, келесі жылы Иоганн Петер Мюллердің ғылыми көмекшісі болды. 1845 жылы ол физик Генрих Густав Магнустың үйінде Эмиль Дю Бой Реймонд, Герман фон Гельмгольц және басқалармен бірге Берлинде Физикалық қоғамды (Physikalische Gesellschaft) құрды. Кейін бұл ұйым Deutsche Physikalische Gesellschaft (Германияның физика қоғамы) деп аталды. 1846 жылы Брюке Берлиндегі Сурет академиясында (Akademie der Bildenden Künste) анатомия пәнінің оқытушысы болып сайланды. Осыдан кейін 1848 жылы ол Кенигсберг университетінде физиология профессоры болып тағайындалды, Карл Фридрих Бурдахтың (1776–1847) орнын басты. 1849 жылы Вена университетінде де осындай міндеттерді атқарды. 1873 жылы император Франц Иосиф I Брюкке "фон Брюке" деген дворян титулы берді, бірақ ол оны көбінесе қолданбады. Эрнст Флейшль фон Марксо (1846–1891) және Джозеф Панет (1857–1890), Фрейдтің екі әріптесі, Венада Брюкенің көмекшілері болды; алайда Брюке ең әйгілісі – оның басқа медицина студенттерінің бірі, Зигмунд Фрейдке тигізген әсерімен танылды. Фрейд 1877 жылы Брюкеден оқуын бастады және 1883 жылға дейін жалғастырды. Оған жүйке тіндерінің биологиясын зерттеу, атап айтқанда, адамдар мен басқа омыртқалы жануарлардың миын омыртқасыз жануарлардың миымен салыстыру міндеті тапсырылды. Фрейд Брюкені өзін ең көп қалыптастырған профессор деп жиі айтқан. Осы әсер психодинамика ғылымының дамуына алып келді. Брюкедің оқулары Фрейдтің жұмысына ғана емес, сонымен қатар белгілі психологтың теориясының бір бөлігі оның профессорының қағидаларынан тікелей алынған, әсіресе барлық тірі организмдер динамикалық және химия мен физика заңдарына бағынуға тиіс деген ойдан. Брюке 1890 жылдың қыркүйегінде Вена университетінен зейнеткерлікке шығып, ұзақ уақыттан бері жазуды жоспарлаған кітабына кірісті: "Адам денесінің сұлулығы мен кемшіліктері", ол "Адам бейнесі: оның сұлулығы мен кемшіліктері" деген атпен жарияланды.

He was born Ernst Wilhelm Brücke in Berlin. He graduated in medicine at the University of Berlin in 1842, and during the following year, he became a research assistant to Johannes Peter Müller. In 1845 he founded the Physikalische Gesellschaft (Physical Society) in Berlin, together with Emil Du Bois Reymond, Hermann von Helmholtz and others, in the house of physicist Heinrich Gustav Magnus. Later on, this became known as the Deutsche Physikalische Gesellschaft (German Society of Physics). In 1846, Brücke was elected teacher of anatomy in the Akademie der Bildenden Künste, in Berlin. Following that, in 1848 he was appointed as professor of physiology at the University of Königsberg, replacing Karl Friedrich Burdach (1776–1847). In 1849 he acquired similar duties at the University of Vienna. In 1873, Emperor Franz Joseph I honored Brücke with a noble title—von Brücke—but he rarely used it. Ernst Fleischl von Marxow (1846–1891), and Joseph Paneth (1857–1890), two colleagues of Freud, were assistants to Brücke in Vienna; however Brücke is most noted for his influence on Sigmund Freud, one of his other medical students. Freud began studying under Brücke in 1877, and continued doing so until 1883. He was tasked to examine the biology of nervous tissue, specifically comparing the brains of humans and other vertebrates to that of invertebrates. Freud would many times call Brücke the professor who shaped him the most. This influence led to the development of the science of psychodynamics. Brücke's teachings did not only influence Freud's work; parts of the noted psychologist's theory were pulled directly from his professor's principles, specifically the idea that all living things are dynamic and must bow to the laws of chemistry and physics. Brücke retired from the University of Vienna in September 1890 and began working on a book he had long planned to write: Beauty and the Flaws of the Human Stature, which ended up being published as The Human Figure: Its Beauties and Defects.

Зерттеу

Брюкке клеткалардың табиғаты, тілдің физиологиясы, электр тогының бұлшық еттерге тигізетін әсері және альбумин зерттеулерімен есімдеріне түсті. Одан бөлек, физика, өсімдік физиологиясы, микроскопиялық анатомия және эксперименталды физиология салаларына да маңызды үлес қосты. Брюкке өмір сүрген дәуірде мамандық кеңінен қалыптаспағандықтан, оның қызығушылықтары өте әртүрлі болды және ғылыми қоғамдастыққа сан алуан үлес қосты. Карьерасының бастапқы кезеңдерінде Брюкке оптикаға қызығушылық танытты, бұл оны омыртқалы жануарлардың көзіндегі жарқын қабықша (tapetum lucidum) мен кірпікше бұлшығының қызметін зерттеуге жетеледі. Содан кейін Брюкке көздің әртүрлі жарық сәулелерін сіңіруін, түс сезімінің сыры мен оң және теріс бейнелерді зерттеді. Оның оптика ғылымындағы еңбектері Гельмгольцтің офтальмоскопты ойлап табуына септігін тигізді. Осымен байланысты тақырыпты одан әрі зерттеу барысында Брюкке хамелеондар мен басқаяқтылардың түсінің өзгеруін зерттеп, одан кейін пигмент жасушаларын зерттеді және бұлшықет жиырылуына стимулдың ұзақтығының қалай әсер ететінін байқады. Брюкке басқа да бір салаға, фонетикаға үлес қосты, тілдерді зерттеушілер мен саңыраулардың мұғалімдеріне арналған алғашқы еңбектерінің бірін жазды: Grundzüge der Physiologie und Systematik der Sprachlaute für Linguisten und Taubstummenlehre. Оптика, жасушалық зерттеулер мен фонетикадан өзге, Брюкке философия мен эстетикаға да терең қызығушылық танытты, бұл оның жартылай ғылыми кітаптардың авторы болғанымен, әсіресе қолданбалы өнердегі түс физиологиясы туралы еңбегінде көрінді. Брюкке түске және өнерге деген қызығушылығын ғылыми аспектілерден өнеркәсіптік салаға жеткізді, мата өндірісіндегі жұмысшыларды басқару үшін түс үйлесімдерінің принциптерін қалыптастырды. Осыдан ол түстен көркемдік формаға және өнерді әдемі ететін негізгі қағидаларды жариялауға көшті.

Негізгі қағидалар

Брюке позитивист еді. Оның заманында бұл – ұйымдасқан мектеп емес, адам, табиғат және зерттеу әдістеріне қатысты жалпы көзқарас болатын. Ол және оның сенімдерін бөліскендер адам ойы мен қызметін зерттеуде табиғат ғылымдарының тәсілдерін қолдануға ұмтылды. Брюке позитивизмге қатысты ұстанымын 1876 жылы жарық көрген «Физиология бойынша лекциялар» курсында тереңінен қарастырды. Берлинде медициналық студент кезінде, әріптесі Эмиль Дю Бойс Реймондпен бірге Брюке пантеизм идеяларын, табиғат мистикасының барлық түрлерін және нақты әлемде көрінетін құдайлық, жасырын күштер туралы әңгімелерді сынады. Бұл сенімдер олардың позитивизм принциптерімен және дүниеге қатысты материалистік көзқарастарымен тікелей қайшы болды. Кейін, осы екі зерттеуші Герман фон Гельмгольцпен бірге сол кездегі танымал философиялық теорияға – витализмге қарсы күш білдірді. Витализм – тірі организмдердің жанындағы емес нәрселерден айырмашылығы, оларда «өмірлік ұшқын» бар деген идея. Үш серіктес бұл теорияға қарсы шығып, организмнің тіршілігіне тек жалпы физикалық-химиялық процестер қатысады деп мәлімдеді. Зерттеушілер қолдаған балама теория келесі жылдары кең танымал болды: натурализм. Бұл теория Брюке мен оның әріптестерінің сенімдерімен толық сәйкес келеді, себебі ол барлық нәрсенің табиғи қасиеттер мен көздерден туындайтынын айтады.

Қақтығыс

Йозеф Хертль (1810–1894) – Вена университетінің анатомия институтының меңгерушісі және виталистік теорияға берілген адам болды. Ол және Брюке бастапқыда жақсы қарым-қатынаста болды, тіпті Хертльдің ықпалы Брюкеге университетте профессорлық қызмет атқаруға мүмкіндік берді. Бірақ, олар тығыз байланыста жұмыс істеген сайын, олардың арасындағы сыпайылық азайды. Осыдан бастап олардың ғылыми мансабы бойындағы қарым-қатынастарында шиеленіс туды. Хертль физиологияға қатысты консервативті көзқарастағы дәстүршіл ғалым еді. Ол анатомияның медициналық білім беру мен оқытудың басты әдісі болуына үйренген, ал Брюке оған жануарлармен жүргізілетін тәжірибелерге негізделген физиологияның жаңа тәсілімен қарсы шықты. Брюке өзінің және Хертльдің пәтерлеріне жақын жерде тәжірибелері үшін итті ұстауға арналған ағаш үй салды. Хертль иттің қауғарының ұйықтауына кедергі келтіріп жатқанын айтты, бұл рас болуы мүмкін, бірақ оның нағыз наразылығының себебі – Брюкенің физиологияны зерттеу әдістерін ұнатпауы еді. Бұл дау ішкі құлақтың жартылай дөңгелек каналдарының қызметіне қатысты пікір келіспеушілігіне ұласты. Хертль олардың пішініне сүйене отырып, бұл каналдар бағытталған есту үшін қолданылады деп сенді, ал Брюке жануарлар туралы тәжірибелік біліміне ие болғандықтан, ішкі құлақтың жартылай дөңгелек каналдары тепе-теңдік сезім мүшелері екеніне тоқталды. Бұл қақтығыс Хертль мен Брюке ұстанған витализм мен натурализм сияқты екі философиялық көзқарас арасындағы терең келіспеушіліктің бір бөлігі болды.

Талқылау

XIX ғасырда суретшілердің қозғалысты бейнелеудегі дәлсіздігі туралы пікірталас болды. Бұл хронофотографияның ойдағыдай табылуымен және осы жаңа технологияның адам мен жануарлардың қозғалыс әдеттерін эстетикалық және "қалыпты" (бұрыс) қозғалыстан табиғирақ қозғалысқа өзгерте алады деген үмітпен туды. Пікірталас суретшілердің суреттері мен мүсіндері сияқты бейнелеулерін олар еліктейтін организмнің механикасын нақты бейнелейтіндей етіп жасауы керек деген идеяға дейін кеңейді. Мысалы, ат суретшісі атты эстетикалық емес, дұрыс емес позада емес, нағыз аттың қалай қозғалатынын дәл көрсететін қозғалыс сәтінде мұздаған күйде бейнелеуі керек. Брюке осы пікірмен келіспеді. Ол суретшілерді өнерлерінің эстетикасын шындық пен механика шеңберінде ұстауға мәжбүрлеуге болмайды деп есептеді, себебі хронофотографияның табылуы адамдар мен жануарлардың қозғалысын өзгертуге тиімді ынталандыру болған жоқ, өйткені ол көзге көрінетін қолайсыз позалар мен қозғалыстарды автоматты түрде түзетуге себеп болмайды. Осыған байланысты Брюке суретшілер нақты шындықты мінсіз көшіруге тырысқаннан бері өнердің құлдырағанын айтты, себебі олар әдеміліктің сан алуан түрлерін іздеудің орнына солай істеді.

Таңдалған шығармалар

Мимозаның қозғалысы туралы. Анатомия, физиология және ғылыми медицина архиві: 434–455 (1848) Мимоза пудиканың қозғалысы туралы. Қан тамырлары жүйесінің салыстырмалы анатомиясы және физиологиясына үлестер. Denkschriften: Akademie der Wissenschaften Wien, Mathematisch Naturwissenschaftliche Classe 3: 335–367 (1852) Қан тамырлары жүйесінің салыстырмалы анатомиясы мен физиологиясына қосқан үлесі. Тіл білімі мамандары мен саңырау мұғалімдері үшін тілдік физиологияның және дыбыстар жіктемесінің негіздері. Вена: C. Gerold & Sohn (1856) Тілшілерге және саңырау мұғалімдерге арналған физиологияның негіздері және сөйлеу дыбыстарын жіктеу. Элементар организмдер. Императорлық ғылым академиясының математикалық табиғат ғылымдары класының отырыс баяндамалары 44: 381–406 (1861) Элементар организмдер. Өнеркәсіптік өнер мақсатындағы түстердің физиологиясы. Лейпциг: S. Hirzel (1866) Өнер мақсатындағы түстер физиологиясы. Жаңа жоғары неміс өлең өнерінің физиологиялық негіздері. Вена: C. Gerold & Sohn (1871) Физиология бойынша лекциялар:
1. 2-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. 1875 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
1. Дене айналымы, қоректену, шығару, тыныс алу және қозғалыс құбылыстарының физиологиясы. 3-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. 1881 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
2. Жүйкелер мен сезім мүшелерінің физиологиясы және даму тарихы. 2-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. 1876 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
2. Жүйкелер мен сезім мүшелерінің физиологиясы және даму тарихы. 3-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. 1884 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
2 : 1886 ж. Жүйкелер мен сезім мүшелерінің физиологиясы және даму тарихы. 4-ші, түзетілген және толықтырылған басылым. 1887 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы