Роберт Барани: Физиология және вестибуляр аппаратының патологиясы туралы зерттеулер

Кіріспе

Австрияда туған құлақ, мұрын, тамақ ауруларын зерттеуші (1876–1936)

Роберт Барань (Bárány Róbert,; 22 сәуір 1876 – 8 сәуір 1936) – Австрияда туған құлақ, мұрын, тамақ ауруларын зерттеуші. Ол вестибулярлық аппараттың физиологиясы мен патологиясы жөніндегі еңбегі үшін 1914 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.

Өмір және мансап

Барни Австрияның Вена қаласында дүниеге келді. Ол Марияның (құрметті есімі Хок) алты баласының ең үлкені болды, анасы ғалымның қызы, ал әкесі Игнац Барань 1842 жылы Венгрия Корольдігінің Варпалота қаласында туған, банк қызметкері және мүлік басқарушысы еді. Әкесі – венгр еврейі, оның әкесі де Игнац Барань (Барань Игнац) аталған. 1900 жылы Вена университетінің медицина факультетін бітірді. Венада дәрігер болып жұмыс істеген Барни науқастың бас айналуын басу үшін оның сыртқы құлақ арнасына сұйықтық құйды. Барни өте суық сұйықтықты енгізгенде, науқас бас айналысы мен нистагм (көздің қасақана емес қозғалысы) сезімдерін бастан өткерді. Жауабында Барни науқас үшін сұйықтықты жылытты, сонда науқаста нистагм кері бағытта пайда болды. Барни эндолимфа салқындағанда төмен түсіп, жылытқанда көтеріледі деп болжады, осылайша эндолимфа ағысы вестибулярлық мүшеге проприоцептивтік сигнал береді. Ол бұл байқауын «калориялық реакция» деп аталатын тәжірибелер сериясымен растады. Оның зерттеулерінің нәтижесінде вестибулярлық мүшелердің ауруларын хирургиялық жолмен емдеуге мүмкіндік туды. Барни тепе-теңдікті бақылаудың басқа да аспектілерін, соның ішінде мишықтың қызметін де зерттеді. Жағымды пароксизмалық позициялық бас айналуды алғаш рет медициналық мәтіндерде Барань сипаттаған делінеді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австро-Венгрия армиясында азаматтық хирург ретінде қызмет етті және Ресей империясының әскеріне тұтқынға түсті. 1914 жылы Нобель сыйлығын алған кезде Барни орыс әскерінің тұтқын лагерінде болды. Барни 1916 жылы Швеция, Дания, Норвегия және Нидерландының бірлескен дипломатиялық күш-жігерінің және Қызыл Кресттің көмегімен тұтқын лагерінен босатылды. Бұл жұмысты негізінен оториноларингология профессоры Гуннар Холмгрен басқарды, ал принц Карл дипломатиялық қолдау көрсетті. Барни 1916 жылы Нобель сыйлығын табыстау рәсіміне қатысып, сыйлығын алды. Нобель сыйлығын алғаннан кейін, 1917 жылдың қаңтарында, сыйлық иегері ретінде ұсыныс жасауға автоматты құқығын пайдаланып, физиология немесе медицина саласындағы Нобель комитетіне Зигмунд Фрейдке сыйлық беруді ұсынды. Фрейд Барнидің жеңіске жеткеніне де, оны ұсынғанына да ашуланды. Нобель сыйлығын алғаннан кейін Зигмунд Фрейд былай деп жазды: «Мен бірнеше жыл бұрын оқушы ретінде қабылдаудан бас тартқан Барниге Нобель сыйлығын беру, оның тым ерекше болып көрінуіне байланысты, адамның көпшіліктің құрметін алуға қаншалықты әлсіз екендігі туралы қайғылы ойларды тудырды». «Сіз білесіз, маған тек ақша ғана маңызды, және, мүмкін, кейбір отандастарымды ренжітудің қызығы. Бірақ әлемнің жеті сегізінен біреуіне қарсы тұрғанда танылу күтудің мәні жоқ». 1917 жылдан өмірінің соңына дейін Барни Уппсала университетінің медицина факультетінде профессор болып жұмыс істеді. Ол алпыс жасқа толмай Упсала қаласында қайтыс болды. Ол дәрігер және Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі Эрнст Бараньдің (1910-1991) әкесі және физика бойынша Нобель комитетінің бұрынғы хатшысы, физик Андерс Бараньдің атасы болды. 1909 жылдың 9 наурызында ол 1881 жылдың 12 желтоқсанында туған Ида Фелицитас Бергерге үйленді. Ол 1916 жылға дейін эсперанто тілін үйренген.

Bárány was born in Vienna, Austria Hungary. He was the eldest of six children of Maria (née Hock), the daughter of a scientist, and Ignác Bárány, born 1842 in Várpalota, Kingdom of Hungary, who was a bank official and estate manager. His father was a Hungarian Jew whose father also was named Ignác Bárány (Bárány Ignác). He attended medical school at Vienna University, graduating in 1900. As a doctor in Vienna, Bárány was syringing fluid into the external auditory canal of a patient to relieve the patient's dizzy spells. The patient experienced vertigo and nystagmus (involuntary eye movement) when Bárány injected fluid that was too cold. In response, Bárány warmed the fluid for the patient and the patient experienced nystagmus in the opposite direction. Bárány theorized that the endolymph was sinking when it was cool and rising when it was warm, and thus the direction of flow of the endolymph was providing the proprioceptive signal to the vestibular organ. He followed up on this observation with a series of experiments on what he called the caloric reaction. The research resulting from his observations made surgical treatment of vestibular organ diseases possible. Bárány also investigated other aspects of equilibrium control, including the function of the cerebellum. Benign paroxysmal positional vertigo is said to have been first described in medical texts by Bárány. He served in the Austro Hungarian Army during World War I as a civilian surgeon and was captured by the Imperial Russian Army. When his Nobel Prize was awarded in 1914, Bárány was in a Russian prisoner of war camp. Bárány was released from the prisoner of war camp in 1916 following joint diplomatic efforts from Sweden, Denmark, Norway and The Netherlands and alongside Red Cross. That work was largely driven by the professor of otorhinolaryngology, Gunnar Holmgren, with diplomatic contributions by prince Carl. Bárány was then able to attend the Nobel Prize awards ceremony in 1916, where he was awarded his prize. Virtually as soon as he was awarded the Nobel Prize, in January 1917, he, with the automatic qualification for making such proposals that comes with being a Prize Winner, proposed to the Nobel Committee in Physiology or Medicine that Sigmund Freud should be awarded the Prize. Freud was annoyed both by Bárány's winning and nominating. In response to his receiving the prize, Sigmund Freud wrote : "The granting of the Nobel Prize to Bárány, whom I refused to take as a pupil some years ago because he seemed to be too abnormal, has aroused sad thoughts about how helpless an individual is about gaining the respect of the crowd." "You know it is only the money that would matter to me, and perhaps the spice of annoying some of my compatriots. But it would be ridiculous to expect a sign of recognition when one has seven eights of the world against one." From 1917 until his death, Bárány was professor at Uppsala University Faculty of Medicine. He died shortly before his sixtieth birthday in Uppsala. He was the father of physician and Swedish Royal Academy of Sciences member Ernst Bárány (1910–1991) and grandfather of physicist Anders Bárány, former secretary of the Nobel Committee for Physics. On 9 March 1909, he married Ida Felicitas Berger, born 12 December 1881. He learned Esperanto some time before 1916.