Кіріспе

Чех дәрігері, невролог және психиатр Ян Янский (3 сәуір 1873, Смихов, қазіргі Прага – 8 қыркүйек 1921, Черношице, Прага маңында) – чех серологы, неврологы және психиатры. Ол қанды төрт топқа (I, II, III, IV) жіктеуші ретінде танылады. Янский Прагадағы Карл университетінде медицинаны оқыды. 1899 жылдан бастап Прагадағы Психиатриялық клиникада жұмыс істеді. 1914 жылы профессор атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Янский екі жыл бойы майданда дәрігер болып қызмет еткен, бірақ жүрек талмасы салдарынан қабілетін жоғалтты. Соғыстан кейін ол әскери госпитальде (Vojenská nemocnice) нейропсихиатр болып жұмыс істеді. Ол стенокардиямен ауырды және ишемиялық жүрек ауруынан қайтыс болды. Янский ерікті қан беруді де қолдаған.

Жіктеу

Психиатриялық зерттеулері барысында Янский психикалық және қан аурулары арасындағы байланысты табуға тырысты. Ол мұндай байланыс жоқ екенін анықтап, 1907 жылы «Психотиктердің гематологиялық зерттеуі» (Hematologická studie u psychotiků) атты еңбегін жариялады, онда ол қанды I, II, III және IV төрт топқа жіктеді. (Ол кезде Янский Карл Ландштейнердің А, В және О қан топтарын ашқан жұмысынан хабарсыз болды, бұл ашқандығы үшін ол 1930 жылы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды.) Янскийдің бұл жаңалығы сол кезде көзден жасырын қалды. 1921 жылы американдық медицина комиссиясы Янскийдің жіктемесін мойындады. Уильям Лоренцо Мосс та осыған ұқсас жіктеме жасады, бірақ Мосс-тың I және IV топтары Янскийдің I және IV топтарына кері болды, бұл қан құю кезінде А, В және О топтарының қолданысы қалыптыға дейін шатасуға себеп болды.

Мұра

Чехия мен Словакияда жиі қан доноры болатын ерікті адамдарға Янский медалі (Янского плакеткасы) табыс етіледі. "Қанның құпиясы" – 1953 жылғы чехословакиялық, оның жаңалығы туралы фильм.