Кіріспе

Фарер аралдарының дәрігері және ғалымы Нильс Райберг Финсен (15 желтоқсан 1860 – 24 қыркүйек 1904) – дәрігер және ғалым. 1903 жылы ол медицина және физиология саласындағы Нобель сыйлығына ие болды, «ауруларды, әсіресе, люпус вульгаристі шоғырланған жарық сәулесімен емдеуге қосқан үлесі үшін, соның арқасында ол медициналық ғылым үшін жаңа бағыт ашты» деп танылды.

Өмірбаян

Нильс Финсен Фарер аралдарының Торшавен қаласында төрт баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Ханнес Финсен, 10 ғасырға дейінгі тарихы бар исландиялық отбасыдан шыққан, ал анасы Данияның Фальстер аймағынан келген Йоханне Форманн еді. Отбасы 1858 жылы Исландиядан Торшавенге көшті, себебі оның әкесі Ландфогед қызметіне тағайындалды. Нильс төрт жасқа толғанда анасы қайтыс болды, ал әкесі оның туысы Биргитт Кирстин Форманнға үйленді, олардың алты баласы болды. 1871 жылы оның әкесі Фарер аралдарының амтманы болды. Оның әкесі 12 жыл бойы Фарер парламентінің депутаты болды, ал оның үлкен ағасы Олаф та парламентке бес жылға сайланды, сондай-ақ Торшавен қаласының тұңғыш мэрі атанды. Финсен алғашқы білімін Торшавенде алды, бірақ 1874 жылы Данияның Герлуфсхолм пансиондық мектебіне жіберілді, онда оның ағасы Олаф та оқыды. Олафтан өзгеше, Нильс Герлуфсхолмде қиындықтарға тап болды, нәтижесінде директор Нильс туралы «жақсы ниетті, бірақ қабілетсіз және әлсіз бала» деген пікір білдірді. Төмен бағалары мен дания тілін меңгерудегі қиындықтарға байланысты, 1876 жылы ол Исландияға, әкесінің Рейкьявик қаласындағы Лэрди сколинн мектебіне оқуға жіберілді. Оқуын аяқтаған кезде ол 21 жаста болды және 15 студенттің арасында 11-орынды иеленді.

Медициналық оқу

1882 жылы Финсен Копенгаген университетінде медицинаны оқып, 1890 жылы бітірді. Исландияда оқығандықтан, Копенгагенге оқуға келгенге дейін Даниядағы ең беделді колледж жатақханасы – Регенсенге артықшылықпен қабылдауға ие болды. Ісландия және Фарер аралдарының азаматтарына қабылдау кезінде басымдық беру – Дания үкіметінің ресми саясаты болды, ол Данияның колонияларындағы білімді элиталарды Копенгагендегі университет студенттерімен интеграциялау мақсатында қабылданған. Бітірген соң университетте анатомия просекторы болды. Үш жылдан кейін ол ғылыми зерттеулеріне толыққандай берілу үшін осы қызметтен бас тартты. 1898 жылы Финсенге профессорлық қызмет берілді, ал 1899 жылы ол Даннеброг орденінің рыцарі атанды. Финсен институты 1896 жылы құрылды, ал Финсен оның алғашқы директоры болды. Кейіннен ол Копенгаген университетінің ауруханасымен біріктірілді және қазір протеолиз саласында маманданған қатерлі ісіктерді зерттейтін зертхана ретінде жұмыс істейді. Финсен Ниманн-Пик ауруынан зардап шекті, бұл оны күн сәулесінің әсерін зерттеуге және жарықтың тірі организмдерге тигізетін әсерін анықтауға түрткі болды. Оның ең маңызды жазбалары – 1893 жылы жарық көрген «Финсен Ом Лайсец Индвиркнингер па Худен» («Тереңге жарықтың әсері туралы») және 1896 жылы жарық көрген «Ом Анвенделсе и Медицинен аф концентриренеде кемиске Лайсстраалер» («Медицинада концентрацияланған химиялық жарық сәулелерін қолдану туралы») еңбектері. Бұл еңбектер жақын арада неміс және француз тілдеріне аударылды. Кейінгі зерттеулерінде ол натрий хлоридінің әсерін зерттеді, төмен натрийлі диетаның нәтижелерін бақылады және 1904 жылы «En Ophobning af Salt i Organismen» («Организмде тұздың жиналуы») атты еңбегін жариялады.