Кіріспе

Грек патологы (1883–1962)

Георгиос Николау Папаниколау (немесе Джордж Папаниколау, /p//æ//p//ə/'/n//ɪ//k//ə//l//aʊ/; Γεώργιος Ν. Παπανικολάου; 13 мамыр 1883 – 19 ақпан 1962) – грек дәрігері, зоолог және микроскопист, цитопатология және қатерлі ісіктерді ерте анықтау саласындағы пионер, "Пап-маз" әдісін ойлап тапқан. Грекия мен Германияда медицинаны оқығаннан кейін 1913 жылы Америка Құрама Штаттарына эмиграциялап, Корнелл медициналық колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол 1928 жылы жатыр қатерлі ісік жасушаларын вагинальді мазбен анықтауға болатынын алғаш рет хабарлады, бірақ оның еңбегі 1940 жылдарға дейін кеңінен танылмады. Оның әдістеріне қатысты кең ауқымды сынақтар 1950 жылдардың басында жүргізілді. 1961 жылы ол Майами университетіне шақырылып, онда Папаниколау атындағы қатерлі ісіктерді зерттеу институтын басқаруға және дамытуға кірісті.

Өмір және мансап

Грекияның Кими қаласында туған Папаниколау Афина университетінде әдебиет, философия, тілдер және музыканы оқыды. Әкесінің ынтасымен ол медицина білімін алып, 1904 жылы диплом алды. Содан кейін әскерге шақырылды. 1906 жылы қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін, ол әкесімен бірге Кимиге оралып, дәрігерлік тәжірибемен айналысты. 1907 жылы ол Германияда Эрнст Геккельдің жетекшілігімен Йена университетінде бір семестр оқыды, содан кейін Фрайбург университетіне ауысты, онда Август Вейсманның бағынында болды. Ол да бір семестрден кейін, Мюнхен университетіне түсті, одан 1910 жылы зоология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Кейін Папаниколау Афинаға оралып, Андромахи Маврогениге үйленді, ол кейіннен оның зертханалық ассистенті және зерттеу нысаны болды. Содан кейін ол Монакоға кетті, онда Монаконың Океанография институтында жұмыс істеді, Монако князі Альберт I-нің (1911) Океанографиялық экспедициялық тобына қатысты. 1913 жылы ол әйелімен бірге Нью-Йоркке көшіп, Нью-Йорк ауруханасының патология бөлімінде және Корнелл университетінің Корнелл медициналық колледжінің анатомия бөлімінде жұмыс істеді. Папаниколау сонымен қатар Иммануэль Кант, Фридрих Ницше, Артур Шопенгауэр және Иоганн Вольфганг фон Гёте философиясынан шабыттанды, афиналық әдеби тоқсандық журналына философиялық мәселелер бойынша мақалалар жазды. Ол Майами университетінде жұмыс істеді, бірақ 1962 жылдың 19 ақпанында миокард инфарктінен қайтыс болды. Оның әйелі Андромахи "Мэри" Папаниколау оның қайтысынан кейін Папаниколаудың қатерлі ісіктерді зерттеу институтындағы жұмысын жалғастырды және 1982 жылдың қазанында Майамиде қайтыс болды.

Ашылғандар

1914 жылы Папаниколау және оның әйелі Корнелл университетінің Корнелл медициналық колледжінің анатомия кафедрасында жұмыс істеді және гинеялық шошқаның эструс циклымен байланысты гистологиялық және физиологиялық өзгерістерге үлес қосты. 1917 жылы Папаниколау Чарльз Р. Стокардпен бірге гинеялық шошқада эструс циклы кезінде көбелек безінде болатын гистологиялық циклдік өзгерістердің аналық кілегей қабықта да болатынын және аналықтың кілегейлік жағындыларын цитологиялық зерттеу арқылы анықтауға болатынын көрсетті. Бұл әдіс (Папаниколау әдісі деп аталады). 1920 жылы Георгиос Папаниколау жатыр мойнындағы қалыпты және қатерлі жасушаларды микроскоп астындағы жағындыны қарап ажырата алатынын түсінді. Қатысушылардың бірінен алынған аналық сұйықтығының жағындысынан жасалған слайдты қарағаннан кейін, Папаниколау микроскоппен аномальды қатерлі жасушаларды анық көруге болатынын анықтады. Кейінірек ол былай деп жазды: "Жатыр мойнының жағындысында қатерлі жасушаларды алғаш рет байқағаным ғылыми мансабымдағы ең үлкен қуаныш болды". Екі жылдан кейін 3000-нан астам жағдайды зерттеу негізінде суреттелген монография жарық көрді. 1954 жылы ол тағы бір есте қаларлық еңбегін – "Эксфолиативті цитология атласын" жариялап, цитопатологияның қазіргі заманғы медициналық мамандығының негізін қалады. Папаниколаудың эксфолиативті цитологияның негізін қалаушы ретіндегі толық еңбектері 5 кітап және 158 түпнұсқа мақаланы қамтиды, олардың барлығы оның монографияларында жинақталған.

Дау

Румын дәрігері Аурель Бабеш жатыр мойны қатерлі ісігінің цитологиялық диагнозында ұқсас жаңалықтар жасады. Ол платиналық иілмелі сымды (Папаниколау мен қазіргі дәрігерлер қолданған мақта тампонының орнына) қолданған, бірақ Папаниколау Бабештің зерттеулерінен хабарсыз болған. Ал Бабеш Папаниколаудың зерттеулерін білген. Медициналық қауымдастық бұл екі техниканың құрылымы әртүрлі екенін растады. Жақында жарияланған ғылыми мақалалар Бабеш әдісінің Папаниколау әдісінен қалай ерекшеленетінін талдап, Пап-тестінің авторлық құқығы тек Папаниколауға тиесілі екенін көрсетті. Дегенмен, кейбір ғалымдар Бабешті жатыр мойны қатерлі ісігінің цитологиялық диагнозындағы "нағыз" пионер деп санайды. Румынияда жатыр мойнының тексеруі екі ғалымның құрметіне "Бабеш-Папаниколау әдісі" деп аталады.

Марапаттар мен құрметтер

Папаниколау Нобель сыйлығына 5 рет ұсынылды, бірақ ешқайсысын жеңіп алмады. Бұл, әлдебір себепті, сыйлық диагностикалық құралдар үшін сирек берілетініне және Нобель сыйлығы комитетінің мүшесі болған Папаниколаудың жақын адамының сол кезде қайтыс болғанына байланысты болған шығар. Сонымен қатар, комитет 1926 жылы Иоганнес Фебигерге қатерлі ісіктің себебі – құрттар деген жалған мәлімдемесі үшін Нобель сыйлығын бергеннен кейін, тағы да бір қатерлі ісік ашылуы үшін сыйлық беруден тартынды. Дегенмен, Папаниколау өз ашылулары үшін көптеген басқа да беделді сыйлықтар мен наградалар алды. Барлығында жүздеген құрметті марапаттар табылды. Олардың ішінде Америка өнер және ғылым академиясының, Америка медицина колледждері қауымдастығының және Америка қатерлі ісік қоғамының құрметті наградалары бар.

Еске алу рәсімі

1958 жылы Америка цитопатология қоғамының ең жоғары наградасы – «Папаниколау сыйлығы» Папаниколаудың құрметіне тағайындалды және содан бері жыл сайын табысталып келеді. 1978 жылы АҚШ пошта қызметі ерте кезеңде ракты анықтауға арналған 13 центтік маркамен Папаниколаудың еңбегін құрметтеді. 2011 жылы Папаниколауды бейнелейтін «Ғылым адамы» мүсіні Нью-Йорк қаласындағы 1300 Йорк даңғылындағы Вейл Корнелл медициналық колледжінің бас вестибюліне орнатылды. 2019 жылдың 13 мамырында, оның туғанына 136 жыл толуына орай, Солтүстік Америкада, Оңтүстік Американың бір бөлігінде, Еуропа мен Израильдің кейбір аймақтарында Папаниколауға арналған Google Doodle көрсетілді. Ол және оның әйелі Андромахидің жатыр мойны қатерлі ісігімен күрестегі еңбегі, сондай-ақ Хелен Октавия Диккенс пен Хашиме Мураяманың үлесі «The Cancer Detectives» деректі фильмінде көрсетілді. Фильм алғаш рет 2024 жылдың 26 наурызында «American Experience» телеарнасында көрсетілді.