Кіріспе

Италия президенті 1955-1962 жылдары Джованни Грончи, (; 1887 жылдың 10 қыркүйегі - 1978 жылдың 17 қазаны) – Христиандық демократиядан шыққан итальян саяхатшысы, 1955 жылдан 1962 жылға дейін Италия президенті қызметін атқарды. Оның саяси карьерасы итальян саясатында "солға бет бұру" әрекетімен ерекшеленді, бұл әрекет даулы және сәтсіз болды. 1955 жылдан 1962 жылға дейін Италиядағы атқару билігінің нақты иесі ретінде танылды, сол кездегі түрлі Министрлер кабинетінің артында тұрды.

Ерте өмір және саяси мансап

Ол Тосканадағы Понтедерада дүниеге келген және 1902 жылы католик діни қызметкері дон Ромоло Мурри құрған христиан қозғалысының алғашқы мүшесі болған. Ол Пизадағы Scuola Normale Superiore-де әдебиет және философия бойынша бірінші дәрежесін алды. 1911 және 1915 жылдар аралығында ол бірнеше итальян қалаларында (Парма, Масса-ди-Каррара, Бергамо және Монца) классика пәнінің орта мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыста өз еркімен әскери қызметке қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін 1919 жылы католиктік Италия халық партиясының негіс қалаушыларының бірі болды. Ол 1919 және 1921 жылғы парламенттік сайлауларда Пизадан депутат болып сайланды. Италиялық христиан жұмыскерлері конфедерациясында кәсіби одақ жетекшісі болған ол 1922–1923 жылдары Бенито Муссолинидің бірінші үкіметінде Өнеркәсіп және сауда жөніндегі мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. Алайда 1923 жылдың сәуірінде Туринде өткен Халықтық партияның ұлттық мәжілісі барлық PPI өкілдерін үкіметтен шығару туралы шешім қабылдады. Ол содан кейін католиктік кәсіподақтардың басшылығына оралды және фашистік жасақтардың оларға қарсы жасаған күнделікті зорлық-зомбылықтарына тойтарыс беруге тырысты. 1924 жылы Луиджи Стурзо PPI хатшысы қызметінен кеткеннен кейін Грончи екі басқа "триумвирмен" (Спатаро мен Родино) бірге партияның жетекшісі болды. Сол жылы Парламентке қайта сайланған ол Римдегі Авентин төбесінен Парламентке бас тартқан оппозициялық "Авентиндік сецессия" деп аталатын антифашистік оппозицияға қосылды. 1926 жылы жаңа режим оны Парламенттен қуды. 1925-1943 жылдар аралығында ол саяси мансабын үзіліске ұшыратты. Фашистік партияға мүше болудан жалтарған ол мектеп мұғалімі лауазымынан да кетіп, алдымен сатушы, содан кейін өнеркәсіпші болып табысты кәсіпкер ретінде өмір сүрді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1943-1944 жылдары ол жаңа христиандық-демократиялық партияның (ХДП) негізін қалаушылардың бірі болды және Джорджио Ла Пира, Джузеппе Доссетти және Энрико Маттей сияқты адамдармен бірге партияның сол қанат фракциясын басқарды (кейіннен Италия мемлекеттік мұнай-химиялық концерні ENI-дің бас директоры болған). Ол сондай-ақ Италия Тәуелсіздік қозғалысының көппартиялық комитеті – Comitato di Liberazione Nazionale мүшесі болды, партиясынан өкіл ретінде қатысты. Партиясының көпшілігімен және хатшысы Алсиде Де Гасперимен жиі келіспесе де, 1944-1946 жылдары өнеркәсіп министрі, ал 1946 жылы Конституциялық жиналыстың мүшесі болды. 1947 жылы, Суық соғыс басталғанда, ол партиясының Италия коммунистік және социалистік партияларын ұлттық үкіметтен қуу туралы шешіміне қарсы күресті. 1948-1955 жылдары Италия депутаттар палатасының (парламенттің төменгі палатасы) спикері болып сайланды.

Президент (1955-1962 жылдары)

1955 жылы Италия Республикасының бірінші президенті Луиджи Эйнаудидің өкілеттігі аяқталды, және Парламент оның орнын басушыны таңдауға тиіс болды. Жаңа ХДП хатшысы Аминторе Фанфани сол кезде Сенат төрағасы болған либерал Чезаре Мерзагораны осы қызметке ұсынып отырды. Алайда, партияның Жозеппе Пелла, Гидо Гонелла, Сальваторе Скока және Джулио Андреотти бастаған оңшыл қанаты, Джованни Пасторе, Джорджио Бо және Ахилле Маразза басқаратын кәсіби одақтардың солшыл күштерімен бірігіп, партия жетекшілігіне қарсы «көтеріліс» жасады, мақсаты – Джованни Грончини («Парламент адамы») сайлау болатын. Бұл қадамға коммунистік және социалистік партиялар, сондай-ақ монархиялық және неофашистік оңшылдар қолдау көрсетті. Қаһарлы күрес пен орталықшыл күштердің толық ыдырауынан кейін, 1955 жылдың 29 сәуірінде Грончи 883 дауыстан 658 дауыспен Республика Президенті болып сайланды. Ол Италия мемлекетінің басшысы болған алғашқы католик саясаткері еді. Оның өкілеттік мерзімі 1962 жылға дейін жалғасты. Бұл кезең «солға қарай ашылу» амбициясымен ерекшеленді, оның мақсаты – социалистер мен Коммунистік партияны ұлттық үкіметке қайтару, ал Италия НАТО-дан шығып, бейтарап ел статусын қабылдау еді. Алайда, бұл жобаға парламентте күшті қарсылық болды, әсіресе кішкентай Итальяндық Либералдық партиясы, оның болуы тұрақты көпшілікті құру үшін қажет деп есептелді. Тұйықтан шығу үшін 1959 жылы Грончи өзінің католиктік солшыл фракциясының сенімді мүшесі Фернандо Тамброниді премьер-министр етіп тағайындады, оны «Президенттік үкімет» ретінде Парламентке жіберді, бірақ алдын ала келісілген көпшілік болған жоқ. Алайда Тамброни парламентте тек неофашистік дауыстардың арқасында ғана сақталып қалды. Бұл күтпеген «оңға қарай ашылу» ауыр салдарға әкелді. 1960 жылы Италияның бірнеше қалаларында, әсіресе Генуя, Ликата және Реджо-Эмилияда, тәртіпсіздіктер болды, онда полиция наразылық білдірушілерге оқ атып, бес адамды қаза таптырды. Осылайша Тамброни үкіметі ар-намыссыз аяқталды; отставкаға кетуге мәжбүр болды, одан кейін дәстүрлі орталықшыл парламенттік көпшілікпен ХДП үкіметі құрылды. Сәтсіз Тамброни тәжірибесі Грончидің беделін түсірді, және өкілеттік мерзімінің соңына дейін ол әлсіз президент болып қалды. 1962 жылы ол Энрико Маттейдің күшті қолдауымен екінші мерзімге сайлануға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталып, Антонио Сегни сайланды. Мемлекет басшысы қызметінен кеткеннен кейін, Италия Конституциясына сәйкес, ол өмір бойына сенатор атанды. Ол 1978 жылдың 17 қазанында 91 жасында Римде қайтыс болды.

Бағалау

Оның президенттік кезеңінің толық тарихи бағасын беру үшін, авторитарлық көзқарасын көрсететін Тамбронидің сәтсіздігін естен шығармау керек. Оның өкілеттігі аяқталғаннан кейін көп ұзамай, белгілі бір деңгейде "солға қарай бет бұру" болды; Алдо Моро 1964 жылы социалистер (бірақ коммунистер емес) үкіметке кірген кезде алғашқы солшыл-орталық коалициясын құрды. 1970 жылдары христиан-демократтар мен коммунистер "Тарихи келісім" деп аталған бастамаға ұмтылыс жасады. Осы негізде оған маңызды алдын ала сезімталдық пен ұзаққа созылатын ықпал тануға болады. Дегенмен, оның саяси жобасының 1964-1992 жылдар аралығында бір-бірінен кейін келген солшыл-орталық үкіметтермен тығыз байланысы бар екенін айту қиын. Осы кезеңнің көп бөлігінде коммунистер бұрынғы социалистік одақтастарының жоғалтуы және олармен болған қатал қақтығыс, әсіресе Бетино Кракси социалистік партияның басшысы болғаннан кейін, бұрынғыдан да оқшауланды. Кейіннен сыртқы күштердің де әсер еткені анықталды. 2000 жылғы Парламент комиссиясының баяндамасында АҚШ қолдаған құпия "Gladio" стратегиясы мен операцияларының мақсаты "PCI-ді және белгілі бір деңгейде PSI-ді [Италияның Социалистік партиясы] елде атқарушы билікке ие болудан тоқтату" екені көрсетілді. Қай жағдайда болса да, Италия өзінің нарықтық экономикалық құрылымын және сыртқы саясатын сақтап қалды.

Жеке өмір

1941 жылы Грончи Карла Биссатиниге (2 қыркүйек 1912 – 14 тамыз 1993) үйленді және олардың бір ұлы мен бір қызы болды. Флорестано Ванчинидің "Матеоттинің қанымен суарылған өлім" (1973) фильмінде Грончи рөлін Джорджио Фаврето сомдады.

Президент сайлауы

1955 жылғы президент сайлауы
Үміткер | Қолдаған партиялар | Дауыс | %
Giovanni Gronchi | DC, PSI, PCI, PSDI, PRI, MSI | 658 | 78.1
Luigi Einaudi | PLI | 70 | 8.4
Басқалар / Жарамсыз дауыстар | | 103 | 13.5
Жалпы | | 833 | 100.0