Кіріспе

Итальяндық америкалық және газет редакторы, социалист, кәсіподақ мүшесі және еңбек қозғалысының белсендісі Карло Треска (9 наурыз 1879 – 11 қаңтар 1943) – итальяндық америкалық диссидент, газет редакторы, шешен, еңбек ұйымдастырушысы және белсенді, 1910 жылдары Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың (Industrial Workers of the World) жетекшісі болды. Ол фашизмге, сталинизмге және мафияның кәсіподақтарға енуіне, еңбекшілерді алаястау мен жемқорлыққа қарсы күрескен көрнекті қоғамдық тұлға ретінде танылды. Италияда туып, өсіп, білім алған Треска 1904 жылы АҚШ-қа эмиграция жасағанға дейін итальяндық социалистік газеттің редакторы және Италия теміржолшылар федерациясының хатшысы қызметін атқарды. Солтүстік Американың итальяндық социалистік федерациясының хатшысы болып үш жыл жұмыс істегеннен кейін, 1912 жылы Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшыларға қосылып, он жыл бойы АҚШ-тағы ереуілдерге қатысты. 1925 жылы газеттерінің бірінде тууды шектеу туралы буклетке жарнама жариялағаны үшін түрмеге қамалды. 1930 жылдары Треска өзінің туған Италиясындағы Бенито Муссолинидің фашистік үкіметін, сондай-ақ Иосиф Сталин мен Кеңес Одағының Коммунистік партиясын жарысқа алып сынады. 1937 жылы ол Дьюи комиссиясының құрамында болды, ол Леон Троцкийді Мәскеу сот процестерінде тағылған барлық айыптардан ақтап берді. Треска өз газеттері арқылы мафияны сынап, үлкен қоғамдық науқан ұйымдастырды. 1943 жылдың қаңтар айында Нью-Йоркте Кармайн Галанте тарапынан өлтірілді.

Жеке өмір

Карло Треска 1879 жылдың 9 наурызында Италияның Абруццо аймағындағы Сульмона қаласында жер иесінің ұлы болып дүниеге келді. Оның ресми білімі орта мектеп деңгейінде тоқталды. Ол семинарияға түсті, бірақ көп ұзамай оны тастап, дінге қарсы атеист болып шықты. Ол сонымен қатар мүсінші Мина Харкавимен байланыста болды, және оның одан жасаған бюсті туған қаласы Сульмонада орнатылды.

Америка жылдары

Америкада Треска 1904 жылы Солтүстік Американың итальяндық социалистік федерациясының хатшысы болып сайланды. Ол келесі үш жыл бойы осы лауазымда қалды. 1923 жылдың тамызында Треска жаңа басылымында тууды реттеу туралы буклетке жарнама басып шығарғаны үшін тұтқындалды. Треска «Il Martello» атты антифашистік газеттің редакторы болды, онда ол Муссолини билігінің негізін құрайтын мифтерді сынады. Тресканы АҚШ Әділет департаменті, оны елден шығарып жіберуге тырысқан, және Рим қадағалап отырды, онда Муссолини итальяндық американдықтардың АҚШ пен оның банктеріндегі беделін құлдыратуы мүмкін деп қорқыды. Италия елшісінің Тресканың газетін жабу туралы қысымымен АҚШ үкіметі Тресканы әдепсіздік таратқаны үшін айыптады. Треска сотталды және депортацияға жіберуге үкім шығарылды, бірақ халықтың наразылығы АҚШ президенті Кальвин Кулиджді Тресканың жазасын жеңілдетуге мәжбүр етті. Фашистер 1926 жылы жарылғыш заттармен өлтіруге талпыныс жасады, содан кейін антифашистер қарсы шабуылдады. Треска итальяндық американдықтар арасында Муссолини идеологиясының таралуын тоқтатуға үлес қосты, бірақ итальяндық американдық БАҚ және бизнес саласындағы ықпалына жете алмады. Сакко мен Ванцетти ісі кезінде Треска жарнамалық науқанды, қаржы жинауды және қорғаушы адвокат Фред Мурды ұйымдастырды. 1930 жылдары Треска кеңестік коммунизм мен сталинизмнің ашық қарсыласына айналды, әсіресе 1936 жылғы испан революциясы кезінде Кеңес Одағы Каталония мен Арагондағы анархистік қозғалысты жойғаннан кейін. 1937 жылы Треска Дьюи комиссиясының мүшесі болды, ол Леон Троцкийді Мәскеу процестерінде тағылған барлық айыптардан ақтатты. 1938 жылдың басында Треска кеңестіктерді Джульетт Стюарт Пойнцті коммунистік партияның құпия қызметінен кетуіне кедергі келтіру үшін ұрлағаны үшін айыптады. Треска оның жоғалуына дейін Пойнцтің «коммунистік қозғалысты әшкерелеу» туралы өзімен сөйлескенін мәлімдеді.

Құрлық

1943 жылғы 11 қаңтарда Нью-Йорк қаласында Треска шартты түрде босатудан бақылаушы офицерінің кеңсесінен шығып бара жатқанда, оны қадағалап тұрған қызметкерлерден қашу үшін күтіп тұрған машинаға секіріп кірді. Екі сағаттан кейін Треска 15-ші көшеде Fifth Avenue көшесін жаяу кешіп өтіп бара жатқанда, қара түсті Ford машинасы оның қасына тоқтады. Вито Женовезе, Генуезе қылмыстық отбасының басшысы, Тресканы өлтіруге бұйрық берген деген күдік бар, ал атуды Боннано қылмыстық отбасынан Кармин Галанте жасаған деген болжам бар. Тресканың өліміне қатысты ешкімге айып тағылмады. Оның естелік жиынында социалистік белсенді және бұрынғы большевик Анжелика Балабанова аза тұтқан сөз сөйледі. Льюис Козердің жерлеу рәсімі туралы айтуынша: "Мен Балабанованың құмарлы итальян тіліндегі сөздерін түсінбеген мықты денелі ирланд полиция қызметкерінің жанында отырдым. Бірақ ол сөйлегенде, полиция қызметкерінің көзіне жас келді".