Кіріспе

Италиялық журналист (1929–2006)

Ориана Фаллачи (oˈrjaːna falˈlaːtʃi; 29 маусым 1929 – 15 қыркүйек 2006) – итальяндық журналист және жазушы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық қарсылық қозғалысының мүшесі болған ол ұзақ және сәтті журналистік мансапқа ие болды. Фаллачи соғыс пен революция туралы хабарлауымен, сондай-ақ 1960-1970 және 1980 жылдары көптеген әлемдік көшбасшылармен өткізген "ұзақ, агрессивті және ашық сұхбаттарымен" әлемдік деңгейде танымал болды. Фаллачидің "Тарихпен сұхбат" кітабында Индира Ганди, Голда Меир, Ясер Арафат, Зулфикар Али Бхутто, Вилли Брандт, Иран шахы Мохаммад Реза Пахлави, Генри Киссинджер, Оңтүстік Вьетнам президенті Нгуен Ван Тхиу және Солтүстік Вьетнам генералы Во Нгуен Гиаппен Вьетнам соғысы кезіндегі сұхбаттары жинақталған. Киссинджермен жасаған сұхбат "The New Republic" басылымында жарияланды, онда Киссинджер өзін "ат үстінде жалғыз басып, вагонды жетекке алып жүретін ковбой" деп сипаттады. Кейін Киссинджер бұл сұхбатты "баспасөз өкілдерімен өткізген ең жағымсыз әңгімем" деп атады. Фаллачи Денг Сяопин, Андреас Папандреу, Аятолла Хомейни, Хайле Селасси, Лех Валенса, Муаммар Каддафи, Марио Соарес, Джордж Хабаш және Альфред Хичкок сияқты тағы да көп адамдармен сұхбат жүргізді. Зейнетке шыққаннан кейін, ол Исламды сынаған, көп дау тудырған мақалалар мен кітаптар жазып, қайтадан назар ортасында болды, бұл оған сын-ескертпелермен қатар қолдау да әкелді.

Ерте өмір

Фаллачи 1929 жылғы 29 маусымда Италияның Флоренция қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Эдуардо Фаллачи Флоренцияда жиһаз жасаушы болған, итальяндық фашистік көшбасшы Бенито Муссолинидің диктатурасын тоқтатуға күш салып, саяси белсенділікпен айналысқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол "Резистенция" қозғалысының бір бөлігі болған "Giustizia e Libertà" итальяндық антифашистік қарсылық қозғалысына қосылды. Кейіннен ол итальян әскерінен батылдығы үшін мақтау қағазы алды. 1976 жылы шығармаларының ретроспективтік жинағында ол былай деген:

Журналист ретінде бастауы

Орта мектепті бітіргеннен кейін Фаллачи Флоренция университетінде медицина және химияны қысқа ғана уақыт оқыды. Кейін әдебиетке ауысты, бірақ көп ұзамай оқуын тастап, бітірген жоқ. Оның емілдісі Бруно Фаллачи, өзі журналист болғандықтан, Фаллачиге журналистика саласында мансап құруды ұсынды. Фаллачи журналистік қызметін жасөспірім кезінде бастады, 1946 жылы итальяндық Il mattino dell'Italia centrale газетіне арнайы тілші болып орналасты. 1967 жылдан бастап ол Вьетнам соғысын, Үнді-Пакистан соғысын, Таяу Шығысты және Оңтүстік Американы жамылған соғыс тілшісі ретінде жұмыс істеді.

1960 жылдар

Көп жылдар бойы Фаллачи L'Europeo саяси журналының арнайы тілшісі болды және көптеген жетекші газеттер мен Epoca журналына материалдар жазды. 1968 жылы Мехико қаласындағы Тлателолько трагедиясы кезінде Фаллачи мексикалық әскерлер тарапынан үш рет атылып, шашынан сүйреп төменге тасталды және өлгендей қалдырылды. Оның куәгерлік көрсетуі Мексика үкіметінің трагедия болмағанын жоққа шығару әрекеттеріне қарсы маңызды дәлел болды. 1960 жылдары ол сұхбаттасуларды бастады, бірінші кезекте әдебиет және кино әлеміндегі тұлғалармен (1963 жылы Gli antipatici деген атпен кітап ретінде жарық көрді), ал кейіннен әлемдік лидерлермен (1973 жылы Intervista con la storia деген атпен жарық көрді), осының нәтижесінде оны "1970 және 1980 жылдары әлемдегі ең белгілі және қаупетті сұхбаттасушы" деп сипаттады.

1980 жылдар

1980 жылы Фаллачи Дэн Сяопинмен сұхбаттасты. Майкл Рэнк бұл сұхбатты "батыс журналисінің қытай көшбасшысынан алған ең ашық әңгімесі" деп атады, онда Дэн Мао туралы "қытай стандарттары бойынша өте еркін" айтты, ал қытай көшбасшыларымен батыстық журналистердің көптеген сұхбаттары "бос және көңілсіз" болған.

Зейнеткерлік

Нью-Йорк қаласында және Тосканадағы өзіне тиесілі үйінде тұрған Фаллачи Чикаго университетінде, Йель университетінде, Гарвард университетінде және Колумбия университетінде лекция оқыды.

9/11 оқиғасынан кейін

2001 жылдың 11 қыркүйегінен кейін Фаллачи ислам экстремистеріне және жалпы исламға сын көзбен қарайтын үш кітап жазды. Ол жазбаларында да, сұхбаттарында да Еуропаның "мұсылмандарға тым төзімді" екенін ескертті. Бірінші кітабы – "Қаһар мен мақтаныш" (алғашқыда төрт беттік мақала ретінде Италияның басты ұлттық газеті Corriere della Sera-да жарияланған). Бұл кітапта ол қазіргі ислам дінінің жойылуын қалайды. Ол "Алланың ұлдары егеуқырлар сияқты көбейеді" деп жазды, ал 2005 жылы Wall Street Journal газетіне берген сұхбатында Еуропа енді бұрынғы Еуропа емес, "Еврабия" атанды деді. Оның жазбалары "Еврабия" жанрының бір бөлігі саналады. Оның осы тақырыптағы үшінші кітабы – "Апокалипсис", Oriana Fallaci intervista sé stessa – L'Apocalisse, әлем бойынша екі миллион дана сатылды, ал үш кітаптың барлығы Италияда төрт миллион дана сатылды. Оның жазбалары 21 тілге аударылған, оның ішінде ағылшын, испан, француз, неміс, португал, урду, грек, швед, поляк, венгр, иврит, румын, серб-хорват, парсы, словен, дания және болгар тілдері бар.

Жеке өмір және өлім

2005 жылдың 27 тамызында Фаллачи Кастель-Гандольфода Рим папасы Бенедикт XVI-мен жеке кездесу өткізді. Атеист болғанына қарамастан, Фаллачи Папаға үлкен құрметпен қарады және оның 2004 жылғы «Егер Еуропа өзін жек көрсе» атты мақаласына ризашылығын білдірді. «The Force of Reason» кітабында, өзінің атеист екеніне қарамастан, ол өзін «христиан атеисі» деп атады. Фаллачи, әсіресе Иран революциясы мен 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін, исламды өткір сынға алды. Сиена қаласында ислам орталығы салынуы туралы қауесеттер күшейген кезде Фаллачи The New Yorker журналына: «Егер мұсылмандар осы ислам орталығын салса, ол оны достарының көмегімен жарып жібереді» деді. Фаллачи 2006 жылдың 15 қыркүйегінде туған Флоренция қаласында рактан қайтыс болды. Ол Флоренцияның оңтүстік жағындағы Галлуццодағы Cimitero Evangelico degli Allori бейістігіне отбасы мүшелерімен бірге және оның серігі Александрос Панагулиске арналған тас ескерткіш жанына жерленді.

Мұра

2018 жылдан бастап Пиза, Ареццо және Генуя қалаларында оның есімімен көшелер мен алаңдар аталды. 2024 жылы автор Анастасия Рубис Ориана Фаллачидің өмірі мен мансабына негізделген "Ориана: Ориана Фаллачи романы" атты тарихи роман жариялады.

Марапаттар

Фаллачи екі рет журналистика саласындағы Сент-Винсент сыйлығын алды (1967, 1971). Сондай-ақ, ол "Ештеңе, болсын" романы үшін 1970 жылы Банкарелла сыйлығына, "Un uomo: Romanzo" үшін 1979 жылы Виареджио сыйлығына және 1993 жылы "Иншалла" үшін Prix Antibes сыйлығына ие болды. Ол Колумбия колледжінен (Чикаго) әдебиет докторы (D. Litt.) дәрежесін алды. 2005 жылдың 30 қарашасында Нью-Йорк қаласында Фаллачи Халық мәдениетін зерттеу орталығының батылдық сыйлығы – Энни Тейлор сыйлығымен марапатталды. Ол "ислам фашизміне қарсы күрестің символы және адамзат азаттығының рыцары" атанған "батылдығы мен құндылықтары" үшін құрметке бөленді. Энни Тейлор сыйлығы жыл сайын қиын жағдайларда және қауіп-қатерде ерекше батылдық көрсеткен адамдарға табыс етіледі. Орталықтың негізін қалаушы Дэвид Хоровиц Фаллачиді "азаттық үшін күрестегі генерал" деп сипаттады. 2005 жылдың 8 желтоқсанында Фаллачиге Милан қаласының ең жоғары наградасы – Алтын Амброгино (Ambrogino d'oro) табыс етілді. Ол Ян Карскинің "Қыран" сыйлығына да ие болды. Білім министрі Летиция Мораттитің ұсынысымен 2005 жылдың 14 желтоқсанында Италия Республикасының Президенті Карло Азеглио Чиампи Фаллачиге мәдени еңбектері үшін алтын медаль (Benemerita della Cultura) табыс етті. Денсаулығының нашарлығына байланысты ол салтанатқа қатыса алмады. Ол сөйлеген сөзінде былай деді: "Бұл алтын медаль мені қозғайды, себебі ол жазушы және журналист ретіндегі еңбегімді, мәдениетімізді қорғау жолындағы белсенділігімді, елім мен азаттыққа деген сүйіспеншілігімді бағалайды. Қазіргі денсаулығым сапарға шығуға және осы сыйлықты жеке қабылдауға мүмкіндік бермейді, бұл мен үшін, медальдарға үйренбеген және трофейлерге құштар емес әйел үшін, терең этикалық және рухани мағынаға ие." 2006 жылдың 12 ақпанында Тоскана облысының президенті Риккардо Ненчини Фаллачиге Тоскана кеңесінің алтын медалін табыс етті. Ненчини сыйлықтың Фаллачиге берілгенін мәлімдеді. Нью-Йорк қаласында өткен марапаттау рәсімінде жазушы француз және голланд газеттерінде жарияланған ұқсас карикатураларға байланысты туған дауға жауап ретінде Мұхаммедтің карикатурасын жасауға тырысқанын айтты. 2010 жылы Италия-АҚШ қорының Америка сыйлығы (еске алу).

Дау

Фаллачи ислам және еуропалық мұсылмандар туралы айтылған пікірлері мен пікірталасты жазбалары үшін көпшілік назарын аударды. Фаллачи ислам фундаментализмін жастарында қарсы күрескен фашизмнің қайта жаңғыруы деп қарастырды, Еуропадағы саясаткерлер исламның қауіпін 1930 жылдардағы олардың теңдестері неміс фашизмі қауіпін дұрыс түсінбегендей түсінген; ол "өлшеулі исламның" шынымен бар екенін жоққа шығарып, оны жалғандық деп атады. Кристина Де Стефано "оның саяси идеялары мен маңдайына ілінген нәрсе - ислам емес, фашизм. Оның пікірінше, фашизмнің бірінші кезеңі - адамдарды үнсіздендіру; ал саяси ислам - фашизмнің тағы бір түрі" деді. Италия газеттерінде қолдау да, қарсылық та жарияланды (оның ішінде La Repubblica және Corriere della Sera газеттерінде бірқатар мақалалар болды), ал Айн Ранд институтындағы Дэвид Холкберг The Washington Times газетіне жазған хатында оның ісіне қолдау білдірді. Фаллачи Италияда сынға да, қолдауға да ие болды, онда оның кітаптары бір миллионнан астам данаға сатылды. 2002 жылдың қарашасында Флоренцияда өткен бірінші Еуропалық әлеуметтік форумында Фаллачи Флоренция тұрғындарын коммерциялық операцияларды тоқтатып, үйде қалуға шақырды. Сонымен қатар ол ЭҚФ-ны Флоренцияның нацистік оккупациясымен салыстырды. Шараны ұйымдастырушылар: "Біз Ориана үшін жасадық, өйткені ол соңғы 12 жыл бойы көпшілік алдында сөйлемеді және соңғы 50 жыл бойы күлмеді" деді. 2002 жылы Швейцарияда Ислам орталығы мен Женевадағы Сомали қауымдастығы, Лозаннадағы SOS Racisme және жеке азамат Фаллачиді "Қасқырлық пен мақтаныш" кітабының нәсілшіл мазмұны үшін сотқа берді. 2002 жылдың қарашасында Швейцария судьясы Швейцарияның қылмыстық кодексінің 261 және 261 bis баптарын бұзғаны үшін оны тұтқындауға ордер шығарды және Италия үкіметінен оны соттауға немесе экстрадициялауға өтініш жасады. Италияның Әділет министрі Роберто Кастелли Италия Конституциясы сөз бостандығын қорғайды деген негіздемемен өтінішті қабылдамады. 2005 жылдың мамыр айында Италия мұсылмандары одағының президенті Адель Смит Фаллачиге қарсы сот ісін бастады, Смиттың адвокаты 18 сөз тіркесін келтірді, олардың ішіндегі ең танымалдары исламды "бұрын-соңды тазармайтын тоған" деп атаған. Нәтижесінде итальян судьясы Фаллачиге "исламды жамандады" деген айыппен Бергамода сотталуға бұйырды. Алдын ала сот 12 маусымда басталды, ал 25 маусымда судья Беатрис Сиккарди Фаллачи ісін 18 желтоқсанда бастау керек деп шешті. Фаллачи судьяны Смит оны өлтіруді талап еткенін және христиан дінін жамандағанын ескермеген деп айыптады. Францияда кейбір араб мұсылман және жамандауға қарсы ұйымдар, мысалы, MRAP және Ligue des Droits de l'Homme Ориана Фаллачиге қарсы сот ісін бастады, олар "Ашу мен мақтаныш" және "Аң-сананың күші" (La Rage et l'Orgueil және La Force de la Raison француз тіліндегі нұсқалары) "исламға қарсы" және "расистік" деп айыптады. Франция-Израиль ұйымының президенті, сондай-ақ Александр дель Валлеге қарсы ұқсас сот процестерінде оның адвокаты болды. 2005 жылдың 3 маусымында Фаллачи Corriere della Sera газетінің бірінші бетіне "Noi Cannibali e i figli di Medea" ("Біз каннибальдар және Медеяның ұрпағы") атты өте даулы мақала жариялады. 2004 жылы жазған "Ориана Фаллачи өзін-өзі сұраққа тартып жатыр – Апокалипсис" атты кітабында Фаллачи бір жынысты некеге қарсы екенін білдіріп, бұл "отбасының биологиялық тұжырымдамасын бұзады" деп, оны "модалық каприз, экспозиционизмнің бір түрі" деп атады. Сондай-ақ, бір жынысты жұптардың ата-ана болуына қарсы болып, оны "өмірге бұрмаланған көзқарас" деп жариялады. Ол сондай-ақ "гейлер лоббисі" бар екенін айтып, оның арқылы "гейлер өздері басқаларға қарсы кемсітушілік жасайды" деді. 2006 жылдың маусымда шыққан "Reason" журналында америкалық жазушы Кэти Янг былай деп жазды: "Ориана Фаллачидің 2002 жылы жарық көрген "Қасқырлық пен мақтаныш" атты кітабында радикалды ислам террористері мен Италияның ірі қалаларының бұрыштарында несеп салатын сомалилік көше сатушылары арасында ешқандай айырмашылық жоқ". Кристофер Хиченс "Атлантик" журналында жазған хатында бұл кітапты "ислам туралы қалай жазуға болмайтынын көрсететін" деп атады, оны "жасырын, ауру, жыныстық мания және жәндіктер сияқты көбеюге деген құмарлықпен толы" деп сипаттады.