Кіріспе

1978 жылдан 1985 жылға дейін Италия президенті болған Алессандро "Сандро" Пертини (25 қыркүйек 1896 – 24 ақпан 1990) – итальяндық социалистік саясаткер және мемлекет қайраткері.

Ерте өмір

Стелладада (Савона провинциясы) бай жер иесінің ұлы ретінде дүниеге келген Альберто Вараццедегі салезиан колледжінде оқыды және Савонадағы "Чиабрера" лицейінде (орта мектеп) білімін аяқтады. Оның философия пәнінің мұғалімі Адельчи Баратоно, реформашы социалист болды, ол оның социализмге деген көзқарасына әсер етті және оны Лигурия жұмысшы қозғалысының ішкі шеңберімен таныстырған болуы мүмкін. Пертини Генуя университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. Италия Бірінші дүниежүзілік соғысқа Үштік Антанта тарапынан қатысқанда 19 жаста болған Пертини соғысқа қарсы болды, бірақ бәрібір әскерге қатысып, лейтенант болып қызмет етті және батылдығы үшін марапатталды. 1918 жылғы қару аяқталысынан кейін ол Біртұтас социалистік партияға, ПСУ-ға қосылды, содан кейін Флоренцияға қоныстанды, онда ол "La Cooperazione" ("Ынтымақтастық"; 1924) тақырыбындағы диссертациясын қорғап, саяси ғылымдар саласында да білім алды. Қалада Пертини Гаэтано Сальвемини, Карло және Нелло Росселли ағайындылары және Эрнесто Росси сияқты адамдармен де танысты. Пертини бірнеше рет фашистік топтардың шабуылына ұшырады, бірақ өз идеалдарына сенімін ешқашан жоғалтпады.

Фашизмге қарсылық

1924 жылы ФСС басшысы Джакомо Маттеотти фашистердің қолынан қаза тапқаннан кейін Пертини тоталитарлық режимге қарсы күреске одан да белсенді кірісті. 1926 жылы ол түрмеге қамалуға үкім шығарылды, бірақ жасырынып қалуға үміттенді. Кейін Карло Росселли мен Ферруччо Парримен бірге ПСУ-дың ең белгілі қайраткері Филиппо Туратитің Францияға қашуын ұйымдастырып, оны сол елге сүйемелдеді. Пертини 1926 жылға дейін елде болып, мұрагерлікпен айналысты. Италиялық масондық тарихшы Алдо Алессандро Моланың сөзіне қарағанда, ол осы кезеңде Франциядағы жер аударылған Италияның Ұлы Шығысының өкілдерімен байланыс тастаған. Алайда, бұл болжамды архивтердегі белгілі құжаттар растамайды. Италияға оралған соң, Пертини Пиза қаласында тұтқындалып, сотталып, он жылға бас бостандығынан айырылды. 1935 жылы ол Тиррен теңізіндегі Санто-Стефано аралында, Вентотен (LT), Понтин аралдарында қамалды. Италияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанға дейін және 1943 жылға дейін ол сол аралда болды. Ауыр сырқатқа шалдыққаніна қарамастан, Пертини ешқашан кешірім сұрамады. Бенито Муссолини тұтқындалғаннан кейін бір ай өткен соң босатылып, нацистік Германияның басқыншыларына және Муссолинидің жаңа режиміне – Италиялық Әлеуметтік Республикасына қарсы итальяндық қарсылық қозғалысына қосылды. Неміс әскері оны тұтқындап, өлім жазасына кесті, бірақ партизандық шабуыл нәтижесінде босатылды. Пертини солтүстікке барып, ПСИ-ның атқарушы мүшесі ретінде (Родольфо Моранди мен Лелио Бассомен бірге) партизандық соғысты ұйымдастырды. Ол 1945 жылғы 25 сәуірде Милан көтерілісінде маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Муссолини атқыланды.

Белгілілігі

Италияда соғыс 1945 жылғы 25 сәуірде аяқталғаннан кейін және 1946 жылғы итальяндық конституциялық референдум арқылы монархия жойылғаннан кейін Пертини жаңа республикалық итальяндық Конституцияны дайындаған орган – Конституциялық жиналысқа (La Costituente) сайланды. Соғыстан кейінгі кезеңде ол Италия социалистік партиясының (PSI, оған PSU қайта қосылды) басқару органының көрнекті мүшесі болды. Италия коммунистік партиясына қатысты өзінің қатал ұстанымына қарамастан, Пертини PSI-дің көптеген саясатына күдікпен қарады. Ол отаршылдықтың барлық түрлерін, сондай-ақ итальян мемлекетіндегі және Социалистік партиядағы жемқорлықты сынады, және ол партия ішінде тәуелсіз саяси позиция сақтады. 1968 жылы Италия депутаттар палатасының төрағасы болып сайланды.

Президент (1978-1985)

1978 жылы 81 жастағы Пертини Италия Республикасының президенті болып сайланды, бұл елдің ең жоғары лауазымы еді. Ол шамалы қартайған болса да, зор энергия мен күш-жігер танытып, Италияның үкіметі мен институттарына деген халықтың сенімін қайта орнатуға үлкен үлес қосты, сондай-ақ шетелдік сапарлар жасау және шетелдік мәртебелі қонақтармен кездесу кестесін белсенді түрде сақтап отырды. "Қанды жылдар" (Anni di piombo) кезеңінде "Қызыл бригадалар" (Brigate Rosse) терроризм кезінде Пертини зорлық-зомбылықты ашық түрде айыптады. Ол Италиядағы ұйымдасқан қылмысқа, Оңтүстік Африкадағы апартеидке, Чили диктаторы Аугусто Пиночетке және басқа да диктаторлық режимдерге, сондай-ақ Ауғанстанға КСРО-ның басқыншылығына қарсы шықты. 1981 жылы Пертини Джованни Спадолини басқаратын үкіметтің құрылуына қатысты, бұл Де Гаспериден бері Италияның алғашқы христиан демократиялық емес үкіметі болды. 1985 жылы ол президенттік лауазымнан кетіп, өмір бойына сенатор атанды. Зейнетке шыққаннан кейін ол қабылдаған жалғыз ресми лауазым – 1985 жылы құрылған және Италиядағы социалистік қозғалыстың тарихын жазу мен сақтауға арналған Флоренциядағы "Филиппо Турати" тарихи зерттеулер қорының президенті болды. 1988 жылдың желтоқсан айында Пертини Берлиндегі Германияның Біріккен Ұлттар ұйымы (Deutsche Gesellschaft für die Vereinten Nationen, DGVN) тарапынан "бейбітшілік пен халықаралық түсіністікке ерекше үлес қосуы, әсіресе саяси этикасы мен адамдық қасиеттері үшін" Алтын "Отто Хан" бейбітшілік медалімен марапатталды. Пертини 1990 жылдың ақпанында 93 жасында дүниеден өтті, оның қазасына бүкіл ел көңіл бөліп, қайғырды.

1982 жылғы әлем чемпионатының финалы

Пертини 1982 жылы Мадридте өткен әлем чемпионатының финалына, Италия мен Батыс Германия командаларының ойынына, өзінің тағына отырған күнінің төртінші жылдығынан кейін екі күн өткен соң қатысты. Италия үшінші голды соққаннан кейін ол неміс делегациясына немесе король Хуан Карлос I-ге саусағымен ескертіп, "олар [неміс командасы] енді бізді жетпейді" деді. Оқиғадан есте қаларлық көріністер – Сантьяго Бернабеу стадионында креслоға тұрған Пертинидің итальяндық жеңіске деген қуанышы, сондай-ақ президент пен үш команда мүшесінің (жаттықтырушы Берзот және ойыншылар Каусио мен Зофф) арасындағы карточка ойыны, үстелде әлем кубогының жүлдесі. Италия және турнирдің үздік мергені Паоло Росси кейін: "Біз жеңіске жеткеннен кейін Президенттік сарайда оның бізді қабылдағанын есімде сақтаймын, ол тұрып: «Бұл менің президент ретіндегі ең жақсы күнім» деді" деді.

Папа Иоанн Павел II-мен қарым-қатынасы

Сандро Пертини Рим папасы Иоанн Павел II-мен жақын достық қарым-қатынаста болды, онымен ресми және жеке кездесулерде жиі жолығып, телефон арқылы үнемі сөйлесіп тұрды. "Джованни Паоло II-ге арналған әңгімелер" атты кітабында, ол анасының көкте оны қадағалап отырғанын, оның дінге сенбейтін ұлының Папамен дос болғанына қозғанғанын айтқан. 1981 жылдың 13 мамырында Папаның атылғанын естіген бойда-ақ ол Джемелли ауруханасына барды және Папаның қауіпсіздігіне қол жеткенін естігенге дейін түнге дейін сол жерде күтті. Ол осы оқиғаны сол жылы Жаңа жыл қарсаңында итальян халқына арналған президенттік сөз сөйлегенде еске алды.

Құрметтер мен марапаттар

1986 жылы ол "Азаттық" медалін алды. 1979 жылғы 11 қазанда Югославия президенті Тито Пертиниге Югославияның Ұлы Жұлдызы орденін табыс етті.

Танымал мәдениетте

1975 жылы Карло Лиццани түсірген "Муссолинидің соңғы күндері" фильмінде Серджио Грациани ойнаған, Пертиниге ұқсас кейіпкер бар. 1980 жылдардың басында Андреа Пациенца "Il Partigiano Pert" ("Партизан Перт") комикс кітаптар сериясын жазды, онда Пертиниді Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның көмекшісі ретінде көрінеді. Пертини бірнеше итальян әндерінде еске алынған, мысалы Антонелло Вендиттидің 1982 жылғы "Sotto la pioggia" ("Жаңбыр астында") әнінде, Skiantos тобының 1982 жылғы "Babbo Rock" ("Әке Рок") әнінде, Тото Кутюньоның 1983 жылғы "L'Italiano" ("Италиялық") әнінде, Даниэль Шоуктің 1984 жылғы "Caro Presidente" ("Қымбат Президент") әнінде, S. C. O. R. T. A. тобының 1984 жылғы "Pertini Dance" әнінде, Ex Otago тобының 2007 жылғы "Pertini Is A Genius, Mirinzini Is Not Famous" ("Пертини - гений, Миринзини танымал емес") әнінде.