Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербиядағы саяси партия Сербияның Жаңарту қозғалысы (аббр. SPO) – Сербиядағы либералдық және монархиялық саяси партия. 1990 жылы құрылғаннан бері оған жазушы Вук Драшкович жетекшілік етеді.
Political party in Serbia
The Serbian Renewal Movement (, abbr. SPO) is a liberal and monarchist political party in Serbia. Since its formation in 1990, it has been led by writer Vuk Drašković.
Құрылу
Вук Драшкович өмірінің көп бөлігінде жазушы болды және ол әсіресе 1980-ші жылдары ұлтшылдық тақырыптағы кітаптарымен танымал болды. 1989 жылы Мирко Йович, Войслав Шешельж және Велько Губеринамен бірге Воеводинадағы ұлтшылдықты насихаттау мақсатында "Святой Сава" қауымдастығын құрды. Бұл қауымдастық 1990 жылдың қаңтарында "Сербия ұлттық жаңартуы" (СНО) деп аталған саяси партияға айналды. Драшкович партия президенті болып сайланды. Бірақ, 1990 жылдың шілдесінде өткен референдумнан кейін Сербия көппартиялық жүйені қабылдады және СПО тіркелген саяси партияға айналды. Саяси ғалым Вукашин Павловичтің сөзіне сәйкес, СПО құрылғаннан кейін саяси партия емес, саяси қозғалыстың элементтерін іске асырды. 1990 жылғы шілдедегі референдумнан кейін Сербиядағы алғашқы көппартиялық сайлау 1990 жылдың желтоқсанында өтуге белгіленді. СПО референдум көппартиялық сайлау аяқталғаннан соң және Сербияның Ұлттық жиналысы құрылғаннан кейін өткізілуі керек деп есептеді. Осыған қарамастан, СПО сайлауға қатысуға шешім қабылдады; Драшкович СПО-ның президенттікке үміткері болды. Демократиялық партия (ДС) сияқты тағы бір оппозициялық партиямен бірге, сайлау шарттарына наразылық ретінде сайлауды бойкоттау қаупін тудырды. Драшкович сайлаушылардың 16 пайызын алып, сайлаудың бірінші турында Милошевичке есе жіберді. СПО-ның көбірек дауыс жинауға сәтсіздікке ұшырауына себеп болған тағы бір фактор – SPS-тің де ұлтшыл риторика қолданғаны болды. Президенттік сайлаудың екінші туры өтпегенімен, оппозициялық партиялар Сербияның Біріккен оппозициясы коалициясы айналасына бірігіп, азаматтардың екінші турда партиялық тиесілігіне қарамастан оппозициялық үміткерге дауыс беруі керек деп жариялаған декларацияға қол қойды. СПО үкіметтің БАҚ-тағы басымдығына наразылық білдіріп, ДС-пен бірге 1991 жылдың 9 наурызында наразылық акциясын ұйымдастырды. Үкімет жиынға тыйым салғанына қарамастан, Белградта наразылық білдіргендер жиналды; олар полиция тарапынан шабуылға ұшырады. Автор Роберт Томас Драшковичтің бостандыққа шыққаннан кейін наразылықтардан тиімді пайдаланбағаны үшін кейбір оппозициялық саясаткерлер тарапынан сынға ілінгенін айтты. Сербияның демократиялық қозғалысы 1992 жылдың мамырында құрылды, ол негізінен СПО, Жаңа демократия (ЖД), Сербияның демократиялық партиясы (СДП) құрамынан тұратын саяси альянс болды. Бірақ саяси альянс бұзылып, 1993 жылы таратылды.
Vuk Drašković was a writer for most of his life and he particularly became known in the 1980s due to his nationalist themed books. He formed the Saint Sava Association in 1989 with Mirko Jović, Vojislav Šešelj, and Veljko Guberina, which sought to promote nationalism in Vojvodina. This association became a political party named Serbian National Renewal (SNO) in January 1990. Drašković was chosen as the party's president. However, after a July 1990 referendum, Serbia adopted a multi party system and SPO became a registered political party. According to political scientist Vukašin Pavlović, SPO implemented elements of a political movement, rather than a political party, after its formation. After the July 1990 referendum, first multi party elections in Serbia were called to be held in December 1990. SPO believed that the referendum should have occurred once the multi party elections ended and the National Assembly of Serbia was constituted. Despite this, SPO decided to take part in the elections; Drašković was SPO's presidential candidate. Together with another opposition party, the Democratic Party (DS), SPO threatened to boycott the election due to the election conditions. Drašković won 16 per cent of the popular vote and was eventually defeated by Milošević in the first round of the election in a landslide. Another factor that contributed to SPO's failure at gathering more votes was that SPS also used nationalist rhetoric. Although a second round of the presidential elections did not occur, opposition parties did briefly gather around the United Opposition of Serbia coalition, signing a declaration in which they declared that citizens should vote for the opposition candidate in the second round, regardless of their party affiliation. SPO was disappointed with government's domination in the media and together with DS, it announced a protest for 9 March 1991. Despite the government banning the gathering, demonstrators gathered in Belgrade; they were attacked by the police. Author Robert Thomas said that Drašković came under criticism from certain opposition politicians due to not taking the advantage of the protests after his release. The Democratic Movement of Serbia was formed in May 1992 as a political alliance made up primarily of SPO, New Democracy (ND), Democratic Party of Serbia (DSS). The political alliance however broke, and was dissolved in 1993.
1995-1997 жылдар
СПО 1996 жылғы парламенттік сайлауда "Бірге" (Зайдно) коалициясының құрамында болды, ол сайлаушылардың дауысының 23,8%-ын алып, Сербияның Социалистік партиясына (СПС) жеңілді. 1997 жылы Драшкович президенттікке екі рет кандидат болды, бірақ екі сайлаудың да нәтижесінде үшінші орынды иеленді. Оның партиясы сол жылы Сербия парламенті сайлауында ең көп мандаттың үшіншісі болды. Партия ішіндегі оппозициялық топ СПО-дан бөлініп, 1997 жылы "Жаңа Сербия" (НС) партиясын құрды.
The SPO was part of the "Together" (Zajedno) coalition in the 1996 parliamentary election which received 23.8% of the popular vote, losing to the Socialist Party of Serbia (SPS). In 1997, Drašković ran twice for president but finished third in both elections. Its party won the third largest number of seats in that year's Serbian parliamentary elections. A dissident group inside the party abandoned the SPO and formed New Serbia (NS) in 1997.
1998-2001 жылдар
1999 жылдың басында СПО Слободан Милошевич басқарған үкіметке қосылды, ал Драшкович Югославияның вице-премьер-министрі болды. СПО Сербияның Рамбуйе келісімі делегациясында орын алды және 1999 жылы НАТО-ның елге қарсы бомбалау науқаны алдында әлемге батысқа бейімділігін көрсету үшін Югославияның Ақпарат министрлігі сияқты лауазымдарды иеленді. Соғыс ортасында Драшкович пен СПО үкіметтен шығып, Милошевичті НАТО-ға бас беруге шақырды. СПО 1999 жылы Милошевичті құлатуға жасалған әрекетке қатысты, бірақ Драшкович оппозиция жетекшісі Зоран Джиндичпен келісімін үзгеннен кейін бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл Милошевичке қарсы күштердің оның Милошевич үшін жұмыс істегенін күмәндануына себеп болды. 2000 жылғы Югославия Федеративтік Республикасындағы президенттік және парламенттік сайлауда Милошевич жеңіліске ұшырады, ал Сербияның Жаңару қозғалысы өзінің күшін жоғары бағалап, Сербияның Демократиялық оппозициясының кең коалициясынан тыс, дербес сайлауға түсті. Четник командирі Дража Михайловичтің немересі Воислав Михайлович президенттікке үміткер болды. Оған DOS-тан Воислав Коштуница, биліктегі SPS-тен Слободан Милошевич және Сербия Радикалды партиясынан Томислав Николич қарсы шықты. СПО-ның дауыс жинауы күрт төмендеді, оның дәстүрлі сайлаушылары Коштуницаның консервативті ұстанымдарына және оның Милошевичті биліктен ығыстырудағы ең жақсы үміт екендігіне тартылды. 5 қазан өзгерістері алдында Сербиядағы Мирко Марьянович үкіметін таратып, Сербия Радикалды партиясымен үкімет құру туралы әңгімелер болды. 5 қазан өзгерістерінен кейін СПО DOS-тың «координаторы» Зоран Джиндичтің басшылығымен тиімді жұмыс істеген ұлттық бірлік үкіметіне қатысты. 2000 жылдың желтоқсан айында, DOS үкіметінің екі айдан кейін, Сербияда парламенттік сайлау өтті. Бір кездегі ең күшті оппозициялық күш болған СПО парламентке өте алмады.
In early 1999, the SPO joined the Slobodan Milošević led government, and Drašković became a Yugoslav Deputy Prime Minister. The SPO had a place in Serbia's Rambouillet Agreement delegation and held posts such as the Yugoslav Information Ministry to show a more pro Western face to the world in the run up to NATO's bombing campaign in 1999 against the country. In the midst of the war, Drašković and the SPO pulled out of the government, calling on Milošević to surrender to NATO. The SPO participated in an attempt to overthrow Milošević in 1999, which faltered after Drašković broke off his alliance with opposition leader Zoran Đinđić. This caused the anti Milošević elements to suggest that he was working for Milošević. In 2000 presidential and parliamentary elections in the Federal Republic of Yugoslavia in which Milošević lost, the Serbian Renewal Movement overestimated its strength and ran independently, outside of the vast Democratic Opposition of Serbia coalition. Vojislav Mihajlović, grandson of Chetnik commander Draža Mihajlović, was its presidential candidate. He was opposed by Vojislav Koštunica of DOS, Slobodan Milošević of the ruling SPS and Tomislav Nikolić of the Serbian Radical Party. The SPO's vote collapsed, with its traditional voters drawn by Kostunica's conservatism and by the fact that he was their best hope to remove Milošević from power. There was talk before the 5. October changes of dissolving the Mirko Marjanović government in Serbia and setting up a government with the Serbian Radical Party. Following the 5. October changes the SPO participated in a so called national unity government that served effectively under DOS "coordinator" Zoran Đinđić. In December 2000, after two months of DOS rule, Serbian parliamentary elections were held. The SPO, once the strongest opposition, failed to enter the parliament.
2002-2007 жылдар
2003 жылы Драшкович Сербияның еуропалық интеграциясын қамтамасыз етудің ең тиімді жолы ретінде парламенттік монархияны қайта орнатуды ұсынды. Партия 2003 жылғы желтоқсан айындағы заң шығарушы сайлауда «Жаңа Сербиямен» коалиция құрып бақ сынасты. Коалиция халықтың дауысының 7,7%-ын алып, парламентте 22 орын жеңіп алды. Оның 13-і СПО-ға тиесілі болды. Кезекте коалиция Сербия мен Черногория Федералдық Ассамблеясына 8 депутат жіберді. СПО НС Воислав Коштуницаның тұңғыш сайланған үкіметінің құрамына кірді. Вук Драшкович Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 2004 жылы Ұлттық Ассамблеяның тоғыз депутаты партия басшылығына наразылықтарын білдіріп, СПО-дан шықты. Олар СПО-ның бас кеңесінің жеті мүшесі және СПО-ның екі вице-президентімен бірге Сербия демократиялық жаңару қозғалысын (СДЖҚ) құрды. Олардың бірі саяси магнат Боголюб Каричтен сатып алынып, оның партиясының тізіміне қосылды. СПО 2007 жылғы сайлауға жеке қатысып, дауыстардың 3,33%-ын алып, бірде-бір орын жеңе алмады.
In 2003, Drašković called for the re establishment of a parliamentary monarchy in Serbia as the best means for its European integration. The party fought the December 2003 legislative elections in a coalition with New Serbia. The coalition received 7.7% of the popular vote and 22 seats in parliament. 13 of these were allocated to the SPO. In turn, the coalition had dispatched 8 deputies into the federal Assembly of Serbia and Montenegro. SPO NS became part of Vojislav Koštunica's first elected cabinet. Vuk Drašković was selected for Minister of Foreign Affairs. In 2004, nine members of the National Assembly left SPO, citing their disapproval with the party's leadership. Together with seven members of SPO's main board and two vice presidents of SPO, they formalised the Serbian Democratic Renewal Movement (SDPO). One of the 4 was then bought off by the political tycoon Bogoljub Karić to form his party's list. The SPO participated in the 2007 election independently and received 3.33% of the vote, winning no seats.
2008-2012 жылдар
2008 жылғы сайлауда СПО президент Борис Тадич басшылығымен «Еуропалық Сербия үшін» коалициясына қатысып, дауыстардың 38,42%-ын алып, парламентте 102 орын жеңіп алды. СПО-ға диаспора министрлігімен бірге 4 орын берілді.
In the 2008 elections the SPO took part in the For a European Serbia coalition under President Boris Tadić, receiving 38.42% of the vote and 102 seats in parliament. Four seats were given to the SPO along with the Ministry of Diaspora portfolio.
Идеология
1990 жылдары Сербия жаңарту қозғалысы ультраұлтшылдық пен ирредентизмге бағытталды, сондай-ақ ревизионизм мен антикоммунизмді қолдады. Ол кезеңде саяси спектрдің оң қанатында орналасты. Бұл партия оңшыл популистік партия ретінде сипатталды және Сербия православие шіркеуінің қолдауын алды. Сондай-ақ, консервативті көзқарастарды ұстанды. 2000 жылдардан кейін партия радикалды ұлтшылдық өткенінен және мемлекеттік басқарудан бас тартып, либералды-демократиялық принциптерді қабылдады. Бұл партия либерализмге қарай бұрылып, оң және оң орталық позицияны қабылдады. Сол кезеңде бұл партия орташа ұлтшыл деп те сипатталды. Құрылғаннан бері монархиялық деп есептеледі және парламенттік монархияны қайта орнатуды жақтады. 2000 жылдардың соңынан бастап Сербияның Еуропалық Одаққа және НАТО-ға қосылуын қолдады, ал 2010 жылдардың басында Косовоның тәуелсіздігін мойындауға қолдау көрсетті.
During the 1990s, the Serbian Renewal Movement was orientated towards ultranationalism and irredentism, and it supported revisionism and anti communism. During that period, it was positioned on the right wing on the political spectrum. It was also characterised as a right wing populist party, and it was backed by the Serbian Orthodox Church. It also held conservative views. Although after the 2000s, the party rejected its radical nationalist past and statism, and embraced liberal democratic elements. It also shifted to liberalism, and it adopted a more moderate right, and centre right position. It was also described as moderate nationalist during that period. Since its inception, it has been described as monarchist, and it advocates for the restoration of parliamentary monarchy. Since the late 2000s, it has been supportive of accession of Serbia to the European Union and NATO, and in the early 2010s, it shifted its support towards the recognition of Kosovo.
Президент сайлауы
+ Сербия президенті Жыл Кандидат 1-турдағы халық дауысы % халық дауысы 2-турдағы халық дауысы % халық дауысы Ескермелер 1990 Вук Драшкович 824,674 16,95% — — 1992 Милан Панич 1,516,693 34,65% — — Паничті қолдады 1997 қыркүйек Вук Драшкович 852,808 21,46% — — Сайлау төмен қатылымдықтан күштен тоқтатылды 1997 желтоқсан 587,776 15,74% — — 2002 қыркүйек-қазан 159,959 4,49% — — Сайлау төмен қатылымдықтан күштен тоқтатылды 2002 желтоқсан Сайлауға бойкот Сайлау төмен қатылымдықтан күштен тоқтатылды 2003 Сайлауға бойкот Сайлау төмен қатылымдықтан күштен тоқтатылды 2004 Драган Маршанич 414,971 13,47% — — Маршаничті қолдады 2008 Велимир Илић 305,828 7,57% — — Илићті қолдады 2012 Чедомир Йованович 196,668 5,27% — — Йовановичті қолдады 2017 Александр Вучич 2,012,788 56,01% — — Вучичті қолдады 2022 2,224,914 60,01% — —
+ President of Serbia Year Candidate 1st round popular vote % of popular vote 2nd round popular vote % of popular vote Notes 1990 Vuk Drašković 824,674 16.95% — — 1992 Milan Panić 1,516,693 34.65% — — Supported Panić Sep 1997 Vuk Drašković 852,808 21.46% — — Election annulled due to low turnout Dec 1997 587,776 15.74% — — Sep–Oct 2002 159,959 4.49% — — Election annulled due to low turnout Dec 2002 Election boycott Election annulled due to low turnout 2003 Election boycott Election annulled due to low turnout 2004 Dragan Maršićanin 414,971 13.47% — — Supported Maršićanin 2008 Velimir Ilić 305,828 7.57% — — Supported Ilić 2012 Čedomir Jovanović 196,668 5.27% — — Supported Jovanović 2017 Aleksandar Vučić 2,012,788 56.01% — — Supported Vučić 2022 2,224,914 60.01% — —