Кіріспе

Сингапур әдебиеті – сингапурлықтардың әдеби туындыларының жиынтығы. Ол негізінен елдің төрт ресми тілінде жазылған: ағылшын, малай, стандартты мандарин және тамил тілдерінде. Сингапур әдебиетінің туындыларын әлгі тілдердің әдебиетіне де жатқызуға болар болғанымен, Сингапур әдебиеті – Сингапур қоғамының әртүрлі жақтарын бейнелейтін ерекше әдеби сала саналады және Сингапур мәдениетінің маңызды бөлігін құрайды. Төрт ресми тілдегі әдебиеттер 1980 және 1990 жылдары Эдвин Тумбоо мен Ко Бак Сонг сияқты редакторлармен жарық көрген Singa әдеби журналында, сондай-ақ Rhythms: A Singaporean Millennial Anthology Of Poetry (2000) сияқты көптілді антологияларда аударылып, жарияланды. Тан Сви Хиан және Куо Пао Кун сияқты көптеген сингапурлық жазушылар бірнеше тілде шығармалар жазды. Дегенмен, мұндай тілдер арасындағы өзара ықпалдасу қазір азайып барады және Сингапурда бір емес, төрт кіші әдебиет бар деген пікір қалыптасуда. Business Times (Сингапур) газетінде Сингапур жазушыларының «өте тәжірибелі» болатыны айтылады, ал ақын Сирил Вонгтың сөзін келтіре келе, елдегі әдебиет «қағаздағы жазумен ғана шектелмейді. Ол орындалатын немесе тіпті бейне, сурет немесе фотосуреттерге аударылатын жазу болуы мүмкін, соның ішінде материалдық емес жазбалар да бар. Басқа медиа арқылы білдірілетін жазбалар» делінген. Сингапур әдебиеті халықаралық аренада да таныла бастады, Сони Лиудің «Шарли Чан Хок Чье өнері» атты комиксі үш Эйснер сыйлығын және 2017 жылы үздік халықаралық комикс үшін Пингпризен сыйлығын жеңіп алды.

Поэзия

Сингапур әдебиеті ағылшын тілінде отаршылдық дәуірде Стрейтс-те туған қытай қауымдастығымен бастау алды; Сингапурда ағылшын тілінде жарық көрген алғашқы әдеби туынды қайсы екені белгісіз, бірақ 1830 жылдарға дейін Сингапур әдебиетінің жарияланғандығы туралы мәліметтер бар. Ағылшын тіліндегі алғашқы танымал Сингапур поэзиясы Тео По Ленгтің «F. M. S. R.» туындысы болуы мүмкін. Бұл модернистік өлең 1937 жылы Лондонда Фрэнсис П. Нг псевдонимімен жарық көрді. 1950 жылы Ван Гунгудің «Пулс» атты туындысы жарыққа шықты. 1965 жылы Сингапур тәуелсіздік алғаннан кейін Эдвин Тумбо, Артур Яп, Роберт Йо, Го Пох Сенг, Ли Цзу Фэн, Чандран Наир және Кирпал Сингх бастаған Сингапур жазуының жаңа толқыны пайда болды. Сингапур әдебиетіне арналған көптеген сын мақалаларында Тумбоо ұрпағы дұрыс не бұрыс екеніне қарамастан, Сингапур жазушыларының бірінші буыны деп аталады. Поэзия – өрнектеудің басым түрі; ол тәуелсіздік алғаннан бері шағын, бірақ құрметті қолдауға ие, және Сингапурдың ағылшын тілінде жазылған көптеген еңбектері поэзия түрінде жарық көрді. Келесі онжылдықтарда белсенділік деңгейі әртүрлі болды, 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Саймон Тай, Леонг Лиу Гек, Ко Бак Сонг, Анжелин Яп, Хенг Сиок Тянь және Хо По Фун сияқты ақындар болды. 1990 жылдардың соңында Сингапурдағы ағылшын тіліндегі поэзия жаңа серпін алды, 1965 жылы немесе одан кейін туған жаңа буын ақындар қазір Сингапурда ғана емес, халықаралық деңгейде де белсенді түрде жазып, жариялап жүр. 1990 жылдардың соңынан бері firstfruits, Ethos Books және Math Paper Press сияқты жергілікті шағын баспалар осы жаңа толқын ақындардың туындыларын белсенді түрде насихатап келеді. Олардың ішінде Бой Ким Ченг, Йонг Шу Хунг, Альвин Панг, Сирил Вонг, Феликс Чонг, Тох Сзэн Мин, Грейс Чиа, Топаз Винтерс, Пуджа Нанси және Альфиан бин Саат (сонымен қатар драматург) есімдері белгілі. Бұл жас буынның поэзиясы көбінесе саяси саналы, трансұлттық және космополиттік, бірақ жиі Сингапур өміріне, қоғамына және мәдениетіне қатысты, өзін-өзі күмәнмен қарастыратын және жекеленген көзқарастарын ұсынады. Кейбір ақындар жекеленген жазулары үшін жасырын деп танылды, көбінесе сексуалдық сияқты жеке мәселелерді қарастырады. Өлеңдер жинақтары 1970 жылдардан бастап Сингапурдағы өмірдің әртүрлі аспектілерін жинап, түсірді, соның ішінде Оңтүстік-Шығыс Азия әдебиеті үшін АСЕАН сериясы бойынша бірнеше жинақтар бар. Мысалы, «Сингапур: орындар, өлеңдер, суреттер» (1993, Ко Бак Сонг редакциялаған) атты кофе үстеліндегі кітапта Қытай ауданынан Букит Тима табиғат қорығына дейінгі 30 маңызды орын туралы өлеңдер, суреттер мен естеліктер жинақталған, сонымен қатар кітаптан алынған суреттермен бірге Ұлттық мұражайда көрме ұйымдастырылды. «From Boys To Men: A Literary Anthology Of National Service In Singapore» (2002, редакторлары Кох Бак Сонг және Умедж Бхатия) әскери міндеттің мәнін зерттеді. «Мерлион туралы ойлар» (Эдвин Тумбоу мен Йёу Кай Чай редакциялаған, 2009) ұлттық туризм символы туралы 40-қа жуық өлеңді біріктірді. Күні бүгінге дейін ең беделді жинақ – «Сингапур жазуы: Сингапур әдебиетінің тарихи жинағы» (2009), Анжелия Пун, Филип Холден және Ширли Геклин Лим редакциялаған және NUS Press баспасынан жарық көрген туынды.

Балалар

Сингапурдағы балалар әдебиеті соңғы жылдары жанрға қызығушылықтың артуына байланысты үдемелі дамуда. Бұл үдемеге «Алғашқы жазушылар мен суретшілер» бастамасы ықпал етті, осы бастама арқасында Аделина Фу («Амос Лидің күнделігі»), Джин Пин («Сары мен ағаш»), Дон Боско («Ең ұлы Тор»), Хидая Амин («Манго ағашы»), Эдмунд Лим («Әжесі қайда?») және Эмили Лим («Принц аю және кедей аю») сияқты талантты жазушылар танылды. Балалар әдебиетінің алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі – Дэвид Сеу. Оның «Sam, Sebbie & Di Di Di» сериясы алғаш рет 1998 жылы Educational Publishing House баспасында жарық көрген, ал 2013 жылы Epigram Books баспасы оны «Sam, Sebbie & Di Di Di және Xandy» сериясы ретінде қайта басып шығарды. Ұлттық кітапхана кеңесінің мәліметінше, Патрисия Мария Тан, Чиа Херн Чек, Хо МинФонг және Бесси Чуа да өте белгілі және жемісті балалар жазушылары болып табылады.

Драмалық

Ағылшын тіліндегі драма Го По Сенгте – ол атақты ақын және романист болған, алты пьеса авторы Роберт Йеода және қытай тілінде жазған, кейде туындыларын ағылшын тіліне аударған Куо Пао Кунда көрініс тапты. Марқұм Куо 1980-1990 жылдардағы жергілікті театрдың қайта жандануының маңызды күші болды. Ол көп жыл бойы "The Substation" театрының көркемдік директоры қызметін атқарды. Оның кейбір пьесалары, мысалы, "The Coffin is Too Big for the Hole" (1984) және "Lao Jiu" (1990) қазір классикалық туындылар деп есептеледі. Стелла Кон өзінің әйгілі "Эмилия из Смарагд-Хилл" пьесасымен халықаралық деңгейде танымал болды. Бұл пьеса қартайған пернакандық әйел туралы, және ол Шотландияда, Малайзияда және Австралияда қойылды. Басты рөлді әйел де, ер де сомдады. Жақындағы пьесалар көбінесе әлеуметтік мәселелер төңірегінде, әсіресе гейлердің құқықтары сияқты мәселелерді қамтиды. Тан Тарн Хоу сияқты авторлардың бірнеше пьесасы саяси сатира жанрына сәтті енді, бірақ олардың көрермендері мен сыншылар тарапынан бағасы әлі де шектеулі.

Көркем әдебиет

Ағылшын тілінде көркем әдебиет жазу тәуелсіздік алғаннан кейін ғана кеңінен дами бастады. Қысқа әңгімелер әдеби жанр ретінде гүлденді, ал роман бұдан кейін пайда болды. Го По Сенг көптеген кейінгі буын жазушыларынан бұрын роман жазуда алғашқы қадам жасады, оның "If We Dream Too Long" (1972) – Сингапурдың тұңғыш романы деп кеңінен танылған, және "A Dance of Moths" (1995) атты туындылары бар. Алғашқыда қысқа әңгімелер жазушы ретінде көзге түскен Кэтрин Лим, "Little Ironies: Stories of Singapore" (1978) және "Or Else, The Lightning God and Other Stories" (1980) атты алғашқы екі кітабының арқасында Сингапурдың ең көп оқылатын авторы атанды. Бұл екі кітап GCE 'O' деңгейіне арналған оқулықтардың құрамына енді. Лимнің Азиялық еркектердің гендерлік үстемдігі тақырыбындағы туындылары оны Эми Тан сияқты Азиялық американдық жазушылармен туыс етеді. Ол сондай-ақ "The Bondmaid" (1998) және "Following the Wrong God Home" (2001) сияқты романдарды жазып, 1990 жылдардың соңынан бастап халықаралық аудиторияға ұсынды. Хан Мэй – Джоан Хонның псевдонимі, ол көркем емес әдебиеттерімен танымал. Оның ғылыми-фантастикалық романы "Star Sapphire" (1985) 1986 жылы Сингапурдың кітапты дамыту кеңесінен жоғары мақтау сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ сол жылы отбасы мен балалық шағы туралы "Relatively Speaking" кітабы үшін мақтау сыйлығына ие болды. Рекс Шелли – бұрынғы отарлық буынның өкілі, бірақ ол 1990 жылдардың басында ғана жариялай бастады. Оның "The Shrimp People" (1991) атты тұңғыш романы аймақтық еуразиялық қауымдастықтың және Сингапурдағы олардың тәжірибесін зерттейді. Бұл кітап Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. Оның басқа үш романы – "People of the Pear Tree" (1993), "Island in the Centre" (1995) және "River of Roses" (1998) Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы еуразиялық қауымдастықтың ұқсас тақырыптарын зерттейді. Ол 2007 жылы S.E.A. Write сыйлығын жеңіп алды. Хареш Шарма – Сингапур, Мельбурн, Глазго, Бирмингем, Каир және Лондон сияқты әлемнің түкпір-түкпірінде қойылған елуден астам пьеса жазған драматург. 2010 жылдың мамыр айында оның жоғары бағаланған "Those Who Can't, Teach" пьесасы тәуелсіз баспа "Epigram Books" баспасында кітап түрінде жарық көрді. Су Чен Кристин Лимнің шығармалары гендерлік теңсіздік, иммиграция және дәстүрлілік сияқты мәселелерді қамтиды. 1993 жылы оның "Fistful of Colours" романы алғашқы Сингапур әдебиет сыйлығына ие болды. Оның басқа романдары отарлық Малайзиядағы малайлар мен қытай иммигранттарының қарым-қатынасы және жер мәселесін ("A Bit of Earth") қарастырады. Нейрохирург Гопал Баратхам қысқа әңгімелер жазушы ретінде бастап, кейіннен "A Candle or the Sun" (1991) және "Sayang" (1991) сияқты саяси мазмұнды туындылар жазды, олар алғаш жарияланғанда қызу пікір-таластарға себеп болды. Жан Тей – экономист, кейін драматург атанды. Оның "Everything but the Brain" пьесасы 2006 жылы "The Straits Times' Life!" театр сыйлығында "Ең үздік түпнұсқа сценарий" номинациясын жеңіп алды. Оның "Everything but the Brain" және "Boom" пьесалары Сингапурдағы тәуелсіз баспа "Epigram Books" баспасында кітап түрінде жарық көрді. Өзінің шығармашылық жолын малай тілінде бастаған Августин Го Син Таб зейнеткерлікке шыққаннан кейін әдеби сахнаға оннан астам қысқа әңгімелер жинағымен шықты, олардың көпшілігі оның жеке тарихына негізделген, осылайша оларды жартылай көркем және жартылай көркем емес туындыларға айналдырды. "One Singapore" және оның екі жалғасы "One Singapore 2" және "One Singapore 3" Сингапур қоғамының әртүрлі топтары арасында жанкүйерлер тапты және барша жұрттың ризашылығына ие болды. Осы кезеңде жас жазушылар пайда болды. Клэр Тэм және Овидия Ю қысқа әңгімелер жазды, ал драматург Стелла Кон өзінің аз танымал ғылыми-фантастикалық романын, "Eston" (1995) жариялады. Жас буынның өкілі Филип Джеяретнам үміттендірді, бірақ "Abraham's Promise" (1995) романынан бері жаңа роман жариялаған жоқ. Оның алғашқы екі кітабы, "First Loves" (1987) және "Raffles Place Ragtime" (1988) Сингапурда ең көп сатылған кітаптардың қатарына кірді. Кельвин Тан, музыкант және драматург, "All Broken Up and Dancing" (1992) және "The Nethe(r);R" (2001) туындыларын жариялап, кейде көзге түсті. Колин Чонг Сингапурдың ең көп шығарма жазған қазіргі заманғы жазушыларының бірі болуға лайық, ол үш роман, бір повесть, екі әңгіме жинағы және ондаған көркем емес туындылар жариялады. Ол 1996 жылы "Tangerine" романымен Сингапур әдебиет сыйлығын жеңіп алды. Дарен Шиаудың "Heartland" (1999) романы он сегіз жастағы жігіттің колледжден әскери қызметке дейінгі өмірін көрсетеді. Бұл роман орта мектептерде оқулық ретінде таңдалды. Хви Хви Тан Ист-Андлия университетін үздік дипломмен бітірді және Оксфорд университетінде магистратураны аяқтады. Ол Сингапур мен Нидерландта өсті, оның халықаралық тәжірибесі оның романдарынан көрініп тұрады. Оның тартымды, юмористик стильін "Foreign Bodies" (1997) және "Mammon Inc." (2001) романдарынан оқуға болады, екеуі де Penguin Books баспасынан шықты. Саймон Тей, қазір Сингапур халықаралық істер институтының төрағасы және бұрынғы парламент депутаты, бір әңгімелер жинағы мен бір роман жазды. Олар "Stand Alone" (1991) және "City of Small Blessings" (2009) атты туындылар. Жаңа драматургтер толқыны пайда болды, оларға Фейт Нг, Джоэл Тан, Лукас Хо, Набила Саид, Хельми Юсоф және Нур Сабрина Дзулкифли кіреді. Сонни Лью, комикстер суретшісі/иллюстраторы, 2017 жылы "The Art of Charlie Chan Hock Chye" графикалық романы үшін "Ең үздік автор/суретші", "Азия материалдарының ең үздік АҚШ басылымы" және "Ең үздік дизайн" сияқты үш Eisner сыйлығын жеңіп алды, сонымен қатар бұл роман 2016 жылы Сингапур әдебиет сыйлығына ие болды. "The Art of Charlie Chan Hock Chye".

Таңдалған антологиялар

Сингапур: орындар, өлеңдер, суреттер Кох, Бак Сонг (редактор, 1993). Art & Artist Speak, Сингапур. Басқа қала жоқ: Қалалық поэзияның эфос антологиясы Альвин Панг және Аарон Ли (редакторлар, 2000). Этос кітаптары, Сингапур. Ұлттық қызмет туралы әдеби антология: "Жас бойжеткендерден еркектерге" Кох, Бак Сонг және Бхатия, Умедж (редакторлар, 2002). Landmark Books, Сингапур. "Ритмдер": Сингапурдың мыңжылдық поэзия антологиясы Сингх, Кирпал және басқалар (редакторлар, 2000). Ұлттық өнер кеңесі, Сингапур. "Мерлионды зерделеу": Өлеңдер антологиясы Тумбо, Эдвин және Йёу, Кай Чай (редакторлар, 2009). Ұлттық өнер кеңесі, Сингапур. "Сингапур жазуы": Сингапур әдебиетінің тарихи антологиясы Пун, Анжелия; Холден, Филипп және Лим, Ширли Геклин (редакторлар, 2009). Сингапур Ұлттық университетінің баспасы, Сингапур. "Тумасик": Сингапурдан заманауи жазу Панг, Альвин (редактор, 2010). Autumn Hill Books, АҚШ. "Эпиграм кітаптарының ең жақсы жаңа сингапурлық әңгімелер жинағы: Бірінші том" Лундберг, Джейсон Эрик (редактор, 2013). Epigram Books, Сингапур. "Бақытты бол: Филиппин және Сингапур жазбаларының антологиясы" Контрерас Кабрера, Мануэлита, Браво Датт, Мигс және Валлес, Эрик Тинсей (редакторлар, 2015). Этос кітаптары, Сингапур. "UNION: 15 жыл "Мас қайық", 50 жыл Сингапурдан жазу" Альвин Панг және Рави Шанкар (редакторлар, 2015). Этос кітаптары, Сингапур. "Sg өлеңдері 2015 2016" Валлес, Эрик Тинсей, Чунг, Иан, Тан Чи Лэй, Чоу Тек Сенг, Оу Ён Вай Кит, Азхар Ибрагим және К. Канагалата (редакторлар, 2016). Этос кітаптары, Сингапур. "Anima Methodi" Кон, Десмонд және Валлес, Эрик Тинсей (редакторлар, 2018). Squircle Line Press, Сингапур. "Поэзияның мәні" Тумбо, Эдвин және Валлес, Эрик Тинсей (редакторлар, 2019). Ұлттық парктері басқармасы, Сингапур. "Бақыттырақ бол: Филиппин және Сингапур жазбаларының антологиясы II" Браво Датт, Мигс, Бетита де Гусман, Клэр, Ли, Аарон және Валлес, Эрик Тинсей (редакторлар, 2022). Сингапур поэзия фестивалі, Сингапур.

Қосымша көздер

Куайум, Мохаммад А., (2002) Сингапур әдебиеті (ағылшын тілінде): Сыни оқырман. Малайзия: University Putra Malaysia Press, 2002 жыл.