Ли Ао: Тайваньдық жазушы, эссеші және саясаткер өмірі мен қызметі

Кіріспе

басқа да осы атқа ие адамдар
қытайлық тайваньдық жазушы

Ли Ао (李敖, сондай-ақ Ли Ао деп те жазылады; 25 сәуір 1935 – 18 наурыз 2018) – қытайлық тайваньдық жазушы, очеркші, әлеуметтік комментатор, тарихшы және тәуелсіз саясаткер. Лидің сыншылары оны интеллектуалдық нарциссист деп атады. Ол Тайваньдағы қазіргі басты саяси партиялар – Гоминьдан мен Демократиялық прогрессивті партияны да қатты сынады. Лидің әкесі мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылды. Онда Лидің әкесі жоғары тұрған лауазымдағы адамдар тарапынан Гоминьданға сатқындық жасады деп айыпталды.

Диссидент жазушы

Ли 1960-1980 жылдар аралығында Тайваньдағы демократиялық қозғалысқа қатысты. 1960 жылдары ол демократия мен жеке бостандықты насихаттаған «Вэньсин» журналының бас редакторы болды. 1970 жылы Тайвань тәуелсіздігін жақтаған заңгер Пэн Мин Миннің Жапонияға қашуына көмектескені үшін тұтқындалды, тіпті Лидің өзі ұзақ жылдар бойы бірігуді қолдаушы болғанмен. Ли 1981 жылдан 1982 жылға дейін бұрынғы жұмыс берушісімен туындаған дауға байланысты түрмеде отырды. 1970 жылдары Лидің тұтқындалуы халықаралық қоғамның назарына іліккен. 1974 жылы Amnesty International оны Тайваньдағы ең маңызды үш саяси тұтқынның бірі деп атады. Түрмеден босатылғаннан кейін Ли Гоминьдан үкіметін сынап, журналдар мен газеттерде мақалалар жариялауын жалғастырды. Оның 96 кітабы Тайваньда 1991 жылға дейін тыйым салынды. 1980 жылдары ол Гоминьданға қарсы көптеген журналдарды қаржылық тұрғыдан қолдады. Оның «Тауға көтерілу, тауға көтерілу, махаббат» (上山．上山．愛) романы, бірнеше жылдық айырмамен бір адамға ғашық болған ана мен қыз туралы, Лиді көрнекті романист ретінде таныстырды. Оның «Шейіттер қасиетті орны: Қытайдағы 1898 жылғы реформа қозғалысының тарихы» (北京法源寺) романы «Жүз күндік реформаның» басталуы мен сәтсіздігі туралы айтады. Ли 2001 жылы өзінің өмірбаянын жариялады, онда оннан астам махаббат оқиғасын ашты. Дегенмен, оның туындыларының көп бөлігі көркем емес, негізінен эсселер мен тарихи түсіндірмелерден тұрады.

Саясатта

Ли 2000 жылы президенттік сайлауға Жаңа партияның кандидат ретінде қатысты. Ли көбінесе саяси «қулықшылдың» рөлін атқарды, ал оның сайлау кампаниясы көбінесе символдық сипатта болды. Ол сайлауды Тайвань халқына «білім беру» мүмкіндігі ретінде қарастырды. Ли және оның партиясы халықты Джеймс Сунға дауыс беруге ергежітті. Президенттік дебаттар кезінде Ли тіпті өзіне дауыс бермейтінін және халықтың Сунға дауыс беруі керектігін айтты. 2000 жылғы Қытай Республикасы Президент сайлауының нәтижесі Саяси бірлестік Үміткер ДауыстарПрезидентВице-президентЖалпы дауыс саныПайыздық көрсеткіш Чэнь ШуйбяньАннетт Лу4,977,73739.3%Джеймс СунЧан Чау Хсиунг4,664,93236.8%ГоминьданЛиен ЧанВинсент Сиу2,925,51323.1%Хсу Хсин ЛянЖозефина Чу79,4290.63%Ли АоЭлмер Фунг16,7820.13%Барлығы12,786,67182.69%Дауыс беруге қатысқандарЖарамды дауыстар12,664,393Жарамсыз дауыстар122,278 2000 жылғы президенттік сайлаудан бастап Ли тәуелсіздік идеясын қолдаған және Нобель сыйлығының лауреаты Юань Т. Лиге қарсы қатыгез сын айтты. Ол сондай-ақ бұрынғы президент Ли Тенхуэйді жемқорлыққа қатысты айыптады. 2004 жылдың қазан айында Ли 11 желтоқсанда өткен заң шығарушы сайлауда Оңтүстік Тайбэй сайлау округінен тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, соңында жеңіске жетті. Ол 2005 жылдың 1 ақпанында тәуелсіз заң шығарушы ретінде қызметке кірісті. 2005 жылдың ақпан айында Ли баспасөз мәслихатын өткізіп, ПФП төрағасы Джеймс Сунның Америкаға жақын адамдардың, ЦРУ-ға байланысы бар тұлғалардың және қайтару ақысын алатын қару саудагерлерінің ықпалымен АҚШ-тан әскери қару сатып алуға қарсылығын өзгерткенін айыптады. Ли Сунға егер ол бұрынғы оппозициялық ұстанымына оралмаса, Сунға ықпал еткен ЦРУ-ға байланысы бар адамдардың есімдерін жариялайтынын ескертті. PFP заң шығарушылары бұл айыптауды жоққа шығарып, Ли Аоның өзінің сөзін растайтын дәлелдерін ұсынуын талап етті. Сол жылдың маусым айында Ли Тайвань баспасөзіне 319 оқиғасы туралы ЦРУ-дан эксклюзивті ақпарат алғанын мәлімдеді. Ол кісі өлтірушінің нағыз ниеті – вице-президент Аннет Луны өлтіріп, Чэнь Шуйбяньға қолдау жинау болғанын, ал кісі өлтірушіге үкіметтік партияның саяси мақсаттармен байланысты қолдауы болғанын айтты. Кейін ол бірнеше ЦРУ мақұлдаған құжаттарды журналистерге көрсетіп, оларды Аннет Луға жіберіп, оған қастандыққа қатысты шындықты толық білуі керектігін мәлімдеді. 2005 жылдың 19 қыркүйегінде Ли 56 жылдан кейін алғаш рет материктік Қытайға келді. Ол Пекин университетінде, Цинхуа университетінде және Фудан университетінде сөз сөйлеуге шақырылды, онда оны жылы қабылдады, ал сапардың Қытай мен Тайвань арасындағы қарым-қатынастарды зерттеушілерге маңызды әсер еткені айтылды. Ли 2006 жылғы Тайбэй мэрі сайлауына және 2012 жылғы Заң шығарушы Юань сайлауына кандидат болды, Тайбэй қаласының 8-ауданында Халық бірінші партиясының (ХАП) туы астында сайлауалды науқан жүргізді. Ли сонымен қатар Мао Цзэдунның «Кішкентай қызыл кітабын» мақаласында сатиралық түрде сынады. 2006 жылғы Тайбэй қаласы мэрі сайлауының нәтижесі №ҮміткерПартияДауыс саны%1Ли Ао7,7950.61%2Клара Чоу3,3720.26%3Фрэнк Хсиэ525,86940.89%4Джеймс Сун53,2814.14%5Хау Лун Пин692,08553.81%6Кэ Тси Хай3,6870.29% 2006 жылдың 24 қазанында Ли Заң шығарушы Юань Ұлттық қорғаныс комитетінің отырысы кезінде көзден жас шығаратын газды шашып, электрошокерді қолданды, нәтижесінде парламент мүшелерінің бірнешесі қашуға мәжбүр болды. Ол АҚШ-тан 16 миллиард долларға шабуылдық су асты кемелері мен Patriot әуе шабуылына қарсы зымырандарын сатып алу мәселесін талқылауды тоқтатуға тырысты. Ол сондай-ақ «V for Vendetta» фильмінен Гай Фокс маскасын киген болатын.

Li participated in the presidential election in 2000 as a candidate for the New Party. Li usually played the role of a political gadfly, and his campaign was largely symbolic. He took the election as an opportunity to "educate" the people of Taiwan. Both Li and his party publicly encouraged people to vote for James Soong. During the presidential debates, Li even stated that he was not planning to vote for himself and that people should vote for Soong. 2000 Republic of China Presidential Election Result Political affiliation Candidate VotesPresidentVice PresidentTotal votesPercentageChen Shui bianAnnette Lu4,977,73739.3%James SoongChang Chau hsiung4,664,93236.8% KuomintangLien ChanVincent Siew2,925,51323.1%Hsu Hsin liangJosephine Chu79,429 0.63%Li AoElmer Fung16,7820.13% Total 12,786,671 82.69% voter turnout Valid votes 12,664,393 Invalid votes 122,278

Since the 2000 presidential election, Li had bitterly spoken out against pro independence Nobel laureate Yuan T. Lee, who publicly supported Chen Shui bian. He also accused former President Lee Teng hui of corruption. In October 2004, Li ran in the December 11 legislative election as a non partisan candidate of the South Taipei constituency, and was subsequently elected to be the last winning place. He took office as an independent legislator on 1 February 2005. In February 2005, Li held a press conference, accusing the PFP leader, James Soong of having changed his opposition towards military weapons purchase from the United States under the influence of people of pro American inclination, people with CIA backgrounds and arms traders who would receive kick backs. Li threatened Soong that he would reveal the names of the people with CIA backgrounds, who were influencing Soong, to the general public unless Soong reverted to his previous opposition position. PFP legislators dismissed the accusation and responded that Li Ao should reveal his evidence to support his story. Later that year, in June, Li claimed to the Taiwanese press that he had exclusive information from the CIA concerning the 3 19 shooting incident. He alleged that the real motive of the killer was to assassinate the Vice President Annette Lu in order to garner sympathy votes for Chen Shui bian, and that the killer had been condoned by the governing party for ulterior political reasons. After flashing several allegedly CIA endorsed documents to reporters, he mailed them to Annette Lu, claiming that she needed to know the truth about the assassination attempt to the full extent. On 19 September 2005, Li returned to Mainland China for the first time in 56 years. He was invited to give speeches at Peking University, Tsinghua University and Fudan University where he was warmly received, and the trip was claimed to have had significant impact on observers of Cross Strait relations. Li was a candidate for the 2006 Taipei Mayoral election, and a candidate for the 2012 Legislative Yuan elections, campaigning in Taipei City District 8 under the People First Party (PFP) banner. Li also satirized Mao Zedong's Little Red Book in his article. 2006 Taipei City Mayoral Election ResultNoCandidatePartyVotes%1Li Ao7,7950.61%2Clara Chou3,3720.26%3Frank Hsieh525,86940.89%4James Soong53,2814.14%5Hau Lung pin692,08553.81%6Ke Tsi hai3,6870.29%

On 24 October 2006, Li sprayed tear gas and wielded a stun gun during a Legislative Yuan National Defense Committee meeting, forcing several members of the parliament to flee. He was attempting to stop debate on purchasing attack submarines and Patriot anti aircraft missiles for $16 billion from the U. S. He was also wearing the Guy Fawkes mask from V for Vendetta.

Жеке өмір

1980 жылы 6 мамырда Ли тайваньдық жазушы, аудармашы және киноактриса Терри Хуға үйленді. Олардың махаббат тарихы тіпті "Time" журналында жарияланды. Бірақ 1980 жылы 28 тамызда, барлығы 115 күн өткен соң, олар ажырасып кетті. 1992 жылы 8 наурызда Ли екінші әйелі Ван Цзихуэйге (王志慧) үйленді. Олардың бір ұлы мен бір қызы болды. Олардың ұлы Ли Кан (李戡) Кембридж университетінде Қытайтану бойынша докторант және Пекин университетінің түлегі. Лидің бұрынғы қарым-қатынасынан туған үлкен қызы Хеди В. Ли де бар еді. Ли 2018 жылдың 18 наурызында Тайбэй ардагерлер ауруханасында ми ісігінен қайтыс болды.