Кіріспе

Джордж Оруэллдің автобиографиялық очеркі "Осындай-ақ, осындай болды қуаныш" – ағылшын жазушысы Джордж Оруэллдің ұзақ автобиографиялық очергі. Очеркте Оруэлл өзінің сегіз бен он үш жас аралығындағы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі және соғыс жылдарындағы (1911 жылдың қыркүйегінен 1916 жылдың желтоқсанына дейін) өмірін, Сассекс округындағы Истборн теңіз жағалау қаласында орналасқан Сент-Сиприан дайындық мектебінде оқыған кезін сипаттайды. Эссе эдвардиандық орта және жоғарғы таптың көзқарастағы қайшылықтар, балалар психологиясы, қанаушылық және таптық күрестің тәжірибесі туралы түрлі ой-пікірлерді ұсынады. Ол 1939–40 жылдары жазылып, 1945–46 жылдары қайта жөнделген, ал 1948 жылдың мамыр-маусымында аяқталған. Алғаш рет 1952 жылы, Оруэлл қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Partisan Review журналында жарияланды. Сент-Сиприан мектебіндегі өмір туралы очерктегі оқиғалардың шындығына Оруэллдің замандастары мен зерттеушілері сынға алғанмен, оның көркем жазылуы мен терең байқаулары оны Оруэллдің ең көп антологияға енген очерктерінің біріне айналдырды.

Өмірбаян

Англияда 19-шы ғасырдың басынан бері үстем таптардың балаларына орта білім беру негізінен ақы төленетін жеке мектептер арқылы жүзеге асырылып келді. Бұл мектептерге емтихан арқылы іріктеу жүргізіледі және бәсекелі емтихан негізінде стипендиялар ұсынылады, олар оқу ақысының барлық немесе бір бөлігін жабуға мүмкіндік береді. Оруэллдің заманында және одан кейін де оқу бағдарламасы классикалық білімге бағытталған. 19-шы ғасырдан бастап дайындық мектептері құрылды, олардың мақсаты осы емтиханға студенттерді дайындау және дәстүрлі «жатақ» мектептерге қарағанда спорт пен қосымша пәндерді ұсына отырып, кеңейтілген білім беру болды. Дайындық мектебінің оқушылары көбінесе жатақханада тұрады, бес жастан он екі жасқа дейін оқуға түседі. Оқу мерзімі үш айға созылды. 20-шы ғасырдың басында Истборн дайындық мектептері үшін танымал қала болды, себебі оның теңіз ауасының денсаулыққа пайдалы екеніне сендірілді, ал 1896 жылға қарай Гоулендтің Истборн анықтамалығында ұлдар мен қыздарға арналған 76 жеке мектеп тіркелген. Этон стипендиясы оның қаржылық құндылығы үшін ғана емес, сонымен қатар Корольдің ғалымдарының элиталық зияткерлік ортасына қол жеткізу мүмкіндігі болғандықтан ең жоғары бағаланды. Сол кездегі жетекші дайындық мектептерінің бірі – Оксфорд университетінде орналасқан Саммер Филдс мектебі, кейіннен Сент-Сиприанмен бірікті, жыл сайын кем дегенде бес Этон стипендиясын жеңіп алды. Оруэллдің анасы оны (Эрик Блэр ретінде) 1911 жылы сегіз жасында Сент-Сиприан мектебіне жатаққа жіберді. Мектепті он екі жыл бұрын директор Вон Уилкс және оның әйелі Сисели құрған. 1906 жылы кеңейтілген аумақта жаңа ғимараттарға көшірілді. Вилкстер жақсы жағдайдағы ата-аналардан жоғары оқу ақысын алып отырғанмен, отарлау қызметіндегілер сияқты төмен кірісті дәстүрлі отбасыларды қолдады, олардың балаларын айтарлықтай төмен ақыға қабылдады. Оруэлл көптеген игіліктенушілердің бірі болды, олардың қатарында Сирил Коннолли, Аларик Джейкоб және Уолтер Кристи де бар еді. Миссис Уилкс Оруэллдің келгенін байқап, оны жұбатуға тырысты, бірақ «оны жылылық сезімдірмеді» деп атап өтті. Ол келесі күні пикникке де ынталы болмады. және Боло Уистлер. Оның үйге жазған алғашқы хаттарында сыныптағы орны, ойындардың нәтижелері және мектептік экспедициялар туралы әдеттегі мәліметтер келтірілген. Ол Оруэллмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс жаңадан басталған еді, Оруэллдің мектепте жазған патриоттық өлеңі Хенли және Оңтүстік Оксфордшир стандартында жарияланды. Соғыс мектеп өмірін қиындатты – оқытушылардың көпшілігі соғысқа кетті, бірақ бір қызметкер Чарльз Эдгар Лосеби, кейіннен Лейборист партиясының депутаты, окоптан газға уланғаннан кейін қалпына келген кезде бір уақытқа оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басқа да маңызды әсер етті – жауынгерлік жорықтарда қаза тапқан түлектердің саны көбейді, Уилкс жазғы демалысын Францияда жедел жәрдем машиналарын жүргізумен өткізді, ұлдар жақын маңдағы лагерьде жатқан жарақаттанған әскерлер үшін тоқыма бұйымдар жасап, ойын-сауық ұйымдастырды, ал азық-түлік тапшылығы тамақтандыруды қиындыққа ұшыратты. Саут-Даунс аралдарына саяхаттар мектеп өмірінің тұрақты бөлігі болды, ал Силлар балаларды табиғатты зерттеу экспедицияларына бастап барды. Мектеп кадеттер корпусын құрды, онда Оруэлл белсенді мүше болды. Коннолли олардың бір-бірінің өлеңдерін қалай қарастырғанын айтады. Сесил Битон мектептің соғыс уақытындағы бақшасында Оруэллмен бірге жұмыс істегенін есіне түсірді. Мектепте оқыған кезінде Оруэлл «Дональд МакГиллдің өнері» атты эссесіне енетін теңіз жағасындағы әзілді хаттарды жасырын түрде жинады. 1916 жылы Оруэлл Харроу тарихы бойынша екінші орын алды, тағы бір өлеңі Хенли және Оңтүстік Оксфордшир стандартында жарияланды, ал Конноллимен бірге оның жұмысын сыртқы сарапшы сэр Чарльз Грант Робертсон мақтады. Оруэлл қатысқан басқа да іс-шаралар арасында суға секіру жарысында жеңіске жетпеуі, мектептегі спектакльде мистер Цзингл рөлін ойнауы және 1-ші XI крикет командасының пайдалы мүшесі ретінде мақталуы болды. Соня Оруэлл мен Уорбург екеуі де Оруэллдің өлімінен кейін бірден «Осындай-осындай қуаныш болды» кітабын жариялауды қалады, бірақ Оруэллдің әдеби орындаушысы болған сэр Ричард Рис бұған қарсы шықты. Ол бұл шығарманы «өте артық айтылған, нашар жазылған және Оруэллдің беделіне нұқсан келтіретін» деп санады және Соня талап еткенде, ол оған: «Сен Сент-Сиприан туралы мүлдем ояусың» деді. Содан кейін Рис баспаға шығару шешімдеріне қатыспады. 1952 жылы, Оруэллдің өлімінен екі жыл өткен соң, нұсқасы АҚШ-та Partisan Review журналында жарияланды. Бұл нұсқада мектеп «Кроссгейтс» деп аталды, ал директор мен оның әйелінің есімдері Мистер және Миссис Симпсонға («Сим» және оның әйелі «Бинго») өзгертілді. 1967 жылы Миссис Уилкс қайтыс болғаннан кейін «Осындай-осындай қуаныш болды» кітабы Ұлыбританияда жарияланды, бірақ мектептің және иелерінің есімдері ғана түпнұсқада қалды – оның сыныптастарының нақты есімдері әлі де жасырылды. 2000 жылғы Completed Works басылымында түпнұсқа мәтін, барлық есімдермен бірге қайта жаңартылды. Көптеген зерттеушілер «Осындай-осындай қуаныш болды» мектептің бұрмаланған бейнесін көрсетеді және Оруэллдің ондағы қиындықтарын асыра сипаттайды деген қорытындыға келді. Оруэллдің баспагерлерінің серігі Дэвид Фаррер бұл «оқиғаның ауыр бұрмалануы» деп санады.

Замандастарының реакциясы

Сесил Битон замандастарының осы туындысы туралы: «Ол қатты күлкілі, бірақ шамадан тыс асырылған» деп жазды. Уолтер Кристи мен Генри Лонгхерст одан да әрі барып, Оруэллдің мектеп туралы жазғандарына жауап ретінде өздерінің жағымды естеліктерін жазып, керемет миссис Уилкске деген құрметтерін білдірді. Роберт Пирс тағы бір бұрынғы оқушының қағаздарын зерттеп, мектептің тұрғысынан, мектептің мұрағаттары мен басқа оқушылардың естеліктерін қарастырып, толыққанды зерттеу жүргізді. Кейбір ерекшеліктер дайындық мектебінің өміріне тән болғанымен, Оруэллдің бейнесі шындықпен көп ортақ емес екенін және Оруэллдің қаралағыш айыптамалары негіссіз екенін ол қорытындылады. Оруэллдің баяндаған қайғылы халдері туралы сол кезде оны жақсы білген Жасинта Буддиком да қарсылық білдірді. Ол: «Мен "Бұл, осындай қуаныштар болды" дегендегі "Мен" кейіпкерінің сол кезде біз білген Эрикке ұқсамайтынын кепілдік бере аламын» және «Ол философиялық көзқарасы бар, түрлі қызығушылықтары мен юморы жоғары бала болды, ол демалыс күндері Сент-Сиприанды еске алғанда көңіл көтеріп, әзілдеуге бейім болатын» деп жазды.