Педро Ваз де Каминья: Бразилияны ашқан португалдық саяхатшы

Кіріспе

Португалдық рыцарь (1450 – 1500)

Перо немесе Перо Ваз де Каминья (1450 – 15 желтоқсан 1500; ˈpeɾu ˈvaʒ ðɨ kɐˈmiɲɐ; сонымен қатар Педро Ваз де Каминья деп те жазылады) – 1500 жылы Педро Альварес Кабралмен бірге Үндістанға патшалық фабрикасының хатшысы ретінде ілесіп келген португалдық рыцарь. Каминья Кабрал флотының 1500 жылғы сәуірде Бразилияны ашқаны туралы толыққанды ресми хабарламаны жазды (Перо Ваз де Каминьяның хаты, 1500 жылғы 1 мамыр). Ол сол жылдың соңында Үндістанның Каликут қаласындағы көтерілісте қаза тапты.

Өмірбаян

Перо Ваз де Каминья – Гвимаран герцогының (кейін Браганса) үйіндегі рыцарь Васко Фернандес де Каминьяның ұлы. Оның ата-бабалары Фердинанд I (1367–83 жылдары билеген) тұсында Неваға алғаш қоныс аударғандардың қатарында болды. 1476 жылдың 8 наурызында Перо Ваз де Каминья Порту корольдік монетаханасының салмақтың шебері (mestre da balança) болып тағайындалды, бұл сол кезде оның әкесі атқарған көптеген лауазымдардың бірі еді. Перо Вазды патшалық үйдің рыцары ретінде сипаттайтын тағайындау хаты Торо қаласынан жазылған, бұл Перо Ваз Португалия королі Афонсо V-ке Кастилияға қарсы жорыққа қатысып, Торо шайқасына (1476 жылдың 2 наурызы) қатысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1497 жылы ол Лиссабон Кортесінде ұсынылатын Порту қалалық кеңесінің тарауларын жазу үшін сайланды. 1500 жылы Перо Ваз де Каминья, жасы ұлғайған кезеңде, Каликутта, Үндістанда, тағайындалған король факторы Айрес Корреаның басшылығымен салынуға жоспарланған фабриканың хатшысы болып тағайындалды. Коррея мен Каминья 1500 жылдың наурыз айында Лиссабоннан шыққан Педро Альварес Кабралдың басқаруымен 2-ші Үндістан армадасының флагманымен жүзіп кетті. Оңтүстік Атлантикада кең доға жасап, армада 1500 жылдың 22 сәуірінде Бразилияның құрлықтарына тап болып, Баиядағы Порто-Сегуро маңында тоқтады. Шамамен бір апта жағада демалып, тупиниким тайпасының өкілдерімен сөйлескеннен кейін, кеме Индияға сапарын жалғастыруға дайындалды. Кету алдында Кабрал Перо Ваз де Каминьяға Португалия королі Мануэльге хат жазып, жаңа жердің ашылғаны туралы ресми хабарлауды тапсырды. Каминьяның хаты (Carta de Pêro Vaz de Caminha) экспедицияның осы уақытқа дейінгі оқиғаларын, сондай-ақ олар ашқан жаңа жерлер мен халықтарды егжей-тегжейлі сипаттайды. Каминханың хатына 1 мамыр күні қойылған қолтаңба бар және ол "deste Porto Seguro da vossa ilha da Vera Cruz" ("Сіздің Шынайы Крест аралыңыздың қауіпсіз порты") деп аталады – бұл атау Кабрал Крест мерекесіне (литургиялық күнтізбеде 3 мамыр) құрмет көрсету үшін берілді. Каминьяның ресми есебі және астроном-дәрігер Местре Жоао Фарастың қосымша жеке хаты Кабралдың капитандарының біріне (Гаспар де Лемос немесе Андре Гонсалвес, дереккөздерде қайшылық бар) тапсырылды. Олар өздерімен бірге алып келген кемемен Португалияға қайтып кетті. Флоттың қалған бөлігі 1500 жылдың 3 мамырында Бразилиядан Болашақтың мүйісіне, содан кейін Үндістанға қарай бет бұрды. Перо Ваз де Каминьяның хаты көбінесе Бразилияның "туған куәлігі" ретінде аталады, бірақ Португалия Корольдігі өзінің ашылулары туралы хабарларды әрқашан құпия сақтағандықтан, ол тек 19 ғасырда ата Мануэль Айрес де Касалдың "Corografia Brasílica" еңбегінде жарияланды. 1500 жылдың қыркүйегінде 2-ші армада Үндістанның Малабар жағалауына жетті, ал фабрика Каликутта (Калекут, Кожикод) қаласында құрылды. Каминья, фабриканың хатшысы, өз міндеттерін сол жерде атқарды. Бірақ көп ұзамай португал саудагерлері мен қалада беделді араб саудагерлері арасында қақтығыс туды. Португалиялықтар сауда тауарын өткізуге мүмкіндік таппағандықтан, арабтар қаладағы дәмдеуіштер нарығын жабу үшін сөз байласып отыр деп күдіктенді. Каликуттың билеушісі Заморин араласудан бас тартты, бұл Аирес Корреаны мәселені өз қолына алуға итермеледі. 1500 жылдың желтоқсан айының соңында португалдар араб кемелерінің дәмдеуіш жүктерін тартып алғаннан кейін, кемежайда көтеріліс басталды. Каликут тұрғындары португалдық зауытты басып алып, қолдарына түскен барлық португалдарды өлтірді. Көтерілісте 50-70 португал қаза тапты, соның ішінде фактор Айрес Корреа және, көптеген деректерге сәйкес, фабрика хатшысы Перо Ваз де Каминья. 1501 жылдың 3 желтоқсанында Португалия королі Мануэль I Каминханың немересі Родриго д'Осуроны әкесінің Порту монетаханасындағы лауазымына тағайындады, сонымен қатар Перо Ваз де Каминьяның "Үндістанда қайтыс болғанын" атап өтті.

Pêro Vaz de Caminha was the son of Vasco Fernandes de Caminha, a knight of the household of the Duke of Guimarães (later Braganza). His ancestors were among the first settlers of Neiva during the reign of Ferdinand I (r.1367–83). On 8 March 1476, Pêro Vaz de Caminha was appointed mestre da balança (master of the scale) of the royal mint of Porto, one of the many positions held by his father at the time. The appointment letter, which characterized Pêro Vaz as a knight of the royal household, was written from Toro, suggesting that Pêro Vaz had accompanied King Afonso V of Portugal on a campaign against Castile, and probably participated in the Battle of Toro (2 March 1476). In 1497, he was chosen to write, as Alderman, the Chapters of the Porto City Council, to be presented to the Cortes of Lisbon. In 1500, Pêro Vaz de Caminha, already at an advanced age, was appointed as secretary of the factory projected to be built in Calicut, India, under the designated royal factor Aires Correia. Correia and Caminha sailed aboard the flagship of the 2nd India armada under Pedro Álvares Cabral that set out from Lisbon in March 1500. Charting a wide arc in the South Atlantic, the armada stumbled on the landmass of Brazil on 22 April 1500, and anchored near Porto Seguro, Bahia. After about a week of idling on the beach and interacting with the local Tupiniquim natives, the fleet prepared to resume their journey to India. Before departing, Cabral instructed Pêro Vaz de Caminha to write a letter to King Manuel I of Portugal, officially reporting the discovery of this new land – or island, as they initially believed. Caminha's letter (Carta de Pêro Vaz de Caminha) gives a detailed report of the expedition up to that point, and of the new land and people they had discovered. Caminha's letter is dated 1 May and signed from the location of "deste Porto Seguro da vossa ilha da Vera Cruz" ("this Safe Harbor of your island of the True Cross"), the name Cabral bestowed in honor of Feast of the Cross (3 May in the liturgical calendar). Caminha's official report and an additional separate letter by the astronomer physician Mestre João Faras, were given to one of Cabral's captains (either Gaspar de Lemos or André Gonçalves, sources conflict). who set sail back to Portugal on a supply ship they had brought along. The rest of the fleet left Brazil on 3 May 1500, in the direction of the Cape of Good Hope and then onto India. Pêro Vaz de Caminha's letter is often celebrated as the "birth certificate" of Brazil, although given the secrecy with which the Kingdom of Portugal has always involved reports of its discoveries, it was only published in the nineteenth century by Father Manuel Aires de Casal in his Corografia Brasílica. The 2nd Armada arrived on the Malabar Coast of India in September 1500, and the factory was promptly set up in Calicut (Calecute, Kozhikode). Caminha, the factory's secretary, assumed his duties there. However, a conflict soon arose between the Portuguese traders and the established Arab merchant guilds in the city. Finding little vent for their trade goods, the Portuguese suspected the Arabs were colluding to shut them out of the city's spice markets by organizing a boycott. The ruling Zamorin of Calicut refused to intervene, prompting the frustrated factor Aires Correia to take matters into his own hands. In late December 1500, after the Portuguese set about seizing the spice cargoes of Arab boats in the harbor, a riot erupted on the piers. Calicut mobs overran the Portuguese factory, killing every Portuguese they could get their hands on. Some fifty to seventy Portuguese perished in the riot – including the factor Aires Correia and, it is commonly supposed, the factory's secretary Pêro Vaz de Caminha. In a royal letter dated 3 December 1501, King Manuel I of Portugal appointed Caminha's grandson, Rodrigo d'Osouro, to his grandfather's post at the Porto mint, noting explicitly that Pêro Vaz de Caminha had "died in India".