Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архитектуралық құрылым
Architectural structure
Байқау мұнарасы – оқиғаларды алыс қашықтықтан көру және ұзақ мерзімді бақылаулар жүргізу үшін 360 градусқа айналатын көру мүмкіндігін қамтамасыз ететін құрылым. Байқау мұнаралары әдетте биік болып келеді және тас, темір, ағаштан салынады. Көптеген қазіргі заманғы мұнаралар телемұнара, мейрамхана немесе шіркеу ретінде де пайдаланылады. Мұнаралар алғаш рет ежелгі әлемде, Бабыл империясы тұсында пайда болған. Ұзақ уақыт бойы күзет бекеттері немесе бақылау пункттері ретінде, аумақты бақылау үшін қолданылатын байқау мұнаралары көбінесе күзет мұнаралары деп аталады.
An observation tower is a structure used to view events from a long distance and to create a full 360 degree range of vision to conduct long distance observations. Observation towers are usually at least tall and are made from stone, iron, and wood. Many modern towers are also used as TV towers, restaurants, or churches. The towers first appeared in the ancient world, as long ago as the Babylonian Empire. Observation towers that are used as guard posts or observation posts over an extended period to overlook an area are commonly called watchtowers instead.
Құрылысы мен пайдалануы
Байқау мұнаралары ауыл жерінде оңай көрінетін нысан болып табылады, себебі олар ағаштар мен басқа да кедергілерден биік тұруы керек, осылайша нақты көрініс қамтамасыз етіледі. Ескі басқару бөлмелері көбінесе ортағасырлық бөлмелермен салыстырылады. Олардың құрылысында тас, темір және ағаш көп қолданылуы осы ойға келтіруге көмектеседі. Қазіргі заманғы мұнараларда жиі байқау алаңдары немесе террасалар болады, онда мейрамханалар орналасқан, не әуе арқан жолының тау станцияларының шатырында. Көбінесе байқау мұнаралары UHF/VHF диапазонындағы радио қызметтері үшін де пайдаланылады (FM дыбыс тарату, теледидар, ауылдық қоғамдық радио хабар тарату қызметі және ұялы радио қызметі). Кейбір жағдайларда, мұнараның осы мақсаттағы қолданылуы, оның байқау мұнарасы ретіндегі қолданылуымен бірдей маңызға ие болуы мүмкін. Мұндай мұнаралар әдетте телемұнаралар немесе телекоммуникация мұнаралары деп аталады. Көптеген мұнаралар мұнара ішіндегі мейрамханамен жабдықталған және келушілерге лифт арқылы кіруге мүмкіндік береді. Су мұнараларын байқау мұнаралары ретінде пайдалану да жиі кездеседі. Теледидар мұнараларындағыдай, келушілер әдетте лифт арқылы байқау алаңына жетеді, ол әдетте жерден төменірек орналасқан. Су мұнараларының байқау алаңының биіктігі әдетте 20 метрден 50 метрге дейін, ал телемұнаралардың платформасының биіктігі 80 метрден 200 метрге дейін жетеді. Соңында, кейбір шіркеу мұнараларында да байқау алаңдары болуы мүмкін, бірақ көбінесе лифт болмайды. Көптеген басқа да ғимараттарда байқауға мүмкіндік беретін мұнаралар кездесуі мүмкін.
Observation towers are an easily visible sight on the countryside, as they must rise over trees and other obstacles to ensure clear vision. Older control rooms have often been likened to medieval chambers. The heavy use of stone, iron, and wood in their construction helps to create this illusion. Modern towers frequently have observation decks or terraces with restaurants or on the roof of mountain stations of an aerial ropeway. Frequently observation towers are used also as location of radio services within the UHF/VHF range (FM sound broadcasting, TV, public rural broadcasting service, and portable radio service). In some cases this usage of the tower is at least as important as its use as an observation tower. Such towers are usually called TV towers or telecommunication towers. Many towers are also equipped with a tower restaurant and allow visitors access via elevators. Also common is the usage of water towers as observation towers. As in the case of TV towers the visitor will usually reach the observation deck by elevator, which is usually at a lower height above ground The typical height of the observation deck of water towers is 20 metres up to 50 metres, while the typical height of the platform of TV towers is from 80 metres up to 200 metres. Finally, some church towers may have observation decks, albeit often without an elevator. Many other buildings may have towers which allow for observation.
Арнайы бақылау мұнаралары
Әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын, туристер қауымдастықтары мен кейбір муниципалитеттер көптеген шыңдарда бақылау мұнараларын салды. Әдетте бұл мұнаралар тастан салынған, бірақ кейде ағаш немесе темір де пайдаланылды. Бұл мұнаралардың көпшілігінде, әдетте, 5-40 метр биіктіктегі бақылау алаңына тек баспалдақ арқылы ғана кіруге болады. Бұл мұнаралардың көпшілігі тек туризм үшін пайдаланылады, алайда кейбір мұнаралар орман өртінің жоғары қаупі кезінде өрт бақылау бекеттері ретінде немесе соғыс кезінде әскери бақылау бекеттері ретінде, оның жанында орналасқан әуе шабуылына қарсы позициялармен бірге пайдаланылуы мүмкін. Көптеген мұндай ғимараттарға басқа қолданыс көзделмеген, бірақ кейбір мұнараларда қазір полиция/өрт сөндіру машиналарының радиолары, ұялы радио немесе аз қуатты FM және теледидар таратушылар үшін антенналар орнатылған. Ескі бақылау мұнараларында көбінесе жоғары жағында ту тірегі болады. Кейбір мұнараларға тегін немесе кіру ақысын төлеп, тұрақты түрде кіруге болады. Ал басқаларына белгілі бір уақытта ғана, көбінесе кіру ақысын төлегеннен кейін ғана кіруге рұқсат етіледі. Мұндай мұнараларда платформа әдетте ашық болады, ал кейбіреулерінде жертөледе мейрамхана орналасқан. Көбірек мүмкіндіктерге ие мұнаралар да бар; мысалы, Россберг тауларындағы Рейтлингендегі бақылау мұнарасының ішінде қонақүй орналасқан. Бұл мұнаралардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын салынған болса да, мұндай құрылымдар әлі де салынып жатыр, әсіресе гүл шаруашылығы көрмелерінде көрермендерді қызықтыру үшін. Қазіргі заманғы бақылау мұнаралары көбінесе кірпіштен емес, бетон, болат және ағаштан салынады. Тұрақты бақылау мұнараларын ойын-сауық парктерінде де кездестіруге болады, бірақ әрбір аттракцион үшін жеке төленбейтін парктерінде панорамалық көліктерге көбірек басымдық беріледі.
In particular prior to World War I rambler associations, and some municipalities, built observation towers on numerous summits. Usually these towers were built of stone, however sometimes wood or iron was also used. At nearly all these towers access to the observation deck, usually at a height of between 5 and 40 metres, is only possible by way of stairs. Most of these towers are used only for tourism, however some of these towers might also be used, at times of high forest fire risk, as fire observation posts or in times of war as military observation posts with anti aircraft positions placed beside it. Further uses were not intended at most of these buildings, although some of these towers today now carry antennas for police/fire engine radios, portable radio or low power FM and TV transmitters. Older observation towers frequently have a flag pole at its top. Some of these towers are permanently accessible, either free or with the payment of an admission fee. Others are accessible only at certain times, in most cases only with the payment of an admission fee. At these towers the platform is usually open, with some having a restaurant in the basement. There are also towers with a much more extensive use; for example. the observation tower on Rossberg mountains in Reutlingen contains a hotel within its structure. Although most of these towers were initially built before World War I, such structures are still being built, in particular as attractions at horticultural shows. Modern observation towers are in most cases no longer built of brick, but concrete, steel and wood are used as the preferred building materials. Permanent observation towers are also sometimes found in amusement parks, however in parks where each attraction is not separately paid for, panorama rides are preferred.
Күзет мұнаралары
Күзет мұнарасы – адамдардың кең аумақты қадағалауына арналған бақылау мұнарасы. Қатаң айтқанда, басқару мұнаралары да осы санатқа жатады, бірақ мұндай құрылымдардан қадағалау көбінесе радарды қолдана отырып, оптикалық емес тәсілмен жүзеге асырылады. Күзет мұнараларында бақылаушыны жаман ауа-райынан қорғау үшін әдетте жабық тұғыр болады. Күзет мұнараларында көбінесе лифт болмайды, себебі мұндай ғимараттардың биіктігі көбінесе 20 метрден аспайды. Жұмыс істеп тұрған күзет мұнаралары, әдетте, жалпы қолдануға арналмаған, өйткені олар көбінесе құпиялы аймақтарды бақылауға пайдаланылады. Дегенмен, күзет мұнараларын орман өрттерін бақылау үшін, көпшілікке қолжетімді платформа ретінде немесе орман өрті қаупі жоқ кезде бақылау мұнарасы ретінде пайдалануға болады. Ал, тоқтатылған күзет мұнараларын бақылау мұнараларына оңай түрлендіруге болады.
Watch towers are observation towers, on which persons supervise a larger area. Strictly speaking, control towers also fall into this category, although surveillance from these structures is mostly done in a non optical way using Radar. Watch towers usually have a closed pulpit to protect the observer against bad weather. Watch towers do not have an elevator as a rule, since these buildings are mostly not higher than 20 metres. Active watch towers are not as a rule accessible to the public, since they usually serve for the monitoring of sensitive ranges. However watch towers can be quite ordered for forest fire monitoring a platform accessible for the public or be used during times without forest fire risk as observation towers. Shut down watch towers can however be easily converted to observation towers.
Радио мұнаралары
Сонымен қатар, кейбір радио мұнаралар тарату мұнарасы ретіндегі қызметінен өзге, бақылау мұнарасы ретінде де қолданылуы мүмкін. Бұл үшін жеткілікті тұрақты құрылым қажет, ол үздіріссіз және қауіпсіз келушілердің кіруіне мүмкіндік береді, сонымен бірге тарату қызметіне кедергі келтірмейді. Мұндай мүмкіндік UHF/VHF диапазонындағы радио қызметтеріне арналған мұнараларда бар, бірақ ұзақ және орта толқындарға арналған көптеген радио мұнараларында жоқ, сондықтан оларды бақылау мұнарасы ретінде пайдалану көбінесе мүмкін емес. Радио мұнарасын орта толқындағы радио және бақылау мұнарасы ретінде пайдаланудың тиімсіздігі Берлин радио мұнарасында байқалды. Бұл мұнара бастапқыда 80 метрлік мачтамен бірге орта толқындарға арналған антеннаны ұстаған және изоляторларға орнатылған. Алайда, алғашқы сынақтар кезінде мұнарада келушілер үшін қауіпті болуы мүмкін кернеу пайда болды, сондықтан мұнара лифт шахтасы арқылы жерге қосылды. Бірақ бұл бергіштің негізгі сәулесін Берлин қаласынан – негізгі жабдықтау аймағынан ауыстырды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін радио байланысының көп бөлігі ұзақ, орта және қысқа толқындарда жүзеге асырылса, соғыстан кейін UHF/VHF диапазонындағы радио қызметтерін енгізу антенна тасымалдаушысы ретінде ғана жұмыс істейтін және бақылау алаңдары бар радио мұнараларын қажет етті. Мұндай құрылыстар үшін көбінесе жабық темір бетонды конструкция қолданылды. Бақылау алаңдары бар радио мұнаралары көбінесе теледидар хабарларын таратуға немесе радио релелік байланыс жүйелеріне қызмет етеді, сондықтан оларды әдетте телемұнара немесе телекоммуникациялық мұнара деп атайды. Мұндай ғимараттарда әдетте бақылау алаңдарына келушілер үшін лифт қарастырылған, өйткені бақылау алаңдары көбінесе өте биік орналасқан (көбінесе 50 мен 200 метр аралығында, ал кейбір мұнараларда одан да биік). Көптеген мұнараларда айналмалы мейрамхана да бар, ол қонақтарды желден қорғау үшін жабық бөлмеде орналасқан, ал көрініс алаңы ашық немесе жабық болуы мүмкін. Фотосуретке түсіру үшін ашық алаң қолайлырақ, себебі дискіде жарық шағылысуы болмайды, ал жабық алаңдар көптеген келушілер үшін ыңғайлырақ. Теледидар мұнараларындағы көрініс алаңдары белгілі бір уақытта ғана ашылады және кіру үшін кіру төлемақысы талап етіледі.
Also some radio towers were so built that they can be used apart from their function as transmitting tower also as observation tower. A condition for this is a sufficiently stable construction, which permits a permanent safe visitor entrance without interruption of the transmission services. This is the case for towers for radio services in the UHF/VHF range the case, not however for most types of radio towers for long and medium wave, why a use of these structures as observation tower is impossible in most cases. That the use of a tower as radio tower for medium wave and observation tower not well fits, showed up in Radio Tower Berlin, which originally carried together with an 80 metres high mast a t antenna for medium wave and stands on insulators. However one notices at the first experimental transmissions that at the tower voltages would arise, which would have unpleasant consequences for visitors and so the tower was grounded by the elevator shaft. However this shifted direction of main beam of transmitter away from actual supply area, the city of Berlin. As before World War II nearly whole radio traffic took place in the long , medium and shortwave range, first after World War II with introduction of radio services in UHF/VHF range required towers only acting as antenna carriers, radio towers with observation decks built. For this the closed reinforced concrete construction way was nearly always used. Radio towers with observation decks often serve for TV transmission or for radio relay link services and are called therefore usually TV tower or telecommunication tower. As a rule an elevator is available in these buildings for the visitors of the observation deck, as the observation deck lies usually very highly (mostly within the range between 50 and 200 metres, at some towers also more highly). Many of these towers have also a tower restaurant, which can be designed as revolving restaurant. While tower restaurants for the protection of the restaurant guests from the wind are in closed rooms, the prospect platform can be open or in a closed room. An open platform is more favourable for photographing, since no reflexes at the disk arise, while closed platforms are for many visitors more pleasant. Prospect outlooks on TV towers are opened only at certain times and their entrance is possible only under payment of an admission fee.
Биік ғимараттар
Сонымен қатар, көптеген биік ғимараттарда панорамалық алаңдар, тіпті кейде мейрамханалар да бар. Мұндай алаңдар ғимараттың биіктігіне қарай шыныдан жасалған немесе ашық болуы мүмкін, және көбінесе ең жоғарғы қабаттарда орналасады. Қағида бойынша, кіру үшін билет алу қажет, және олар тек белгілі бір уақытта лифт арқылы қолжетімді.
Also numerous highrise buildings have observation decks, sometimes even a restaurant. The height of these platforms, which can be glassed or open air depending on the height of the building, where they are most common on the topmost floor. As a rule access usually requires the payment of an admission fee, is possible by elevator only at dedicated opening times.
Су мұнаралары
Сонымен қатар, көптеген су мұнараларында әдетте ашық ауадағы бақылау алаңдары бар, олар көпшілікке ашық. Олардың биіктігі көбінесе 10 мен 50 метр аралығындағы ескі бақылау мұнараларының биіктігімен бірдей. Мұнарасына қарай, оларға баспалдақпен немесе лифтпен көтерілуге болады. Кейбір су мұнараларында мұнарадағы мейрамхана да кездеседі. Су мұнараларының бақылау алаңдарына әдетте белгілі бір уақытта ғана ақы төлеп кіруге болады, және әр мұнараның жұмыс уақыты әртүрлі.
Also numerous water towers have, a usually open air observation deck opened for public traffic, whose height is mostly as the height of older observation towers in the height range between 10 and 50 metres. It can be reached depending upon tower by stairs or by an elevator. Some water towers have also a tower restaurant. Prospect platforms of water towers are nearly only accessible under payment during the opening times, which are different for each tower.
Ғибадатхана мұнаралары
Сонымен қатар, кейбір шіркеу мұнараларында сағанақтар орналасқан. Бірақ лифттер көбінесе жоқ. Мұндай сағанақтарға кіру, шіркеуге кіруден өзгеше, әдетте шіркеу ашық болатын уақытта кіру төлемін жасағанда ғана мүмкін. Сағанақтардың биіктігі әдетте 20 мен 50 метр аралығында болады. Платформа көбінесе ашық ауада орналасқан.
Also some church towers possess observation decks. However elevators are only available in rare cases. The entrance of this platform is in contrast to the entrance of the church usually only possible under payment an admission fee at the opening times of the church. The height of the observation decks is usually in the range between 20 and 50 metres. The platform is nearly always open air.
Маяктар
Кейбір маяктарда көрермендерге арналған бақылау алаңы бар. Мұндай алаңға көбінесе баспалдақпен өтіледі. Көбінесе кіру үшін ақы төленеді және жұмыс уақыты шектеулі болуы мүмкін. Маяқтың бақылау алаңы әдетте 10 мен 50 метр аралығында биіктейді және көбінесе ашық ауада орналасқан.
Some lighthouses have an observation deck open to the public. Access is usually by stairs. An admission fee is often charged and hours may be limited. The observation deck of a lighthouse is usually between 10 and 50 metres high, and is almost always open air.
Спорттық нысандар
Кейбір спорттық нысандарда биік ғимараттар мен бақылау алаңдары бар. Бұл көбінесе шаңғы трамплиндерінде кездеседі, себебі оларда мұнара болады және жаз айларында әдетте пайдаланылмайды. Сонымен қатар, Монреаль Олимпиада стадионының еңкейген мұнарасы сияқты, бақылау алаңдары бар басқа да спорттық нысандар бар. Көзқарасты ұсынатын алаңдары бар дерлік барлық спорттық нысандардың платформасына кіру, кіру ақысын төлегеннен кейін ғана, жұмыс уақытында мүмкін. Ғимаратқа байланысты, кіру лифт арқылы және/немесе баспалдақпен жүзеге асырылуы мүмкін. Платформалар шыныдан жасалған немесе ашық болуы мүмкін. Жерден биіктігі әдетте 10 мен 50 метр аралығында болады.
Some sports facilities have high buildings with observation decks. This is often the case at ski jumps, as these have a tower and are usually unused in the summer. In addition, there are other sports facilities with observation decks, like the inclined tower of the Montreal Olympic stadium. Access to the platform of nearly all sports facilities with observation deck is only possible during opening times after paying an admission fee. Depending upon the building the access can be done by an elevator and/or a stairway. The platforms can be vitreous or open. The height above ground lies usually between 10 and 50 metres.
Өртке қарсы бақылау мұнаралары
Австралия, Канада және АҚШ елдерінде өрт сақшыларының мұнаралары жаңа өрттерді анықтап, хабарлауға мүмкіндік беретін биіктікке көтерілуі үшін кеңінен қолданылып келген. АҚШ-та бұрын 5000-нан астам өрт сақшы мұнарасы болған.
Fire lookout towers have been used widely in Australia, Canada, and the United States to hoist fire lookout persons to heights where they can identify and report new wildfires. In the United States, there once were over 5,000 fire lookout towers.
Құстарды бақылау мұнаралары
Құстар көп жиналатын аймақтар көбінесе оларды қарау үшін құс бақылау мұнараларымен жабдықталады.
Areas where birdlife congregates are often associated with bird observation towers to assist with viewing.
Басқа мұнаралар
Сонымен қатар, осы санаттардың біріне толық сәйкес келмейтін ерекше бақылау мұнаралары да бар. Мысалы, Франкфурттағы астық сақтағышы – Хеннингер мұнарасы, онда мұнарасы бар мейрамхана мен бақылау алаңы орналасқан, Берлин Олимпиада стадионының қоңырау мұнарасы, оның платформасына лифт арқылы қол жеткізуге болады, Бохумдағы тау-кен өнеркәсібі мұражайының бұрала мұнарасы, лифтпен көтерілетін ашық бақылау алаңына ие, немесе Холтрием жел электр стансасындағы жел турбинасы, сатылармен қол жетімді жабық платформасы бар. Барселонадағы Torre Jaume I сияқты, бақылау мұнарасы (және әуе трамвай станциясы) ретінде қолданылатын әуе трамвай тіреу мұнаралары да салынған. Братиславадағы Nový Most мысалында көрсетілгендей, тіреу тіректерінде де бақылау алаңдары орнатылған. Pont basculant de la Seyne sur Mer өте ерекше бақылау мұнарасы болып табылады. Бұл бір кезде ашылатын көпір болған, қазір тұрақты түрде тік тұрғызылып, бақылау мұнарасы ретінде пайдаланылуда.
There are also some very unusual observation towers, which fit not well into one of these categories. Examples for this are the Henninger Turm, a grain silo with tower restaurant and observation deck in Frankfurt, the bell tower of Berlin Olympic stadium, whose platform is accessible by an elevator, the winding tower of the mining industry museum in Bochum, which has an open air observation deck to which an elevator runs or a wind turbine in Holtriem wind park, which is equipped with a closed platform accessible over stairs. Also aerial tramway support towers, which serve as observation tower (and aerial tramway station), were realized, like Torre Jaume I in Barcelona. Even on the pylons of suspension bridges were already observation decks installed, as the example of Nový Most in Bratislava shows. A very unusual observation tower is Pont basculant de la Seyne sur Mer. It was once a bascule bridge, now permanently put upright and used as observation tower.
Германия
Германияда бақылау мұнаралары алғаш рет 18 ғасырдың соңында елді мекендерде пайда болды. Бұл мұнараларды көбінесе бай аристократтар салған. Бірақ 19 ғасырдың ортасына дейін ғана азаматтар мұндай мұнараларды салуды өз қолдарына алды. Австрия мен Швейцарияда альпинистік және туристік бірлестіктер көптеген бақылау мұнараларын салған және оларды күтіп ұстауды жалғастыруда. Вальдиген тауларында көптеген азаматтық комитеттер жұмыс істеген. Император Франц Иосифтің ұзақ билік еткеніне байланысты, көптеген бақылау алаңдары "мерекелік бақылау алаңы" деп аталады. 19 ғасырдың соңында лифт ойлап табылуымен, биік бақылау алаңдарын салу мүмкін болды. Ең танымал мысалдар – Эйфель мұнарасы мен Блэкпул мұнарасы осы кезеңде салынды. 1924-1926 жылдары Берлин қаласында радио мұнаралары хабар тарату және бақылау мұнарасы ретінде дамыды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, теле- және радиохабар таратушылар ретінде екі мақсатқа да қолданылатындықтан, биік бақылау мұнараларына үлкен қажеттілік туды. Ірі қалаларда мұнараларды салуды кіру ақысы мен олардың танымал болуы арқылы тиімді ету үшін, мұнараларда мейрамхана мен бақылау алаңдарын ашуға ниет білдірілді. Осы мақсатта бірнеше су мұнаралары да салынған, бірақ олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін жетпеді.
In Germany, observation towers first appeared on the countryside at the end of the 18th century. These early towers were often built by wealthy aristocrats. It was not until the mid 19th century that citizens took control of the construction of such towers. In Austria and Switzerland many observation towers were established by alpine and tourist associations, and continue to be cared for by them. In the Waldigen Mountains, many citizen committees were active. Because of the long reign of emperor Franz Joseph, many observation decks carry the name "anniversary observation platform". The invention of the elevator in the late 19th century made taller observation decks possible. Most notably, the Eiffel Tower and the Blackpool Tower were built in this era. Radio towers developed as combined sending and observation tower between 1924 and 1926 in the city of Berlin. After World War II, a great need for tall observation towers arose, due to their dual usage as television and radio transmitters. In large cities, the desire existed to provide these towers with a tower restaurant and an observation deck, in order to make the building of towers more economical via admission fees and increased notability. Several water towers were also built with this in mind, but many have not survived to the modern day.