Кіріспе

Францияның құрып кеткен отаршылдық банкі Banque de l'Afrique Occidentale (BAO, "Батыс Африка банкі") – 1901 жылы Француз Батыс Африкасының колониялары үшін валюта шығару мақсатымен құрылған француз банкі.

Отарлау тарихы

BAO француздықтардың 1853 жылғы 21 желтоқсанда құрған Банк дю Сенегалдың кеңейтуі арқылы құрылды. BAO кейіннен Француздық Экваторлық Африканы қамтыды, француздық Батыс Африканың ортақ валютасын басқару үшін. Бұл жеке инвестициялық банк болғанымен, француз үкіметі оған валюта басып шығаруға рұқсат берді және оның директорлар кеңесінде әрдайым колониялық шенеуніктер болды. Ол үкіметтен арнайы жеңілдіктер мен қаржылық тұрақтандыру алды, және мәні бойынша француз отарлық әкімшілігінің бір бөлігіне айналды. 1941 және 1958 жылдар аралығында Француздық Батыс Африка және Того Эмиссия институты (Institut d'Émission de l'Afrique Occidentale Française et du Togo) BAO-дан бөлініп, Африканың француз колонияларының франкі (FCFA) басқаруға бекітілді (1945 жылғы 25 желтоқсан). Global Financial Data.

Колониялық құрылымдағы экономикалық рөл

Генри Бруншвиг сияқты тарихшылар Француз Батыс Африкасының француз экономикалық жүйесіне ассимиляциясында BOA-ның маңыздылығын атап көрсетті. Оның 1901 жылы құрылуы, азаматтарға шектеулі салық салу, мәжбүрлі еңбек заңдары және отарлық иеліктерде (әсіресе Дакар және Сент-Луи коммуналары, Сенегал) дауыс беру құқығының кеңейтілуінен кейін болды. BOA-ны құру және мемлекеттік қолдау көрсету француз колонияларына инвестиция тартуға бағытталған әрекеттің бір бөлігі болды. 1880 жылы француз экономикасының көп бөлігі Бордо және Марсель сияқты француз порты қалаларында орналасқан, отбасылық сауда үйлері түрінде өкілдік етті. BOA-ның құрылуы осы сауда үйлерінің акционерлік қоғамдарға бірігуімен, оларға берілген ресми мемлекеттік жеңілдіктердің тоқтауымен және олардың мұрагерлерінің де-факто монополиясының қалыптасуымен бірге жүрді. Эмиль Маурел (Maurel et Prom компаниясының бас директоры) және Анри Нувион (Banque du Sénégal банкінің басқарушы директоры) жаңа құрылған BOA-ның бірінші президенті және басқарушы директоры болды. 1920 жылдарға қарай AOF-тағы бизнес үш жеке акционерлік қоғамның – Compagnie Française de l'Afrique Occidentale, Nouvelle Société Commerciale africaine және Société Commerciale de l'Ouest Africain (Unilever компаниясының плантациялар мен кен өндіру саласындағы мүдделері сәл артта қалды) басынан асты. BAO-ның директорлар кеңесі осы сауда компанияларының директорлар кеңестерімен көп ортақ нәрсеге ие болды. 1929 жылы BOA-ға берілген бастапқы артықшылықтар мерзімі аяқталғанда, француз үкіметі оған тағы соңғы қырық жылдық концессия берді, жалғыз талап – үкімет BOA төрағасын және оның төрт мүшесін тағайындау құқығын сақтап қалу болды. Париждегі Banque de France негізінен банктер үшін банк болып қала бергенімен, BAO эмиссиялық, коммерциялық, салымдық және брокерлік банк болды. 1904 жылы оған коммерциялық компаниялардың акцияларын сатып алу құқығы берілді, бірақ инвестиция оның резервтерінің ширегінен аспауы керек еді. Жартылай мемлекеттік банктік мекемелерді консолидациялау арқылы Франция AOF-қа капитал ағынын көбейтуді және колониялардағы жеке банктік мүдделердің жұмыс істеуіне мүмкіндік беруді үміттенеді. Ерекше айта келетін жайт, соғыстар аралық кезеңде Banque nationale pour le commerce et l'industrie (BNCI) құрылды, ол 1966 жылы Comptoir National d'Escompte de Paris (CNEP) банкімен бірігіп Banque Nationale de Paris-ті құрды, ал 1924 жылы Banque Comerciale de l'Afrique (BCA) құрылды. 1924 жылы BAO Француздық Экваторлық Африкаға Бразавильде филиал ашу арқылы кеңейді. Одан кейін 1928 жылы Порт-Джентильде, 1930 жылы Либревиллде, 1936 жылы Пойнт-Нуарда, 1946 жылы Бангиде және 1950 жылы Форт-Ламиде филиалдар ашылды. BAO-ны ішкі инвестицияларды ынталандыру үшін пайдалану стратегиясы толығымен сәтті болмады. Батыс Африкадағы француз байлығының көзі капитал инвестициясы емес, капиталды шығару болды. Африкалық колониялардан метрополияға келіп түскен салықтар мен импорттық/экспорттық баждар AOF-тағы капитал ағынының басым бөлігін құрады. BOA-ға заңдық жағынан үлкен жеңілдіктер берілді, және ол банктік секторда үстемдік танытса да, оның капиталы AOF-тан капиталды шығарумен айналысатын компаниялармен салыстырғанда өте шағын болды. BOA-ның капиталы 1914 жылға дейін 6 миллион франк құрады, ал 1931 жылы 50 миллионға дейін өсті, бірақ одан кейін төмендеді. 1940 жылы AOF-тағы барлық банктердің жалпы инвестициясы 1,5 миллионнан астам франк құрады. Бірақ орман шаруашылығының өзі сол жылы шамамен 3,4 миллион франк инвестиция тартты. 1930 жылдардың басындағы экономикалық дағдарыс AOF-тағы ірі жеке банктердің құлдырауына әкелді, және француз үкіметі BAO-ға BNCI-ді құтқаруға және оның ең ірі акционері болуға рұқсат берді. Осы кезде BOA Француз Батыс Африкасындағы жалғыз инвестициялық банк ретінде мәртебесін қайта иеленді.

Колониалды құрылымдағы әлеуметтік рөл

Мемлекеттік және жеке банктік мекемелер Батыс Африка экономикасының үлкен бөлігін ақша айналымына енгізіп, дәстүрлі егіншілікті экспортқа арналған ірі ақшалық дақылдармен алмастыруды жеделдетті. Бұл ең айқын жер жаңғағы плантацияларының үлкен өсуінде көрінді. BAO кеңселерi Француз Батыс Африкасының ірі қалаларында салынды, ал олардың әсерлі ғимараттары француз отаршылдығының күшінің символына айналды.

Тәуелсіздік

Тәуелсіздік алғаннан кейін БАО Батыс Африканың франкофонды елдері үшін орталық банк ретінде қайта тіркелді. 1962 жылдың 22 қарашасында банк Банк мемлекеттерінің Орталық Африка (БЭАК) деп қайта аталды, ал КФА франкі Орталық Африкадағы қаржылық ынтымақтастық франкі (КФА франкі) деп аталды. Оның соңғы француз президенті және бас директоры Жорж Готье мен Клод Пануйот 1962 жылы қызметтен босатылды.