Пахарито платосы: Жаңартылған жанартау аймағы және табиғи байлықтар

Кіріспе

Паджарито платосы – АҚШ-тың Нью-Мексико штатының солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан жанартаулық плато. Жемес тауларының бір бөлігі болып табылатын плато, батысында Вальс Кальдерасының шығыс шетін құрайтын Сиерра-де-лос-Вальс тауларымен, ал шығысында Рио-Гранде өзенінен шамамен 1,6 км қабатта орналасқан Пуйе жарлығымен шектеледі. Рио-Гранде өзені оңтүстік-шығысқа қарай Уайт-Рок каньоны арқылы ағып өтеді, ал өзеннің арғы жағындағы Каха-дель-Рио (Серрос-дель-Рио) кейде платоның бір бөлігі деп есептеледі. Платода бірнеше маңызды нысандар орналасқан, оның ішінде Банделье Ұлттық ескерткіші, Лос-Аламос қаласы және оның алыс маңындағы Уайт-Рок қаласы, сондай-ақ Лос-Аламос Ұлттық зертханасы. Биіктігі өзен бойында шамамен 1707 метрден (5600 фут) басталып, таулы аймаққа қарай 2377 метрге (7800 фут) жетеді. Паджарито платосы негізінен Банделье туфынан тұрады, ол – жарылыс кезінде түзілген жанартау туфының көп көлемі, бұл жағдайда жақын орналасқан Вальс Кальдерасынан шыққан екі жарылыс. Екі жалынды шығарылым шамамен 1,6 және 1,2 миллион жыл бұрын болған, және әрқайсысы 300 куб километрге жуық тау жынысын шығарған. Нәтижесінде пайда болған жалынды кристаллдарды құрайтын қызғылт-сары тау жыныстары Банделье туфының Отови және Тширеге мүшелері деп аталады. Туф бұрын Каха-дель-Риомен (қазір Рио-Гранде өзенінен арғы бетте) жалғасқан, шығысқа қарай кеңейген жанартаулық алаңның үстінде жатыр. Эрозия нәтижесінде 244 метрге дейін жететін тереңдіктегі каньондардың жиынтығы пайда болған, ол платоны үстірттікке бөліп жіберді. Осы үстірттіктердің көпшілігі барлық жағынан емес, көбінесе батыс жағынан көтеріледі, сондықтан оларды кейде "потрерос" деп атайды. Жергілікті тұрғындар мен келушілер арасында тау шағасымен айналысу кең таралған, олар туфтың ішінде және астында орналасқан базальт тік беткейлерінде шағады, өйткені туф өте жұмсақ болғандықтан қауіпсіз шаға алмайды. Каньондар мен үстірттіктердің пейзажы әдемі және көптеген жолдармен жабдықталған, олар туралы көптеген нұсқаулықтар жазылған. Кейбір жолдар Рио-Гранде өзеніне, ал басқалары Вальс Кальдерасының шетіне жетеді. Сонымен қатар, ұзақ қашықтыққа арналған жолдар бар, олардың кейбіреулері ультрамарафон және төзімділік жарыстары үшін қолданылған. Көптеген адамдар жаяу серуендеу, итпен серуендеу, жүгіру, бағдарлау және рогейнинг, тау велосипедімен жүру және атпен жүру сияқты іс-шаралармен айналысады. Географиялық және жер иелігінің шектеулеріне байланысты Лос-Аламос пен Уайт-Рок қалалары тығыз қоныстанған жерлер. Бұл елді мекендерден тыс жерлерде плато сирек қоныстанған және жануарлар әлемі бай және әртүрлі. Жазды Жемес тауларында өткізетін үлкен бұғы үйірі қыста Паджарито платосына түседі, бұл көлік жүргізу кезінде қауіпті жағдай тудырады. Елен, қара аю және койот кең таралған, ал плато мен таулар адамдардан қашатын тау арыстандарының шағын, бірақ тұрақты популяциясын қолдайды. Ракун, скункс және гофер сияқты кішкентай сүтқоректілер де көптеп кездеседі. Банделье аймағының кейбір бөліктері шалаң бүркіттердің ұя салу маусымында уақытша жабылады. Рио-Гранде өзені көптеген көшпелі құстарды (әсіресе құмдық крандарды) платоға көшіп-қону маусымында тартатын маңызды көшіп-қону жолы болып табылады, ал жаз айларында үш түрлі құс кең таралған. Уайт-Рок каньоны – Рио-Гранде өзенін қамтитын негізгі каньон, ал платоның каньондары соған құяды, және ол улы жыландарға толы екенімен белгілі. Паджарито платосы кем дегенде 11 000 жылдан бері жергілікті американдық қауымдастықтардың мекені болып табылады. Археологиялық дәлелдер Палеоиндия, Архаикалық, Даму, Коалиция, Классикалық және тарихи кезеңдерде платоның маусымдық және тұрақты пайдаланылғанын көрсетеді. Платоны пайдаланған ата-бабалары Пуэблондар қазіргі Нью-Мексикодағы Пуэбло тайпаларымен байланысты.

The Pajarito Plateau is a volcanic plateau in north central New Mexico, United States. The plateau, part of the Jemez Mountains, is bounded on the west by the Sierra de los Valles, the range forming the east rim of the Valles Caldera, and on the east by the Puye escarpment, which rises about above the Rio Grande valley about a mile (1.6 km) west of the river. The Rio Grande passes through White Rock Canyon to the southeast, and the Caja del Rio (Cerros del Rio) across the river is sometimes regarded as part of the plateau. The plateau is occupied by several notable entities, including Bandelier National Monument, the town of Los Alamos and its remote suburb White Rock, and Los Alamos National Laboratory. Elevations range from about 5600 feet (1707 m) at the river to about 7800 feet (2377 m) where the plateau merges into the mountain range. The Pajarito Plateau is primarily composed of Bandelier Tuff, a voluminous deposit of volcanic tuff laid down in an explosive eruption — in this case, a pair of eruptions from the nearby Valles Caldera. The two ignimbrite forming eruptions occurred about 1.6 million and 1.2 million years ago and ejected about 300 cubic kilometers of rock each. The orange pink rock formations constituting the resulting ignimbrites are known as the Otowi and Tshirege Members of the Bandelier tuff. The tuff lies on top of a volcanic field, exposed to the east, which used to be continuous with the Caja del Rio (now across the Rio Grande). Erosion has created a maze of canyons up to 800 feet (244 m) deep that dissect the plateau into mesas. Many of these mesas climb on the western side rather than descending on all sides, thus sometimes are referred to as potreros. Rock climbing is popular here with locals and visitors alike, and is done in the canyons on basalt cliffs that lie within and below the tuff, which itself is too soft to be climbed safely. The canyons and mesas are highly scenic and well endowed with trails, about which numerous guidebooks have been written. Some trails reach the Rio Grande; others reach the rim of the Valles Caldera. Some are long distance trails, of which a few have been used for ultramarathons and endurance rides. Popular uses include walking, dog walking, running, orienteering and rogaining, mountain biking, and horse riding. Due to constraints of geography and land ownership, both Los Alamos and White Rock are compact populated places. Outside of these, the plateau is sparsely populated and wildlife is abundant and diverse. A large elk herd that spends summers in the Jemez Mountains descends to the Pajarito Plateau during the winter, creating a significant driving hazard. Deer, black bear and coyote are common, and the plateau and mountains support a small but stable population of mountain lions, which typically flee from humans. Smaller mammals such as raccoons, skunks, and gophers are common. Parts of the Bandelier backcountry have been closed seasonally due to nesting bald eagles. The Rio Grande supports a significant migratory flyway that brings many other birds (notably sandhill cranes) to the plateau during migration seasons, and three species of hummingbirds are abundant during summer. White Rock Canyon, the major canyon containing the Rio Grande into which the plateau's canyons empty, is notorious for rattlesnakes. The Pajarito Plateau has been home to Native American communities for at least 11,000 years. Archaeological evidence indicates both seasonal and permanent use of the Plateau throughout the Paleoindian, Archaic, Developmental, Coalition, Classic, and historic periods. Ancestral Puebloans who used the Plateau have ties to modern Puebloan tribes in New Mexico.