Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының әскери қызметшілерін еске алуға арналған мүсіндер
әскери ескерткіштер

"Темір Майк" – Америка Құрама Штаттарының әскери қызметшілерін еске алуға арналған түрлі ескерткіштердің бұлжымас атауы. "Iron Mike" термині – ерекше қаһарлы, батыл және шабыттандыратын ерлерді атауға қолданылатын, Америкаға тән жаргон. Бұл термин бастапқыда кеменің бағытын тұрақты ұстауға арналған гирокомпасқа қатысты теңіз сөзі болған. 20 ғасырдың бірінші жартысында бұл жаргон кеңінен таралғандықтан, сол кезеңдегі көптеген мүсіндер "Темір Майк" лақап атын алды, ал суретшілердің түпнұсқа атаулары ұрпақтар бойы ұмытылды. Тіпті ресми әскери басылымдар мен оқулықтар да түпнұсқа атауларға қарағанда осы лақап атты жиі қолданады.

Куантико, Вирджиния штаты

Вирджиния штатының Квантико қаласындағы "Темір Майк" ресми түрде "Адалдық жолындағы күрес" деп аталады. Онда Бірінші дүниежүзілік соғыстағы теңіз жаяу әскері, 1903 жылғы Springfield мылтығын ұстап, байнеті бар қаппен бейнеленген. Соғыс аяқталысымен АҚШ армиясының генералы Джон Першинг француз мүсіншісі Шарль Рафаэль Пейреге (кейде Рафаэль Чарльз, 1872—1949) АҚШ армиясының "духбойларының" қызметін еске алу үшін тапсырыс берді. Мүсінші әртүрлі әскери түрлер арасындағы айырмашылықты білмей, теңіз жаяу әскерінің қатардағы сарбазын үлгі етіп алды және қасқырдың, глобустың және якорьдің белгісін қасқаға қосты. Першинг дайындаған туындысын көрген соң, белгіні алып тастауды талап етті. Суретші өзінің туындысын цензуралауға келіспеді, сондықтан әскер мүсінді сатып алудан бас тартты. Соңында, теңіз жаяу әскерінің генералы Смедли Батлер мүсінді сатып алуға жеткілікті қаражат жинады және оны Вирджиния штатындағы Квантико теңіз жаяу әскері базасының штаб ғимаратының алдына орнатты. Мүсін 1918 жылы жұмысы басталды және алғаш рет 1919 жылдың мамырында Париждегі Гранд-Пале-де-Шанс-Элизедегі Көркем өнер көрмесінде таныстырылды. Теңіз офицерлері мен қатардағы жауынгерлер мүсінді сатып алу үшін ақша жинады, ол Вирджиния штатының Квантико қаласындағы 1019 ғимаратындағы базалық штабтың алдында орналасқан, бұл Вашингтондан 75 миль қашықтықта және туристік бағыттан сәл аулақ. 6-шы пулеметтік батальонның, 5-ші және 6-шы полктердің офицерлері мен сарбаздарының құрметіне үш тақташа орнатылды, АҚШ теңіз жаяу әскері "1918 жылғы дүниежүзілік соғыста өз елдері үшін өмірін бергендері үшін" Томас Робертс Риат, теңіз жаяу әскерінің No. 186, Американдық легион, 1921 жылдың 10 қарашасында. 1921 жылдың 8 желтоқсанында мүсін салтанатты түрде ашылды. Бүгінде түпнұсқа мүсін Квантико теңіз жаяу әскері базасында, Батлер Холлдың алдында, Теңіз жаяу әскерінің оқу және білім беру командалығының үйінде тұр. "Iron Mike" деген жазуы бар көшірмесі Вирджиния штатының Триангел қаласындағы Ұлттық теңіз жаяу әскері мұражайының алдында орналасқан.

Белло, Франция

Айн Марн американдық қорымындағы және Белло Вуд шайқасы алаңындағы "Темір Майк" – граниттегі қола рельеф, қарапайым түрде "Теңізшілердің ескерткіші" деп аталады. Оны бұрын Вашингтондағы Теңіз корпусының соғыс ескерткішін жобалаған суретші Феликс Вейхс де Велдон жасаған. Ескерткіш 1918 жылғы маусымда он күндік шайқаста болған 4-ші Теңіз корпусы бригадасының 5-ші және 6-шы Теңіз корпусы полктеріне құрмет көрсету үшін орманның ортасында орнатылды. 1955 жылғы 18 қарашада ашылған бұл "Темір Майк" – Еуропадағы АҚШ Теңіз корпусына толығымен арналған жалғыз ескерткіш. Бело Вудта шайқасқан тағы үш Теңіз корпусының генералдары да қатысты. Шеппард, Уильям А. Уортон, Джеральд К. Томас және Альфред Х. Нобл атты төрт генералдың бірге болуы Еуропадағы жоғары шенді Теңіз корпусы офицерлерінің ерекше жиыны болды.

Паррис аралы, Оңтүстік Каролина

Паррис аралының Iron Mike-ы оң иығына Maxim пулеметін көтеріп, сол қолын жоғары көтеріп тұрған M1911 тапаншасын ұстап тұр. Бұл мүсін Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Паррис аралының барлық түлектерінің құрметіне арналған ескерткіш ретінде жасалған. Мүсіннің биіктігі шамамен адам бойына тең, бут киімінің өкшесінен тапаншаның ұшына дейін 8 фут (2 метр) шамасында, ал 5 фут (2 метр) биіктіктегі гранит тақтаға орнатылған. Ол АҚШ Жоғарғы Соты ғимаратының фронтонын жасаған Роберт Ингерсолл Эйткеннің қоладан құйылған туындысы. Ресми атауы – «АҚШ Теңіз жаяу әскеріне арналған ескерткіш» болған бұл Iron Mike 1924 жылы комендант Джон А. Леджюн басқарған салтанатты шарада ашылды. Паррис аралындағы өзгерістер мен жаңа құрылыстарға байланысты 1941 жылы Iron Mike-тың орны ауыстырылды және қазір ол Паррис аралы штабы мен қызметтік батальон казармасының алдында тұр. Тақтаға орнатылған қола жазуда: «Бірінші дүниежүзілік соғыста өмірін берген Паррис аралының ерлерінің құрметіне, олардың серіктері орнатты» деп жазылған.

Форт-Либерти, Солтүстік Каролина

"Форт Либертидің" "Әуе десантшысы" – жаңа "Темір Майк" мүсіні. "Әуе десанттық әскерінің үйі" деп танылатын Форт Либерти (бұрынғы Форт Брэгг) 82-ші әуе десанттық дивизиясы мен XVIII әуе десанттық корпусына қонақжай болып табылады. 1960 және 1961 жылдары мүсінші Лия Хиберт, майор-сержант Джеймс Руньонды үлгі етіп алып, екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің әуе десантшысын, қолға ұстаған Thompson автоматтарымен бейнелеген. Бұл мүсін, бұрынғы XVIII әуе десанттық корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Роберт Ф. Синктың көрегендігінің арқасында жасалған, ешбір жеке адамның немесе бөлімнің есімімен аталмаған, оның орнына өткен, қазіргі және болашақ барлық парашютистерге арналған. Салтанатты шараға Омар Брэдли, Мэтью Риджвей, Энтони МакАулиф, Максвелл Тейлор, Томас Трапнелл және Уильям Вестморленд сияқты он бес генерал қатысты. Алғашқыда Брагг бульварының оңтүстік кіреберісінде орнатылған "Әуе десантшысы" 1979 жылы вандализмнің алдын алу және көрінуді жақсарту мақсатында пошта бас штабының алдындағы айналма жолға көшірілді. Форт Либертидің алғашқы "Темір Майк" мүсіні, өкшесінен қақпағына дейін 5 метр биіктікте тұрды. Алғашқы мүсін эпоксидке малынған полиэстер жолақтарынан жасалып, болат каркасқа керілген. Тозуға байланысты, 2005 жылы ол қоладан жасалған нұсқасымен ауыстырылды. Алғашқы мүсін жөнделіп, 2010 жылдың 14 маусымында Солтүстік Каролина штатының Файетвилл қаласындағы Әуе десанттық және арнайы операциялар мұражайына көшірілді. Hiebert-тің дизайнының дәл көшірмесін қамтамасыз ету үшін, түпнұсқаның цифрлық моделі жасалып, жаңа нұсқаның үлгісі ретінде пайдаланылды. Жаңа нұсқаның салтанатты ашылуы 2005 жылдың 23 қыркүйегінде өтті. Президент Джордж Буш 2006 жылдың 4 шілдесінде мүсіннің алдында сөз сөйледі.

Ла-Фиердің көшірмесі

Нормандиядағы Ла-Файр көпірінің үстінде "Әуедегі әскер" ескерткішінің көшірмесі орналасқан. 1944 жылдың 6-9 маусымы аралығында осы жерде 82-ші әуедегі дивизия құрамына кіретін 505-ші парашюттік жаяу әскер полкі мен 325-ші планерлік жаяу әскер полкінің сарбаздары неміс шабуылдарына қарсы қаһарлы шайқас жүргізді. Мердерет өзені арқылы салынған шағын тас көпір немістер үшін Юта жағажайындағы американдық десантты тоқтату мақсатындағы маңызды нысан болды, ал американдықтар үшін Нормандиядағы плацдармды кеңейтуге қажеттілік тудырды. Шайқас барысында немістер жақсы қаруланбаған американдықтарға жаяу әскер мен бронетехниканы пайдаланып шабуыл жасады, бірақ көпірді басып алуға қол жеткізе алмады. Ескерткіш 1997 жылдың 7 маусымында ашылды.

Миннесота университеті, Твин-Сити

Миннесота университетінің Twin Cities кампусында "Iron Mike" деп аталатын мүсін бар. Тео Элис Рэгглс Китсон салған және 1906 жылы орнатылған бұл мүсін, 15-ші Шіркеу көшесіндегі қару-жарақ қоймасының алдында тұр. "Студент-солдат ескерткіші" деп те белгілі бұл "Iron Mike", испан-американ соғысында қызмет еткен түлектерге арналған монумент. Мүсіннің биіктігі 3 метр, ал 2 метрлік гранит тақтасының үстінде тұр. Ол кезеңдік киіммен, кампаниялық бас киіммен және Krag Jørgensen мылтығымен қаруланған солдатты бейнелейді. Бұл скульптураның нақты аты – "Саяхатшы". Китсонның "Саяхатшы" мүсінінің 39 данасы бүгінгі күнге дейін сақталған, олар АҚШ-тың Портленд (Мэн штаты) қаласындағы Диринг Оукс паркінен бастап Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы Капитолий паркіне дейін орналасқан. Миннесота университетінің "Iron Mike" мүсіні – АҚШ-тағы ең көне "Саяхатшылардың" бірі, мүмкін Пенсильвания штатының Аллентаун қаласындағы мүсінмен бәсекелеседі.

Басқалар

АҚШ-та осыған ұқсас көптеген мүсіндер бар, олардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткіштері. Ең танымал - Эрнест Мур Викеснидің "Америкалық қамыршы баласының рухы" атты мүсіні. Алғашқы мүсіннің өзі ешқашан "Темір Майк" деген лақап атпен аталмаса да, көшірмелері табылған кейбір жерлердің тұрғындары жергілікті ескерткіштерін осындай деп атайды. Форт-Мурдағы АҚШ армиясының жаяу әскер орталығында "Менің артымнан ер" атты Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші бар. Оны жиі "Темір Майк" деп атайды. Вашингтон штатындағы Форт-Льюис "Жаяу әскер" атты мүсінге ие. Такома даңғылы мен 41-ші дивизия жолының (1992 жылдан бері) маңында орналасқан және Рейнер тауының фондық көрінісімен әсемделген 18 фут (5 метр) биіктіктегі мүсін 1964 жылы 4-ші жаяу әскер дивизиясының жауынгерлерін еске алу үшін орнатылды. Оның дизайны, M14 мылтығымен жабдықталған Вьетнам соғысының басындағы АҚШ жаяу әскері, Форт-Либертидегі "Темір Майктан" шабыттандырылды және сол жердегі түпнұсқасы сияқты темірге орнатылған шыны талшықтан жасалған. Жаяу әскерді даярлау тарихына ие болғанымен, бұл Форт-Льюистегі жаяу әскерге арналған алғашқы ескерткіш болды. 1935 жылы "Азаматтық консервациялық корпус рухы", кейіннен "Темір Майк" деп аталды, Азаматтық консервациялық корпусты құрметтейтін алғашқы ірі мүсін болды. Works Progress Administration Federal Art Project мүсіншісі Джон Пало Кангас жасаған мүсін сол кезеңдегі арт-деко стилінің ерекшелігін көрсетеді. Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласындағы Гриффит паркіндегі CCC Company 1917 компаниясында Президент Франклин Д. Рузвельт ашқан түпнұсқа мүсін кейіннен жоғалып кетті, бірақ 1993 жылы Джим Бразерс жасаған қоладан жасалған көшірмесімен ауыстырылды. Теңізшілер корпусының логистикалық базасы Барстоудағы жаттығулар кезінде қолданылатын тік беткейлі шатқал "Темір Майк" деп аталады, себебі оның тік тік болуы мен тоқтамай жүгіруге қажетті жігерлілік талап етеді. Теңізшілер корпусының базалық лагері Пендлтон мен Хорно лагеріндегі тағы бір жүгіру жолы да осы атауды бөліседі.