Кіріспе

Вашингтондағы ұлттық ескерткіш

Джефферсон ескерткіші – Вашингтондағы президенттік ескерткіш. Ол 1939-1943 жылдары аралығында АҚШ Тәуелсіздік Декларациясының негізгі авторы, Америка революциясының маңызды интеллектуалдық күші, Демократиялық-Республикалық партияның негізін қалаушы және елдің үшінші президенті Томас Джефферсонның құрметіне салынды. Ескерткіште Джефферсонның идеологиясы мен философиясын көрсететін көптеген цитаталар бар, ол Джефферсон демократиясы деп аталады, бұл американдық республикалық идеалдарды, жеке құқықтарды, дін бостандығын, штаттардың құқықтарын, ізгілікті және ол бағалаған тәуелсіз шаруаларды қолдады. Джефферсон қалалар мен қаржыгерлерге күдікпен қарады, сонымен қатар аристократияға, элиталыққа және жемқорлыққа қарсы болды. Ол өз заманының ең беделді саяси ойшылдарының бірі және Америка революциясының артындағы маңызды интеллектуалдық күштердің бірі саналады. Джефферсон ескерткіші неоклассикалық стильде салынған және Потомак өзенінің жағасындағы Батыс Потомак паркінде орналасқан. Оны Нью-Йорк қаласының сәулетшісі Джон Рассел Поуп жобалап, Филадельфиялық мердігер Джон МакШейн салған. Құрылысы 1939 жылы басталып, 1943 жылы аяқталды, бірақ Джефферсонның қола мүсіні тек 1947 жылы, ескерткіштің ашылуынан кейін төрт жыл өткен соң қосылды. Поуп ескерткіштің эстетикалық ерекшеліктері үшін римдік Пантеонға, оның авторы Дамасктық Аполлодорға, сондай-ақ Вирджиния университетіндегі ротондаға арналған Джефферсонның жеке жобасына сілтеме жасады. Джефферсон ескерткіші мен Ақ үй Вашингтондағы Ұлттық алаңның негізгі нүктелерін құрайды. Бастапқыда Ақ үй мен Джефферсон ескерткішінің қиылысында салынуы жоспарланған Вашингтон монументі, ақырында, шығысқа қарай салынды, себебі сол жердегі топырақ тым жұмсақ және батпақты деп танылды. Джефферсон ескерткіші – ұлттық ескерткіш және оны АҚШ Ішкі істер министрлігінің Ұлттық саябақтар қызметі басқарады. 1966 жылы Джефферсон ескерткіші тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. 2007 жылы ол Америка сәулетшілер институты жариялаған «Американың сүйікті сәулеті» тізімінде төртінші орынды иеленді.

Алғашқы ойлар

Джефферсон мемориалының құрылысына соңғы рет таңдалған жер, кем дегенде, ішінара, Ақ үйдің оңтүстігінде орналасқандығы және одан көрінуі себепті тартымды болды. 1901 жылы Сенат саябағы жөніндегі комиссия Макмиллан жоспарында «ұлттың көрнекті тұлғаларының мүсіндерін» орналастыруға арналған Пантеон сияқты құрылыс салуды ұсынды, немесе біреудің есімін бірінші дәрежелі ескерткішпен құрметтеу болашаққа қалдырылуы мүмкін еді, бірақ Конгресс комиссияның ұсынысына қатысты ешқандай шара қолданбады. Сол жылы Теодор Рузвельтке арналған ескерткіштің жобалау конкурсы өткізілді. Жеңімпаз жобаны Джон Расселл Поуп ұсынды, ол жартық шеңбер пішіндес ескерткіш пен оның жанындағы дөңгелек ойыс су бассейнан тұрды. 1901 жылғы Макмиллан жоспары сияқты, бұл жоба да Конгресс тарапынан қаржыландырылмады және іске асырылмады. Құрылыс кейбір қарсылықтарға қарамастан басталды. Көркемөнерлер комиссиясы ескерткіштің ешбір дизайнын мақұлдаған жоқ, тіпті 1939 жылы ескерткіштің ұсынылған дизайны мен орнына қарсылық білдіретін памфлет жариялады. Бұған қоса, Вашингтон тұрғындарының бір бөлігі ұсынылған орнына қарсы болды, себебі ол L'Enfant-тің қаланың бастапқы жоспарына сәйкес келмеді, және көптеген қалыптасқан қарағай және шие ағаштары, соның ішінде 1912 жылы Жапония тарапынан сыйланған сирек сорттар бар еді.

1939 жылы Мемориалдық комиссия мемориалдың ортасына орналастырылатын жоспарланған Джефферсон мүсінінің авторын іріктеу үшін конкурс өткізді. Олар 101 өтінім қабылдап, алты финалисті таңдады. Алты үміткердің ішінде Рудульф Эванс бас мүсінші ретінде, ал Адольф А. Вайнман ескерткіш кіреберісінің үстінде орналасқан фронтонды безендіру үшін таңдалды. Рузвельт Джефферсон мемориалы Ақ үйден анық көрінуі үшін ағаштарды кесуге бұйрық берді; сондай-ақ, Джефферсон және Линкольн мемориалдары арасында кедергісіз көрініс жасау үшін қосымша ағаштар кесілді.

Орналасқан жері

Ескерткіш Вашингтон қаласының Батыс Потомак саябағында, Потомак өзенінің жағалауындағы Таяды бассейнінде орналасқан. Саябақтың көркі жапондық шие гүлдерінің көптеп отырғызылуымен арттырылған, олар мемориал салынар алдында пайда болған және 1912 жылы Жапония халқының сыйы болды. Джефферсон мемориалы Вашингтон қаласының басқа ғимараттары мен ескерткіштерінен, Ұлттық алаңнан және Вашингтон метросынан географиялық тұрғыдан шалқап жатса да, жыл сайын көптеген шаралар мен рәсімдерге – еске алу шараларына, шынжырға шығу мерекесіне және жылдық Ұлттық шие гүлдер фестиваліне қонақжай тартады, сондай-ақ қалаға келушілер үшін ең танымал орындардың бірі саналады.