Кіріспе

Агусан-дель-Норте провинциясының астанасы, Филиппин

Кабадбаран, ресми түрде Кабадбаран қаласы, алтыншы санаттағы құрамдас қала және Филиппиннің Агусан-дель-Норте провинциясының де-юре астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 80 354 адамды құрайды. 1894 жылы негізі қаланған қала, испандық кезеңдегі бастауларынан өсіп, Агусан-дель-Норте провинциясының маңызды қаласына айналды. Оның бай мәдени мұрасы сақталған отарлық кезеңдегі үйлер мен археологиялық жинақтарында көрінеді. 2000 жылдың 16 тамызында 8811 Республикалық заң арқылы провинциялық үкімет Бютуань қаласынан Кабадбаранға көшірілді, бірақ провинциялық үкімет провинциялық кеңселерді жаңа астанаға толық көшіру күтіліп жатқандықтан, әлі де Бютуаньда орналасқан. Кабадбаран 2007 жылы ресми түрде қала деп жарияланды.

Испания кезеңі

Кабадбаран аумағы арқылы өтетін су жолдарының жанынан 12 ғасырдағы ауылдардың іздерін табуға болады. Санган ауылында 15-16 ғасырларға тән қытай керамикасы табылғаннан басқа, ешқандай колониялық дәуірге дейінгі жазбалар табылған жоқ. Кабадбаран алғаш рет 1867 жылы испандықтардың "Ла Реюньон де Кабарбаран" деп аталатын аймаққа айналдыру үшін таңдаған шағын ауылы ретінде испандықтардың құжаттарында көрсетілген. Аталған аймақты негізінен Оңтүстік Агусаннан келген адамдар қоныстандырған. 1879 жылы бұл аймақ таратылды. Аймақта тұрғандар өздерінің туған жерлеріне қайтып оралды, ал қалғандары Түбайға көшіп кетті. 1880-1881 жылдары әйгілі Сатурнино Уриос бұл аймақты қайта жаңғыртты, бірақ оны Уриостың Испаниядағы туған қаласына құрмет көрсету мақсатында Толоса деп атады. 1880 жылы Толосаны Teniente del Barrio Дон Эдуардо Курато басқарды. Ол испандық билік органдарына Толосаның қала мәртебесін беру туралы өтініш жолдады. 1894 жылдың 31 қаңтарында бұл өтініш мақұлданды. Халық саны мен экономика ауыл шаруашылығы мен сауданың арқасында өсті. Бірақ Испанияға қарсы революция басталғанда бұл өсім кенеттен тоқтады. 1901 жылы американдық әскерлер келгенге дейін қалада ешқандай маңызды оқиға болған жоқ.

Америка кезеңі

Америкалықтар келгенде, испандық күштер қарсылық көрсете алмай, бас берді. Олардың арасында капитан Андрес Атега да болды. Америкалықтар билігінде қала, дон Андрес Атеганың ұсынысы бойынша, қайтадан Кабадбаран деп аталды. 1903 жылы мемлекеттік білім беру жүйесі құрылды, алғашқы американдық мұғалім – Джордж Бонер болды. 1920 жылдары доктор Педро Малбас бас санитар болып тағайындалғаннан кейін халық денсаулығы да жақсарды, санитарлық дәретханалар, терең құдықтар мен дренаждық каналдар салынды. Америкалықтар қоғамдық инфрақұрылымды да жаңартты. 1935 жылғы Конституциялық конвенцияда Агусан провинциясын адвокат Аполлонио "Ойок" Д. Курато өкілдік етті. Кейін ол Агусан провинциясының губернаторы мен конгрессмені болды. Америкалықтар құрған кокос плантацияларында абака өндірісі басталғаннан кейін жергілікті экономика өркендеді. Күріш те өсіріліп, бүгінгі күнге дейін далаларда негізгі егіс дақылы болып табылады. Агусан-Суригао тас жолы 1930 жылдары салынды, осы бағытта бірнеше автобус компаниялары жол тасымалдау қызметін бастады. Бірақ, ақырында жапондықтар оны басып алды. 1945 жылдың 17 қаңтарында Кабадбаран мен Бутуан арасындағы жолда американдық және филиппин әскерлері, соның ішінде танылған партизандар, жапондық әскерлермен шайқасты. Жапондықтар Бутуандағы гарнизонын күшейтуге тырысып жатқан. Жапондық күштер келген кезде партизандар шегінді, оқ-дәрілері де таусылып бітті. 1945 жылдың 31 наурызында майор Хуан Ривера бастаған партизан отряды Кабадбарандағы жапондықтарға шабуыл жасады; бір сағаттық шайқастан кейін жапондықтар бекеттен қашқан. Филиппин одақтас армиясы мен Филиппин полициясының бас штабы 1945-1946 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Кабадбаранда орналасқан және жұмыс істеген.

Қалалық аудан

2007 жылдың 28 шілдесінде Кабадбаран муниципалитеті 9434 Республикалық заңды ратификациялаудан кейін Агусан-дель-Норте провинциясында қала мәртебесін алды. 2008 жылдың 18 қарашасында Филиппин қалаларының лигасы ұсынған шағым бойынша Жоғарғы Сот Кабадбаран және тағы 15 қаланың қала мәртебесін бекіткен заңды конституцияға қайшы деп жариялады. 2009 жылдың 22 желтоқсанында сот 2008 жылдың 18 қарашасындағы шешімін кері қайтарғаннан кейін Кабадбаран және 15 басқа муниципалитет қала мәртебесін қайта иеленді. 2010 жылдың 23 тамызында сот 2008 жылдың 18 қарашасындағы шешімін күшіне қайтарды, нәтижесінде Кабадбаран мен 15 қала қайтадан қарапайым муниципалитеттерге айналды. Соңында, 2011 жылдың 15 ақпанында Кабадбаран және тағы 15 муниципалитет қала мәртебесін қайта алды, себебі қалаға айналудың барлық заңдық талаптары орындалғандығы мәлімделді. Алты жылдық сот дауларынан кейін Филиппин қалаларының лигасы өз шешімінде Кабадбаран және тағы 15 қаланың қала мәртебесін мойындады.

География

Кабадбаран Минданао аралының солтүстік-шығыс бөлігінде, Бутуан қаласынан шамамен арақашықтықта орналасқан. Оның шекаралары: солтүстікте – Тубай және Сантьяго, батыста – Бутуан шығанағы, оңтүстікте – Магалленс және Р.Т. Ромуалдес, шығыста – Сибагат, Агусан-дель-Сур. Жер бедері көбінесе жазық, бірақ дөңгелек төбелер мен батпақты жерлер батыс бөлігінде кездеседі. Каараға аймағындағы ең биік тау – Хилонг Хилонг тауы (теңіз деңгейінен биіктігі метр) осы қала аумағында орналасқан.

Климат

Қала Корона классификациясының екінші климаттық типіне жатады. Бұл жерде белгілі бір құрғақ маусым жоқ, ал максималды жауын-шашын қазаннан қаңтар айларына дейін жауады. Орташа айлық жауын-шашын мөлшері – , жылдық орташа температурасы – .

Барангай

Кабадбаран саяси тұрғыдан 31 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Тіл

Кабадбаранның барлық халқы себуан тілінде сөйлейді. Сонымен қатар, көптеген адамдар суригаон тілінде де сөйлейді, себебі олардың өзі немесе олардың ата-бабалары солтүстік муниципалитеттерде тұрған және суригаон тілінің ябонганон, маинитнон және гигакитнон диалектілерінің бірінде сөйлейді. Ағылшын және филиппин тілдері де кеңінен қолданылады, ал илокано, хилигайнон, варай, манобо тілдері, бутуанон, бохолано диалектісі, магуинданаон, маранао және таусуг тілдерінде де аймақта көптеген адамдар сөйлейді.

Экономика

Кабадбаран күріш, жүгері, кокос, абака, банан және манго сияқты бірнеше ауыл шаруашылығы дақылдары өндіреді. Қала Агусан-дель-Нортеде кокос ағаштары ең көп отырғызылған жер болып табылады, жалпы жер ауданының 18,46 пайызы осы дақылға бөлінген. Кабадбаран ауыл шаруашылығы, коммерция және саудаға негізделген қарқынды дамып келе жатқан экономикаға ие. Сонымен қатар, қалада Караганың ең биік шыңы, бір шақырымнан асатын туннельдер және табиғатты зерттеу туризмі сияқты әртүрлі экотуризм орындары бар.

Туризм

Қабадбаран көршілес провинциялардағы басқа да танымал орындар сияқты, дамып келе жатқан экожүмыс туризмі саласына ие. Жыл сайын Караганың ең биік шыңы – Хиллонг Хиллонг тауына (теңіз деңгейінен 2012 метр биіктікте) альпинистер мен тау жүрушілер ұйымдастырылған шаралар өткізеді. Сонымен қатар, Путтинг Батода орналасқан, тау басында көлі бар Масай тауына да ұйымдастырылған балаусалар жиналады. Жергілікті тұрғындар Кабадбаран өзенінде рафтинг сияқты ойын-сауықтар ұйымдастырған, тіпті Хиллонг Хиллонг тауының етегіндегі тік жарларда түсіру (раппелинг) мүмкіндігі де бар. Қаладан көрінетін Понгкай төбесі қасиетті аптадағы ізгілік пен құлшынықты сезінгісі келетін отбасылар үшін тамаша орын. Бұл орын таушылар мен Агусан-дель-Норте және Бутуан шығанағының панорамалық көрінісін тамашалауды қалайтындар үшін де қолайлы. Кабадбаранда жергілікті тұрғындардың қолданысындағы, жағажайға баруға арналған арзан ішкі су бассейндері де бар. Бұл бассейннің көптегені Кабадбаранның мол таза су қорының арқасында жылдар бойы пайда болды, ал қала осы су қорымен танымал. Қала мөлдір суы мен сұр құмды жағажайларының арқасында көршілес муниципалитеттерден келгендер үшін де жағажайға баруға тамаша орын. Қалада Loreta's, Gazebo және Casa Alburo сияқты бірнеше қонақ үй бар. Кабадбаранда әлі кең таралған фастфуд мекемелері болмаса да, қалада филиппин, жапон және қытай тағамдарын ұсынатын түрлі мейрамханалар бар, бұл көршілес Бутуанға барудың орнына жергілікті жерде дәмді тамақтанғысы келетіндерге қолайлы.

Мерекелер мен мерекелер

Жыл сайын 28 шілдеде Кабадбаран қаласының құрылуына арналған Хартия күні мерекесі өткізіледі. Дагкот фестивалі – Кабадбаран қаласының фиестасы кезіндегі ең маңызды шара. Апта бойына созылатын мерекелік іс-шараларға әлеуметтік-азаматтық шаралар, спорт жарыстары, сауда жәрмеңкелері кіреді, сонымен қатар қаланың тарихи өмірі мен жарқын болашағын құрметтеу үшін және Нуэстра Сеньора де Канделарияға құрмет көрсету үшін әсем көше би парады мен сайыс ұйымдастырылады. Музикайнан тамақ және музыка фестивалі – қаланың мәдениеті мен тарихына, сондай-ақ жергілікті ас дайындау дәстүріне арналған мерекелік құрмет.

Өкіметтің провинциялық ордасы

Агусан-дель-Норте провинциялық үкіметі Ауыл шаруашылығы министрлігі жүргізген жерлерді қайта жіктеуді аяқтағаннан кейін, жаңа әкімшілік орталық салынатын Кабадбаран қаласындағы Санган ауылында Аграрлық реформа министрлігі жерді мақұлдау жұмыстарын бастайды. Жаңа әкімшілік орталықтағы ғимарат заманауи стильде салынбақ, сондай-ақ провинциялық қызметкерлерге арналған қызметкерлер кенті жаңа ғимараттың артында орналасады.

Әуе және теңіз арқылы

Қазіргі уақытта қалада теңіз порты да, әуежайы да жоқ. Кабадбаранға Манила мен Себу қалаларынан Бутуан арқылы әуемен жетуге болады, ол 30 шақырым қашықтықта. Висая аймағынан қалаға Насипит, Агусан-дель-Норте облысындағы Насипит муниципалды порты арқылы (60 км) немесе Суригао қаласындағы Липата порты мен Верано халықаралық порты арқылы (79 км) Махарлика тас жолымен келуге болады.

Білім

Кабадбаран қаласындағы мектептердің тізімі төменде келтірілген.

Жеке колледждер

Солтүстік Минданао колледждері Inc.
Кабадбаран қаласының Candelaria технология институты, Inc.
Рафаэль А. Мондежар атындағы мемориалдық колледж