Кіріспе
Аделаида ботаникалық бағы – Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласының солтүстік-шығыс бұрышында, Аделаида саябағының аумағында орналасқан қоғамдық бақ. Ол Солтүстік террасадағы қоршалған бақты қамтиды (бұрынғы Корольдік Аделаида ауруханасының орнындағы 14-ші учаске және Ұлттық шарап орталығының арасында) және оның артында Ботаникалық саябақ (Аделаида зообағына іргелес). Бұл жердегі жұмыс 1855 жылы басталды, ал ресми ашылуы 1857 жылғы 4 қазанда болды. Аделаида ботаникалық бағы мен оған іргелес Оңтүстік Австралия мемлекеттік гербарийі, Виттунга ботаникалық бағы және Маунт-Лофти ботаникалық бағы – Оңтүстік Австралия ботаникалық бақтарын құрайды, оларды Ботаникалық бақтар мен мемлекеттік гербарий кеңесі басқарады, ол мемлекеттік биліктің заңды органы.
The Adelaide Botanic Garden is a public garden at the north east corner of the Adelaide city centre, in the Adelaide Park Lands. It encompasses a fenced garden on North Terrace (between Lot Fourteen, the site of the old Royal Adelaide Hospital, and the National Wine Centre) and behind it the Botanic Park (adjacent to the Adelaide Zoo). Work was begun on the site in 1855, with its official opening to the public on 4 October 1857. The Adelaide Botanic Garden and adjacent State Herbarium of South Australia, together with the Wittunga Botanic Garden and Mount Lofty Botanic Garden, comprise the Botanic Gardens of South Australia, administered by the Board of the Botanic Gardens and State Herbarium, a state government statutory authority.
Ерте тарих
Аделаида картасы үшін жасалған алғашқы ресми сараптамадан бастап, полковник Уильям Лайт жоспарланған қалада "ботаникалық бақ" болуын қалады. Осы мақсатта, ол қазіргі Батыс Паркленд аймағында, Торренс өзенінің арнасында пайда болған табиғи айтты белгіледі. Бірақ, бақ құруға жасалған әрекеттер аймақтың жиі су тасуына байланысты тоқтатылды. Екінші әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, Аделаида зообағының қарама-қарсы жағындағы Торренс өзенінің солтүстік жағалауы қарастырылды, және 1839 жылы тәжірибелі бағбан Джон Бейли үшінші рет әрекеттенді, бірақ қаржы қарастырылмады. Оңтүстік Австралия Ауыл шаруашылығы және Бау-бақша қоғамы (1842 жылы құрылған) және басқа да ұйымдар қоғамдық бақ құруды жалғастырып талап етті. 1854 жылы қоғам және Джордж Уильям Фрэнсис қазіргі орнының үкіметке ұсырылғанын айтады (Фрэнсис 1849 жылы келгеннен кейін губернатор сэр Генри Янгқа бақ құру туралы шағымдана бастады), ал Фрэнсис 1855 жылы бақтың бақылаушысы болып тағайындалды. Сол кездегі аумаққа қазіргі Ботаникалық бақ, Ботаникалық саябақ және Аделаида зообағы кірді. 1865 жылы Фрэнсис зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оның орнына неміс табиғат зерттеушісі Роберт Герман Шомбургтің інісі, ботаник Мориц Ричард Шомбург келді. Ол Оңтүстік Австралияның азайып бара жатқан ауылдық жерлерінде орман қорықтарын құруды ынталандырды. Шомбургтің ізбасары М. В. Холц И. С. О., бақтарды жалпы жұртшылыққа көбірек ұнату үшін көп еңбек етті. Холц 1917 жылы зейнеткерлікке шықты, ал оның орнына Джон Фредерик Бейли келді, ол Джон Бейлидің (жоғарыда аталған) немересі және Фредерик Мэнсон Бейлидің ұлы болды. Ол өте табысты болды, сондықтан міндетті зейнеткерлік жасына жеткеннен кейін де директорлық лауазымын (және Лоджаны) ұзарту үшін мемлекеттік қызмет ережелерінен бас тартылды.
Пальма үйі
Пальма немесе тропикалық үй – Виктория дәуірінде салынған шыны үй, ол басты көлдің батыс жағында орналасқан. Оны неміс сәулетшісі де (1822–1900) жобалаған және 1875 жылы Германияның Бремен қаласынан әкелінген. 1877 жылы ашылған, ал 1995 және 2018 жылдары қайта жаңартылған. Бұл Австралиядағы екінші ескі жылыжай және сол кезеңде жасалған неміс өндірісінің әлемдегі жалғыз сақталған нұсқасы, ал қалғандары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойылған. Алғашқыда тропикалық өсімдіктер орналасқан, бірақ коррозия мәселелеріне байланысты 1990 жылдардың басынан бері Мадагаскардың құрғақ өсімдіктер жинағына ие.
Сантос экономикалық ботаника мұражайы
Экономикалық ботаника мұражайы «пайдалы» өсімдіктерді жинау және оларды түсіндіруге арналған. Оны 1879 жылы Шомбургк құрған. «Әлемдегі соңғы мақсатты салынған колониялық мұражай» деп сипатталатын ол Гудман ғимаратының батысына қарай орналасқан бақтардың ішінде жайғасқан. Грек жаңартылу стилінде салынған және 1881 жылдың мамыр айында ашылған ғимараттың ішкі және сыртқы бөлігі 2008–2009 жылдары кеңінен қалпына келтірілді. Қалпына келтіру жұмыстарына Австралия үкіметінен 1,125 миллион долларлық грант және Оңтүстік Австралияның Santos мұнай және газ компаниясының демеушілігі көмектесті. Демеушілік келісімінде сонымен қатар атау құқығы және мұражайдың көрме бағдарламасын үздіксіз қолдау міндеттемесі де болды. 1881 жылы көрмеге қойылған коллекцияның көп бөлігі, соның ішінде әртүрлі жемістер мен саңырауқұлақтардың папье-маше және штукатуркадан жасалған көшірмелері қайта орнатылды. Музей ішінде уақытша көрмелерге арналған кеңістік Khai Liew Design компаниясымен құрылды. Алғашқы мұражайда назардан тыс қалған аборигендік артефакттардың көрмесі Оңтүстік Австралия мұражайымен бірлесіп дайындалды. Алғаш Парксайд психиатриялық ауруханасында пайдаланылған, қазірге дейін сақталған ғимарат та бар. Аделаида психиатриялық ауруханасы 1852 жылы Корольдік Аделаида ауруханасының аумағында, ғимараттардың шығысында ашылды, 1873 жылы жабылып, 1938 жылы Ботаникалық баққа берілгеннен кейін бұзылды. Жақын жердегі тақтада «Mortuary» деп белгіленген ескі морг ғимараты соңғы кезде құрал-саймандар сақтауға пайдаланылды, бірақ 2020 жылғы Аделаидадағы Австралия өнерінің биенналесі үшін Yhonnie Scarce-тің «In the Dead House» атты өнер инсталляциясын орналастыру үшін пайдалануға берілді. Бұл туынды «дене сатушылардың» – өлген адамдардың дененің толық немесе бөліктерін саудалаған адамдардың әрекеттерін көрсетеді.
Дисплейлер
Жергілікті және халықаралық егіншілік ғылыми және білім беру көрмелерінің қатарында, бақтарда 1994 жылы ғана табылған Вольмей шыршысының алғашқы көбейтілген тұқымдарының бірі сақталған.
Екі жүз жылдық консерватория
Аделаиданың Австралияның екі жүз жылдық мерейтойын тойлау аясында консерватория 1987 жылы салынды және 1989 жылдың соңында ашылды. Ғимаратты жергілікті сәулетші Гай Марон жобалаған, және оның дизайны, инженерлік шешімдері мен ландшафтық безендірілуі үшін марапаттар алды. Оның ұзындығы, ені және биіктігі артық болғандықтан, Оңтүстік жарты шардағы ең үлкен бір көпірлі консерватория болып табылады. Консерваторияда бастапқыда Солтүстік Австралия, Папуа-Жаңа Гвинея, Индонезия және Тынық мұхиты аралдарынан әкелінген, құрылысы бұзылуға жақын тұрған тропикалық ормандардың өсімдіктері орналастырылған. Бірақ 2012 жылдың басында электр энергиясының өсуіне байланысты консерваториядан тропикалық өсімдіктерді алып тастау туралы даулы шешім жарияланды. 2012 жылдың сәуір айында энергия бағасының өсуіне және бюджеттің қысқартылуына қарамастан, консерваторияға кіру ақысы алынып тасталды, нәтижесінде ғимарат жылытылмайтын болды.
Гүлбақша
1996 жылы құрылған Ұлттық роза сынақ бағы Австралиядағы осындай алғашқы бақша. Бақ Аделаида ботаникалық бақтары, Австралияның Ұлттық роза сынақ қоғамы және роза өнеркәсібінің бірлескен жобасы болып табылады. Ол бұрынғы қалалық трамвай трестінің Хакни депосының бір бөлігінде салынған. Розалар шуыл гүлдері, бурбон гүлдері, шай гүлдері, өрмелегіш розалар және мәңгілік розалар сияқты топтарға бөлініп отырғызылады. Сынақ екі өсу маусымы бойына жүргізіледі және барлық өсімдіктерге бағбандық шаралар тұрғысынан тең қарастырылады. Роза гүлдерін 10 тәжірибелі роза өсіруші сараптап, екі өсу маусымында оларға ұпай қояды. Сынақ қорытындысы жария ортада жарияланады және үздік көрсеткен розалар марапатталады. 2004 жылы Аделаида қаласында болған кезде сэр Клифф Ричард Роза бағында "Сэр Клифф Ричард" атты роза гүлін, шағын жанкүйерлер мен роза әуесқойларының арасында отырғызды. Роза сатудан түскен қаражат Сүйек өсу қорына жәрдемдеседі.
Бірінші өзеннің ылғалды жерлері
Бақтың Мюррей өзенінен алынатын ішуге жарамды суға тәуелділігін азайту мақсатында, Бірінші ағыннан бұрылған жаңбыр суын жинау үшін Екі жүз жылдық консерваторияның оңтүстігінде жаңа сулы-батпақты жүйе салынды. Бұл сулы-батпақты жерлер жер асты суын сақтау және қайта пайдалану жүйесінің бөлігі болып табылады, оның жылдық пайдалы сыйымдылығы бар, бұл Ботаникалық бақтың барлық аумағын суаруға жеткілікті. Жоба 2011 жылдың наурыз айында басталды және 2013 жылдың қараша айында ашылды.
Басқару және қаржыландыру
Оңтүстік Австралияның Ботаникалық бақтары, оның ішінде Аделаида, Виттунга және Маунт-Лофти ботаникалық бақтары, сондай-ақ Оңтүстік Австралияның Мемлекеттік гербарийі, Ботаникалық бақтар мен Мемлекеттік гербарий кеңесі тарапынан басқарылады. Бұл кеңес – 1978 жылғы Ботаникалық бақтар мен Мемлекеттік гербарий заңы және 2007 жылғы Ботаникалық бақтар мен Мемлекеттік гербарий ережелеріне сүйенетін мемлекеттік орган. 2021 жылдың шілдесінде Майкл Харви директорлық қызметке кірісті. Бақтар Оңтүстік Австралия үкіметінен қаржыландырылады, бұл қаржы Аделаида Ботаникалық бақтар қоры басқаратын демеушілік және қоғамдық қайырымдылық көмектерімен толықтырылады. Қаражат "ғылыми зерттеулер, білім беру, тірі коллекцияларды жинау және күтіп бағу, сондай-ақ бақтардың ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету" мақсатында жиналады. Қор – коммерциялық емес Adelaide Botanic Gardens Foundation Fund қорының мүшесі.
Демеушілік
, бақ "бағдарламалық серіктестер" Сантос және Electranet компанияларынан, сондай-ақ коммерциялық емес ұйымнан (NFP) және жеке демеушіден қолдау алды. Одан бөлек, бірнеше көмектесуші серіктестер де болды.
Ғылыми жарияланымдар
Оңтүстік Австралия мемлекеттік гербариясы Ботаникалық бақтар мен мемлекеттік гербария кеңесінің атынан ашық қолжетімді, рецензиядан өткен ғылыми журнал – Swainsona (2017, 30-том) жариялайды. Бұрын ол Аделаида ботаникалық бақшасы журналы (1976–2016, 1–29 томдар) ретінде жарық көрген. Журнал Австралия және Жаңа Зеландия аймағының таксономиялық топтарына бағытталған.
Жаңа кеңейтулер
Ескі Корольдік Аделаида ауруханасының аумағындағы бірнеше мұралық емес ғимараттардың бұзылуы қауіпсіздік үшін бақтың бір бөлігін жабуға себеп болды.