Кіріспе
Аклан провинциясындағы муниципалитет, Филиппин. Ибажай, ресми түрде Ибажай муниципалитеті (Акланон: Banwa it Ibajay; Хилигайнон: Banwa sang Ibajay;), Филиппиннің Аклан провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 1956 жылы Аклан провинциясы құрылған кезде Ибажай халқы тұрғысынан ең ірі муниципалитет болды. 2020 жылғы халық санауы бойынша, онда 52 365 адам тұрады, бұл оны Акландағы халық саны бойынша үшінші қалаға айналдырады. Ибажай – полковник Алехандро С. Мелхордың туған жері, оның жасаған понтондық көпірдің дизайны Екінші дүниежүзілік соғысында одақтас күштердің жеңіске жетуіне үлкен үлес қосты.
Ibajay, officially the Municipality of Ibajay (Aklanon: Banwa it Ibajay; Hiligaynon: Banwa sang Ibajay; ), is a 3rd class municipality in the province of Aklan, Philippines. During the creation of Aklan Province in 1956, Ibajay was its biggest municipality in terms of population. According to the 2020 census, it has a population of 52,365 people, making it the third most populated town in Aklan. Ibajay is the birthplace of Col. Alejandro S. Melchor, whose design of the pontoon bridge contributed to the Allied Forces winning World War II.
Испандық "Панай и Байжай"
Себуде испандықтар кездескен автономды барангайлар өздерінің қажеттіліктерін қамтамасыз етуге жеткілікті азық-түлікпен қамтамасыз ете алмады. 1569 жылы Мигель Лопес де Легаспи Себудан Панай аралына кемемен барып, лагерін басқа жерге көшіруге мәжбүр болды. Легаспи аралды азық-түлік және дәмдеуіштер іздеу үшін зерттеуге ниеттенді және кейбір адамын аралда тамақ қалғанша одан әрі жүруге бұйырды. Шаршап, ашқан испандықтар жергілікті тұрғындардан тамақ сұрады. Олардың таңғалысы, оларға қоңыр күрішпен толы ыдыс берілді. Испандықтар жергілікті тұрғындарға қандай күріш екенін сұрағанда, олар сыпайылықпен «ба хай» деп жауап берді, яғни үшінші сорт күріш. Жергілікті тұрғындардың жомарттығын мойындап, олар бұл жерді «Панай и бахай» деп атады – Панайдағы «бахай» күрісі берілген жер. Ибажай сөзі бастапқыда үлкен әріппен жазылған. 1902 жылы ғана американдық мұғалім ағылшын әліпбиін қалауы мен американдықтардың сөзді жазудағы қиындықтарын ескере отырып, Ybajay-дан Ibajay-ға өзгеріс жасады. Испан билігінің алғашқы үкіметтік орталығы 17 ғасырда Бобокон, Барангай Найлде орналасқан. Испандықтар энкоменда деп аталатын үкімет жүйесін құрды. Олар Испания патшасының рұқсаты арқылы жергілікті тұрғындарды басқарды. Испания патшасы энкомендероны бақылаушы ретінде тағайындады, ал оның төменінде Губернаторцильо, Cabeza Mayores және Cabezas de Barangay болды. Испан үстемдігінің алғашқы кезеңінде барангай Ибажайдағы негізгі үкіметтік құрылым болды. Басшы өз sinakupan-дарынан (адамдарынан) салық жинап, оларды энкомендероларға тапсырды. Бірақ кейін барангай үкіметі қайтадан құрылды. Әрқайсысы өз губернаторын сайлауға тиіс болды. Губернаторцильоны таңдалған некеде тұрған еркектердің дауысымен сайлады. Үміткерді қауым немесе энкомендеро ұсынған және жақтаған болуы керек. Бірақ жергілікті тұрғындардың көзінде ауыл басшысы – жай ғана әкімшілік басшы. Ол испандықтар сияқты абсолютті билеуші емес еді. Дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен рәсімдер оның билігінің шегін шектеді. Оның лауазымы мұрагерлік болғанымен, бастапқыда қоғамның аман қалуы үшін қажетті қабілеттері мен батылдығын көрсету арқылы қол жеткізілді. Билік жүйесінің қанаушылық табиғатынан және испан билігін қабылдағысы келмегендіктен, Ханго, Сандок және Кабатак басшылары Панайдың ұлы тауларына қашып кетті. Дегенмен, испандықтар отарлауды жалғастырды. Жергілікті тұрғындар тіршілік ету үшін және өмірлерін жалғастыру үшін испандықтардың үкімін қабылдаудан басқа амалдары қалмады. Бобокондегі Sitio-да 1673 жылы губернатор ретінде алғашқы рет мемлекеттік лауазымға сайланған Дон Франсиско Далисей болды. Алайда, Минданаодан келген мұсылман қарақшылар мен тонаушылар жиі қалаға шабуыл жасады. Сондықтан 1786 жылы губернатор Хуан Сабино үкімет орталығын қазіргі Барангай Найл мен Барангай Сан-Хосе арасындағы кең жерге – Sitio Maganhup-қа көшірді. Алайда, жаңа орын заңсыз элементтердің шабуылынан қауіпсіз болмады. Сонымен қатар, ол жергілікті тұрғындар үшін қолайлы емес еді, өйткені олар өңдейтін егістік жерлерден алыс болды. Нәтижесінде, 1792 жылы губернатор Хосе Гарсия үкімет орталығын қазіргі Барангай Лагуинбануаның бөлігі болып табылатын Sitio Adiango-ға көшірді. Алайда ол он бір жыл ғана сонда тұрды. Капитан Йозеф Флорес үкімет орталығын қазіргі орнына көшірді. Филиппин аралдарының губернаторының жарлығымен, жағалау бойында қарақшылар мен алаяқтардан сақтандыру үшін күзет мұнаралары нығайтылды. Сондай-ақ, шіркеу де салынды.
Революция және американдық ықпал
Филиппин революциясы 19 ғасырдың соңында басталды. Генерал Анания Диокноның басшылығымен тагалог көтерілісшілері испандықтарды жеңіп, Побласиондағы католик шіркеуінің қабырғалары артында жасырынған оларды қуып шықты. Филиппин туы алғаш рет қала алаңында көтерілді. 1879 жылы Дон Сириако Тироль-и-Сенерес 1898 жылға дейін қала басшысы болып тағайындалды. Келесі жылы генерал Эмилио Агиналдоның революциялық үкіметі кезінде Дон Антонио Маникан қала басшысы болып сайланды және 1901 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1902 жылы американдықтар Ибажайдың жергілікті басқаруын қайта ұйымдастырды. Олар қала басшысының атауын қалалық президентке өзгертіп, сол жылы қаланың ресми атауын Ыбажайдан Ибажайға өзгертті. Алғашқы қалалық президент болып Дон Валентин Конанан сайланды. Оның өкілеттігі кезінде Ибажай муниципалитетінде холера эпидемиясы болды, ол көптеген адамдардың өмірін қиды. Соның салдарынан католик зиратының жанында жаңа зират ашылды, ол қазір Ибажай қалалық зираты деп аталады. 1921 жылы Каталино Солидум қалалық президент болып тағайындалды, бірақ ол бір жыл ғана осы лауазымда болды. Келесі жылы Моисей Т. Солидум оны 1925 жылға дейін алмастырды. Томас Баутиста 1926 жылдан 1928 жылға дейін Ибажай мэрі болды, ал Хосе С. Конанан 1937 жылдан 1940 жылға дейін. 1941 жылы доктор Хосе С. Мирафлорес Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қала әкімі болды. Сол кезде Ибажай жапондық әскерлер тарапынан толығымен қиратылды. Көптеген ибайханондар соғыстың ауыр зардаптарын бастан өткерді. Партизандық азаттық қозғалысы филиппин әскерлерінің жергілікті халық арасында танымал болуына көмектесті. Ибайхано әйелдері революциялық армияға қаржы және моральдық қолдау көрсету үшін Ибажай әйелдерінің соғысқа көмек қоры (LAWRA) құрды. 1944-1945 жылдары Филиппин 6-шы, 61-ші және 62-ші жаяу әскер дивизиясының және Филиппин констабулярлық корпусының 6-шы жаяу әскер полкінің көптеген әскерлері Ибажай қаласын, Аклан облысын азат етті, ибайхано партизандық топтарына көмектесті және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында жапондық әскерлерді жеңді. Бұдан бөлек, жергілікті қалалық басқару құрылды, ал Гиллермо де лос Рейес қала басшысының міндетін атқарушы болып тағайындалды. Кейіннен Моисей Т. Солидум оны 1946 жылға дейін алмастырды.
География
Филиппин статистикалық бас басқармасының мәліметінше, муниципалитеттің жер аумағы 158,90 шаршы километрді (61,35 шаршы миль) құрайды, бұл Акланның 1,821.42 шаршы километрлік (703,25 шаршы миль) жалпы аумағының 8,72% болып табылады. Ибажай Панай аралындағы Аклан провинциясының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ол солтүстіктен Сибуян теңізімен, шығыстан Тангаланмен, батыстан Набаспен және оңтүстіктен Антикпен шектеседі. Аклан облысының астанасы Калибодан қашықтығы 34 километрді (21 миль) құрайды және автомобильмен 45 минуттан бір сағатқа дейін уақыт алады. Оның жол желісі 16 километр (9,9 миль) ұлттық жолдан, 32,918 километр (20,454 миль) облыстық жолдардан және 75,430 километр (46,870 миль) ауылдық жолдардан тұрады.
Барангай
Ибажай саяси тұрғыдан 35 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.
Демография
2020 жылғы халық санағы бойынша Ибажайдың халқы 52 364 адамды құрады. 2000 жылғы мамырдағы халық санағында Ибажайдың жалпы саны 39 643 адамды құрады, өсім көрсеткіші 0,03% болды. Шаруашылықтардың жалпы саны 7918, ал орташа шаруашылық мөлшері 5 адамды құрайды. 2010 жылғы халық санағы бойынша халық саны 45 279 адамға жетті, бұл 2000 жылдан бері 14,2% өсімді білдіреді.
Ibajay had a total population of 39,643 in the May 2000 census, with a calculated growth rate of 0.03%. The total number of households is 7,918, with an average household size of 5. At the 2010 census, the population had increased to 45,279 persons, a 14.2% increase since 2000.
Экономика
Ибажай үшінші муниципалитет болып саналады (кірісіне байланысты). Күріш шаруашылығы – негізгі табыс көзі. Кокос өнімдері экспортта және өңдеуде маңызды үлес қосады. Шаруалардың егіннен кейінгі қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін 12 стационарлық күріш диірмені және 21 көшпелі күріш диірмені бар. 25 кооператив тіркелген, олардың көп бөлігі – фермерлік көп мақсатты кооперативтер. Көкөніс және мал өндірісі шағын шаруашылық деңгейінде жүзеге асырылады. Балық аулау және балық шаруашылығы жақын жағалаудағы барангайларда жүргізіледі. Побласиондағы Ибажай қоғамдық базары – бизнес және сауда орталығы. Үш барангай базары Барангай Найл, Малоко және Сан-Хоседе орналасқан.
Туризм
Атауы Сипаттамасы Барангай Ибажай Ати-Ати фестивалі Батыс Акланның жүрегінде қаңтар айының төртінші жексенбісінде тойланатын құлшылық мерекесі. Бұл жыл сайынғы діни шара қаланың қасиетті Санто-Ниньоға деген құрметін білдіреді. Мерекеге қатысу үшін Киелі Баланың бейнесі алғаш табылған жерінен шіркеуге әкелінеді, осы сәтте адал католиктер куә болады. Ибажайдың басқа барангайларында да Ати-Ати фестивалі тойланады: Наил және Ста. Круз – қаңтар айының екінші жексенбісінде, Малоко – қаңтар айының төртінші сенбісінде. Побласион Катуган и Ибажай экотуризм паркі Бугтонгбато Наисуд ойпатындағы (ішкі) мангровый орманы 28 түрлі мангровый өсімдікке ие. Бұл елдегі жалғыз мангровый қауымдастық, ол Филиппиннің барлық 35 түрінің 80% құрайды. SEAFDEC AQD осы аймақты мангро және аквакультура бойынша ғылыми зерттеулер үшін өте қолайлы жер деп мойындады. Биологиялық әртүрлілігінің жоғары деңгейі және табиғи жағдайда өскен ғасырлар бойы сақталған эндемикалық мангровый түрлері экотуристерді олардың ойынша табу мүмкін емес нәрсені зерттеуге шақырады. Зерттелген және құжатталған үш түрдің ішінде зардап шеккен, қатерге тап болған және жойылу қаупі бар түрлер бар. Найсуд және Бугтонгбато Ява-Ява фестивалі (Niños Inocentes) Әр жылдың 28 желтоқсанында Малоко және басқа да шалғайдағы барангайлар Сниба шарлауығы Ибажайдың шарлауықтарының бірі – Сниба шарлауығы, қысқа тау жорығынан кейін қол жетімді ақ су тамшыларынан құралған керемет көрініс. Оның суық сулары күндізгі саяхаттан кейін қуат береді. Апарисио Навидвид және Суаг шарлауықтары Ибажайдың ең әдемі шарлауықтары. Мина-а Кампо-Верде Кампо-Верде Таңгалан және Ибажай муниципалитеттерінің шекарасында орналасқан, Калибо қаласынан батысқа қарай 28 км қашықтықта. Оның теңіз деңгейінен 3700 фут биіктікте орналасуы, әсіресе жаз айларында демалыс үшін өте қолайлы. Бұл жерді туристердің жұмағы деп те атайды, мұнда жасыл қарағай, махагония, акация, ипиль-ипиль және бауырсақ ағаштарының тығыз егістіктері бар, бұл қонақтарды орманның тереңіне саяхаттауға шақырады. Регадор Алехандро Мельчордың туған жері Ибажайда көпірлердегі жұмысымен танылған тарихтағы әйгілі филиппиндік өмір сүрген. Алехандро Мельчор (1900-1947) – азаматтық инженер, математик және педагог, президент Мануэль Кесонның кезінде Ұлттық қорғаныс министрі қызметін атқарған. Алайда Мельчордың ең үлкен жетістігі – Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас әскерлердің жеңісіне үлкен үлес қосқан понтондық көпірлерді жобалау болды. Аслум Побласион Габалдонның екі мұралық мектеп ғимараты (DLRC ғимараты және Ибажай орталық мектебі) Габалдон ғимараттары Филиппин заңнамасымен, No. 11194 Республикалық заңға сәйкес, Габалдон мектеп ғимараттарын сақтау туралы заңмен қорғалады. Заңға сәйкес Габалдон ғимараттарын "өзгерту, бұзу, жою немесе орын ауыстыру" заңсыз. Аталмыш заңда Габалдон ғимараттары 10066 Республикалық заңға сәйкес, 2009 жылғы Ұлттық мәдени мұра туралы заңға сілтеме жасай отырып, мәдени мүлік ретінде белгіленеді. Заң жергілікті билік органдарына өздерінің қарамағындағы Габалдон ғимараттарын қорғау және сақтау шараларын қабылдауды міндеттейді. Побласион қаласы Ескі Ибажай шіркеуінің қираған жерлері, 19 ғасырдағы шіркеу мен монастырь, қала әкімдігі мен алаң, Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалы және 1930 жылғы Ризал ескерткіші Побласион Ибажай жағажайы 10 жағалаудағы барангайларды қамтиды, Ибажай жағажайы Барангай Бугтонгбатодан Барангай Акиноға дейін созылады. Жағалаудағы мөлдір көк сулары пикниктерге және жүзуге өте қолайлы. Бугтонгбатодан Акино Ибажай өзені Ибажай өзені муниципалитеттің ең алыс барангайы Яваннан басталып, Побласиондағы өзеннің сағасына дейін ағып өтеді. Оның таза және күшті ағысы жол бойында алып және мистикалық тастарды құрады, бұл бамбук салаларымен су спортын ұнататындарға және экотуристерге үлкен оқиғалар ұсынады. Яваннан Побласионға дейін Балинсаяу таулы массиві Шыңы Мт. Макулоттың әйгілі таулы массивіне ұқсас, бірақ Таал көлінің көрінісі жоқ. Мабусао Пэантаван тауы Пэантаван (айналасына қарап отыратын биік орын) – үш шыңы бар дөңгелек тау, ортасында терең ойыс және батысқа қарай тар ашылу. Іштен қарағанда, ол бір жағынан сынық, ал шеттері біркелкі емес табақ тәрізді. Ең биік шыңынан Сибуян теңізін, Побласионды (муниципалдық астана), солтүстіктегі Барангай Тагбая мен Агбагоны көруге болады; солтүстік-шығыста және шығыста Барангай Лагуинбануа, Багакай, Батуан және Капилижан; оңтүстік және батыста таулар тобы бар, олардың бірі Санта-Крус барангайындағы ең биік тау шыңы Бандерахан. Паэантаваннан бір жарым километр қашықтықтағы кез келген адамды қарусыз көзбен көруге болады. Жапондық оккупация күштерінің гарнизоны орналасқан Паэантаванның ең биік шыңынан, байқау және артиллериялық позиция ретінде пайдаланылған, жапондық снайперы Санта-Крустың тумасы, Католик дінінің священнигі әке Никомендес Солидум Масанкаяны өлі қалдырды, ол төмендегі сарқырама бойымен жүріп бара жатқан. Паэантаваннан оңтүстікке қарай 500 метрдей қашықтықта орналасқан Гарисон (гарнизоннан) Санта-Крустағы барлық жапондық гарнизондардың ең қиратушысы деп есептеледі. Осы шыңнан Санта-Крусқа және Паэантаваннан көрінетін басқа да жерлерге тиімді снайперлік және пулеметтен атылған оқтар түсті. Филиппин партизандары Гарисонды жапондықтардан тартып алуға тырысты, бірақ олар сәтсіз аяқтады. Жапондықтар босатылғанға дейін байқалмай кетіп қалған жоқ. Бүгінде Паэантаван шыңында бұрынғы қазбалардың шамалы іздерін ғана көруге болады, олар бір адам тұра алатын лабиринт тәрізді траншеялардың қалдықтары. Гарисоннан Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты ешқандай естелік қалмаған, тек оның аты ғана сақталған. Санта-Крус Өнімдері Ибажай Мабусао, Регадор және Сан-Хосе барангайларында жасалған нито қолөнерімен танымал және экспорттық әлеуетке ие. Колонгколонг барангайында саз жасау дәстүрлі кәсіп болып табылады, олардың күрделі өрнектелген құмыралары, вазалары, гүлдік тостағандары және кірпіштері саудагерлердің, туристердің және ұлттық тас жолмен өтетін жолаушылардың назарын аударады. Әдетте үй шаруашылықтарында дайындалатын дәмді "линумак" енді коммерциялық түрде қол жетімді. Пульворон және басқа да жергілікті тәттілер шетелде сыйлық ретінде және "пасалубонг" ретінде танымал болып келеді. Мабусао, Сан-Хосе, Регадор және Колонгколонг.
Коммуналдық қызметтер
Байланыс және пошта қызметтері Филиппин пошта корпорациясы, Inc. және Телекоммуникациялар бюросы арқылы қолжетімді. PLDT, CRUZTELCO және PANTELCO қоғамдық телефон кеңсесі Ибайханон халқының алыс және ішкі қарымқатынас қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Ақлан кабельді теледидары және Калибо кабельді теледидары қала тұрғындарына кабельді теледидар қызметтерін ұсынады. Электр энергиясын 3862 үй шаруашылығына қызмет көрсететін «Ақлан» электр кооперативі қамтамасыз етеді. Малиндог ауылы тұрғындарына баламалы қуат беру үшін генератор сатып алды. Апарисио және Мина ауылдары шағын су электр стансаларын аяқтап, тұрғындарға электр қуатын беру үшін пайдалануға енгізді.
Денсаулық сақтау
Ибажай аудандық ауруханасы және 11 Барангай дәрігерлік-амбулаториялық пункті арқылы денсаулық сақтау қызметтері көрсетіледі.
Білім
17 бастауыш мектеп, 14 негізгі мектеп, 5 ұлттық жоғары мектеп және жоғары білім беру үшін Ақлан мемлекеттік университетінің (ASU) Ибажай кампусы бар. Сонымен қатар екі (2) жеке орта мектеп те бар. Бірі – Прокопио Солидум құрған Ибажай академиясы, ол «Ағылшын тілінде өлеңдерін жариялаған алғашқы филиппин ақыны» деп есептеледі. Екіншісі – доктор Рафаэль С. Тумбоконның марқұм полковник Алехандро С. Мельчор ағаның құрметіне құрған Мельчор есімді мемориалдық мектеп.
Белгілі тұлғалар
Полковник Алехандро Мелхор аға (1900-1947) – понтондық көпірді жобалаған және Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас күштердің жеңіске жетуіне үлкен үлес қоскан / Президент Мануэль Л. Кэзон кабинетіндегі Ұлттық қорғаныс министрі / Серхио Осменьяның соғыс кабинетіндегі әскери кеңесшісі.