Кіріспе
Хорват композиторы Иван фон Зайц (сондай-ақ , ; ; 3 тамыз 1832 – 16 желтоқсан 1914), хорват композиторы, дирижер, режиссер және педагог, қырық жылдан астам уақыт бойы Хорватия музыкалық мәдениетіне үстемдік етті. Оның көркемдік және институционалдық реформалары арқасында ХХ ғасырдағы жаңа және маңызды хорват музыкалық жетістіктеріне жол ашылды. Оны көбінесе "Хорват Вердиі" деп атайды.
Ivan von Zajc (also , ; ; August 3, 1832 – December 16, 1914), was a Croatian composer, conductor, director, and teacher who dominated Croatia's musical culture for over forty years. Through his artistic and institutional reform efforts, he is credited with its revitalization and refinement, paving the way for new and significant Croatian musical achievements in the 20th century. He is often called the Croatian Verdi.
Балалық шағы
Иван Драгутин Стьепан Зайц Хорватияның қазіргі Риека қаласындағы Фюмеде дүниеге келген. Оның отбасы Венгрия Корольдігінің Пресбург қаласынан (қазіргі Братислава, Словакия) көшіп келген; оның әкесі Иоганн Зайц – чех тегінен, ал анасы Анна Боденштейнер – неміс тегінен шыққан. Оның музыкалық дарыбы өте ерте жасында-ақ көрінді, ол бес жасында фортепиано мен скрипканы оқуға кірісіп, алты жасында халық алдында өнер көрсетті, тіпті он екі жасында өзіндік музыка шығара бастады. Дегенмен, оның ерте музыкалық жетістіктеріне қарамастан, әскери оркестрдің дирижері болған әкесі музыкалық мансапқа қарсы болды және оның орта білімін аяқтағаннан кейін заңгер болуын қалады. Соңында, Зайцтың профессорлары көздерін жеткізіп, ол 1850 жылы әкесінің келісімімен Милан консерваториясына түсті.
Милан мен Венадағы алғашқы табыстар
Zajc 1850 жылдан 1855 жылға дейін Миланда Стефано Рончетти Монтевитидің (контрпункт және композиция), Альберто Мазукатоның (оркестрация) және Лауро Россидің (драмалық музыка) жетекшілігімен оқыды. Осы кезеңде Zajc оқуын өте маңызды деп санады және консерваторияның ең дарынды студенттерінің бірі ретінде үнемі жүлделер жеңіп алды. Ол сол жылы сахнада қойылған «La Tirolese» операсы (1855) үшін дипломдық емтиханда бірінші орынды иеленді. Zajc-тің Миланда композитор және дирижер ретіндегі болашағы қалыптасқан болатын, бірақ ата-анасының қайтысы оны Риекаға қайта оралуға мәжбүр етті. Отанына оралғаннан кейін, ол қалалық театр оркестрінің дирижері және концертмейстері лауазымын қабылдады, Филармония институтында скрипканы оқытты және бір уақытта өзіне тән жылдамдықпен және оңайлықпен көптеген шығармалар жазды. 1860 жылы оның «Amelia ossia Il Bandito» операсы зор табысқа ие болды, бірақ екі жылдан кейін, ұзаққа созылған аурудан кейін Zajc опера және театр гүлденген Венаға көшуді жөн көрді. Оның он жылдық (1862–70) тұруы одан әрі жетістіктермен белгіленді, бірақ ол опералардың орнына оперетталар жазуды ұйғарады. Оның алғашқы веналық туындысы «Mannschaft an Bord» (1863) зор ықыласқа бөленді, ал оның келесі оперетталары оның беделін одан әрі нығайтты. Дегенмен, Венада Zajc хорват академиялық қоғамы «Велебит»-ке қатысып, жас хорват студенттерімен жиі кездесті. Хорват мәдениетінің қайраткерлері – епископ Иосип Юрай Строссмайер, ақындар Петар Прерадович, Иван Трнски, Август Шеноа және Матия Дивковичтің ықпалымен Zajc әлемдік даңқтан гөрі патриотизмді таңдап, Хорватияға оралды.
Хорватияға оралу
1870 жылы Загребке келгеннен кейін, Зайцке екі лауазым ұсынылды: Хорват операсының директоры және дирижері, сондай-ақ Хорват музыка институтының директоры және оқытушысы. Осы кезеңде Зайц хорват музыка мәдениетіне зор үлес қосты, тек композициялары арқылы ғана емес, сонымен қатар Загребтің музыкалық мекемелерін қайта ұйымдастырудағы жетекшілігімен де. Ол тамаша вокал оқытушысы болды және бірнеше көрнекті әншілерді тәрбиелеуде сәттілікке жетті. Зайц өте өнімді композитор болды, мұны оның 1000-ға жуық шығармасы, Op. 234-тен Op. 1202-ге дейін, Загребте жұмыс істеген кезінде жазылған туындылары дәлелдейді. Олардың ішінде «Мислав» (1870), «Бан Легет» (1872), оның шедевр туындысы «Никола Шубич Зринский» (1876) және «Лизинка» (1878) бар. Сонымен қатар, оперетталар, музыкалық комедиялар, кантаталар, әндер мен хор композициялары, концерттер, камералық музыка және тағы да көптеген шығармалар кіреді. Зайц операда 1889 жылға дейін қызмет етті, содан кейін қаржылық қиындықтарға байланысты ұйым біраз уақытқа тоқтап қалды, бірақ ол 1908 жылға дейін мектептегі лауазымын сақтап, зейнеткерлікке шықты. Ол Ильри қозғалысы құлағаннан кейін музыкалық дамудың тоқырау кезеңінде хорват музыкасын жаңғыртып, оны бүгінгідей көркемдік деңгейге көтерді. Оның тыраны ХХ ғасырдың басында хорват музыкасының жаңа және маңызды жетістіктеріне жол ашты, оны Зайц 1914 жылдың 16 желтоқсанында Загребте қайтыс болғанға дейін көруге үлкерді.