Кіріспе
1943 жылғы Германияның пропагандалық фильмі. «Титаник» – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Берлинде Tobis Productions компаниясы UFA үшін түсірген 1943 жылғы Германияның пропагандалық фильмі. Фильмде 1912 жылы «Титаник» кемесінің апатты түрде батып кетуі бейнеленген. Бұл оқиғаның үшінші неміс тіліндегі драмалық бейнелеуі болды, 1912 жылы кеме суға батқаннан кейін төрт ай өткен соң шыққан нұсқадан және 1929 жылы апат туралы британдық өндіріспен жасалған неміс фильмінен кейін. «Титаник» фильмін нацистік пропаганда министрі Жозеф Геббельс неміс кино өнерінің басымдығын көрсету үшін, сондай-ақ британдық және американдық капитализмді апатқа кінәлі ету мақсатымен тапсырған. Кеме экипажына толығымен ойдан шығарылған, батыр неміс офицері Петерсеннің қосылуы неміс ерлерінің британдық офицерлерге қарағанда артық батылдығы мен өзімшешілігін көрсетуге бағытталған. Фильмнің алғашқы режиссері Герберт Селпин Германия армиясы және шығыс майданындағы соғыс туралы сыни пікірлер білдіргеннен кейін түсірілім кезінде қамауға алынды. Ол түрмеде дарға асылып өлді, ал фильмді Вернер Клинглер аяқтады, бірақ оның есімі титрлерде көрсетілмеді. Фильм 1943 жылдың қарашасынан бастап неміс оккупациясы астындағы Еуропаның кейбір аймақтарында қысқа мерзімге көрсетілді, бірақ Геббельстің бұйрығымен Германияда көрсетілмеді, себебі ол фильмнің азаматтардың рухын күйретуінен қорқып, оның керісінше күшейтуіне үміттенбеді. Осыған байланысты, ауыр одақтас бомбалау шабуылдары салдарынан, жаппай үрей мен өлімді бейнелейтін фильмті көрсетудің мәні болмады. Кейін Геббельс фильмді толығымен көрсетуге тыйым салды, және ол қайтадан көрсетілген жоқ. Бұл фильм тақырып бойынша жасалған алғашқы фильм болды, ол жай ғана «Титаник» деп аталды, және суға батудың нақты оқиғаларымен әртүрлі ойдан шығарылған кейіпкерлер мен сюжеттерді біріктірген алғашқы фильм болды; екі тәсіл де «Титаник» фильмдерінде кеңінен қолданылатын стандартқа айналды.
Titanic is a 1943 German propaganda film made during World War II in Berlin by Tobis Productions for UFA, depicting the catastrophic sinking of in 1912. This was the third German language dramatization of the event, following a silent film released in 1912 just four months after the sinking and a British produced German film about the disaster in 1929. Titanic was commissioned by Nazi Propaganda Minister Joseph Goebbels with the intent of showing not only the superiority of German filmmaking, but also as a propaganda vehicle which would depict British and American capitalism as being responsible for the disaster. The addition of an entirely fictional heroic German officer, Petersen, to the ship's crew was intended to demonstrate the superior bravery and selflessness of German men as compared to the British officers. The film's original director, Herbert Selpin, was arrested during production after making disparaging comments about the German army and the war in the east. He was found hanged in prison, and the film was completed by Werner Klingler, who was not credited. Although the film had a brief theatrical run in parts of German occupied Europe starting in November 1943, it was not shown within Germany by order of Goebbels, who feared that it would weaken the German citizenry's morale instead of improving it, as heavy Allied bombing raids made a film depicting mass panic and death unappealing. Goebbels later banned the playing of the film entirely, and it did not have a second run. The film was the first on the subject which was simply titled Titanic, and the first to combine various fictional characters and subplots with the true events of the sinking; both conventions went on to become a staple of Titanic films.
Сюжет
Акционерлер жиналысында Line, White Star Line компаниясының президенті J. Bruce Ismay (E. F. Fürbringer) акционерлерге акциялар бағасының төмендеп бара жатқанын және оған ештеңе істеуге болмайтынын еске салады. Бұл көптеген акционерлерді акцияларын сатуға итермелейді. Кейін, басқарма мүшелерімен жеке кездесуде Исмай жаңа лайнердің алғашқы сапарында құпияны ашатынын, ол жағдайды өзгертетінін уәделейді. Ол басқарма мүшелеріне акцияларын сатуды, содан кейін құпиясы ашылғанда арзанға қайта сатып алуды ұсынады, себебі акциялар бағасы қайтадан өседі. Кейіннен «Титаник» кемесінде ол кеме жылдамдық рекордын бұзса, акция құнының артатынына сенетінін айтады. Исмай ашылу кешінде құпиясын ашқанда, басқарма оның не ойлап тұрғанын түсінеді және акция сатып алу үшін телеграф кеңсесіне асығады. Келесі күні таңертең Исмайдың тәуекелі сәтсіз аяқталады, акциялар бағасы әлі де төмендеп барады. Ол «Титаник» Көк лентаны жеңгеннен кейін акциялар бағасының міндетті түрде өсуі керек екенін айтып, басқарманы тыныштауға тырысады және оларға біреудің саботаж жасағанын күдіктенеді. Исмай күйеу жігітіне жеке қарызға миллион фунт стерлинг алып, акцияларды сатқанын айтады. Осы уақытта телеграф операторы Астордың көмекшісіне (Хопкинс) Исмайдың акциялар бағасын білуге қатты қызығушылық танытқанын айтады, бұл Асторға Исмайдың әрекеттенгенін түсінуге мүмкіндік береді. Ол Нью-Йоркке жеткеннен кейін акциялар бағасын одан да төмендету үшін, Line-тің үлкен үлесін алу мақсатында өз жоспарын іске асыруды шешеді. Бірінші офицер Петерсен (Ханс Нильсен), кемедегі жалғыз неміс экипаж мүшесі, мұзды суға толы Солтүстік Атлантикада кемені баяулатуды Исмайдан өтінеді. Исмай бас тартады және капитан Смитке (Отто Верникке) кемені рекордтық жылдамдықпен жүргізуді бұйырады. Мұз тауы көрінеді, бірақ іздеу шамдарының шамдары жарылып, қосалқы шамдар жоқ. Көп ұзамай «Титаник» мұз тауына соғылып, суға батып кетуге бастайды. Бірінші класс жолаушылары қорқақтарша әрекет етеді, ал Петерсен, оның бұрынғы сүйіктісі, орыс аристократы Сигрид Олинский (Сибил Шмиц) және бірнеше неміс жолаушылары батыл және қадір-қасиетпен әрекет етеді. Сигридтің көмегімен Петерсен көптеген жолаушыларды құтқарып, соңғы құтқару қайықтарының біріне отыруға көндіреді. Ол содан кейін апатқа кінәлі деп танылуы үшін Исмайға орын дайындайды. Су кемені шарпып жатқанда, Петерсен ата-анасы тастап кеткен жас қызды табады. Петерсен қызды құшақтап суға секіреді және Сигридтің құтқару қайығына тартылады, онда екеуі қайта табысады. Содан кейін олар үрейленген күйде «Титаник» су астына батып кетеді. Апат бойынша британдық тергеуде Петерсен Исмайға қарсы куәлік береді, оның әрекеттерін айыптайды, бірақ Исмай барлық айыптардан босатылады және кінә марқұм капитан Смиттің иығына жүктеледі. Эпилогта (неміс тілінде) былай делінген: «1500 адамның өлімі жазаланбады, бұл Англияның пайдакүнемдігінің мәңгілік айыбы».
Өндіріс
Сценарий неміс жазушысы Иосиф Пелц фон Фелинаудың танымал романынан бейімделген, бірақ ол аяқталған фильмде автор ретінде көрсетілмеген. 1942 жылдың наурыз айында Пропаганда министрлігі сценарийге соңғы бекіту бергеннен кейін, Берлиндегі Tobis Film студиясының Иоганнисталь бөлімшесінде ішкі түсірілімдер жұмыс істеуге кірісті. 1942 жылдың мамыр айынан бастап сыртқы түсірілімдер Германия басып алған Польшаның Балтық теңізіндегі Гдиния портында (Готенхафен деп аталды) жүргізілді, сол жерде «Кап Аркона» лайнері орналасқан еді – бұл лайнер кейін «Титаник» тағдырымен аяқталды. 1945 жылдың 3 мамырында, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға бірнеше күн қалғанда, Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің шабуылынан лайнер батып, «Титаник» кемесіндегі қарапайым адамдардан үш есе көп адам қаза тапты. Кеме түрме кемесіне айналдырылып, тұтқындармен толтырылған, және бір болжам бойынша, нацистер одақтастардың шабуылынан құтылуы үшін оларды сол жерге әдейі орналастырған. Британдық деректі фильмде тұтқындарды концентрациялық лагерьден аман қалғандардың тірі куәліктерін жасыру және одақтастарды кемеге бомбалауға итермелеу мақсатымен «Кап Арконаға» орналастырылғаны айтылады. «СС Кап Аркона» сол кезде шамамен 5500 концлагерь тұтқынын тасымалдап бара жатқан, олардың көпшілігі шабуыл кезінде қаза тапты. Олар негізінен Германияның әртүрлі концлагерлерінде ұсталған тұтқындар еді, олар одақтастардың басып алуы жақындаған сайын депортацияланып жатқан. Бұл апатта 1912 жылы «Титаник» кемесінің суға батқан кезінде қаза болған шамамен 1500 адамнан да көп адам қаза тапты. Өмір салғыш кемелермен түсірілген көріністер де Балтық теңізінде түсірілді. «Титаник» өндірісінде эголардың қақтығысы, үлкен шығармашылық даулар және жалпы соғыс уақытындағы қиындықтар сияқты көптеген мәселелер туды. Түсірілім барысында Селпин одан да әсем декорациялар мен неміс теңіз күштерінен қосымша ресурстар талап етті, бұл талаптардың бәрі Геббельс тарапынан мақұлданды, шығындардың артуына және соғыс уақытындағы неміс экономикасына түскен ауыр жүктемеге қарамастан. «Кап Арконада» бір апта бойы қиын түсірілімдер жүргізілгеннен кейін, одақтастардың бомбалау шабуылы алыс емес жерде болғанда, Селпиннің жақын досы және сценарийдің бір авторы Уолтер Зерлетт Ольфениус оны Гестапоға хабарлады, Селпин дереу тұтқындалды және «Титаник» жобасын жетекші күш ретінде итермелеген Йозеф Геббельс жеке өзі сұраққа алды. Алайда Селпин өзінің мәлімдемесінен бас тартпады, бұл Геббельстің ашуын туғызды, өйткені Пропаганда министрі Селпиннің өзінің пропагандалық туындысын режиссерлікке таңдаған еді. Тұтқындалғаннан кейін 24 сағат ішінде Селпин түрмеде асылып өлген күйде табылды, бұл өз-өзіне қол жұмсау деп танылды. Селпин Геббельстің бұйрығымен өлтірілген деген болжам бар. Актерлер мен түсірілім тобы Селпиннің өліміне ашуланып, кек алуға тырысты, бірақ Геббельс оларға қарсы шығып, Селпинды хабарлаған Зерлетт Ольфениустан бас тартқандар оған жеке жауап беретінін мәлімдеді. Осыған қарамастан, бұл сол кезге дейін ең қымбат неміс туындысы болды.
Тақырыптар мен үгіт-насихат контексі
Капитализм мен қор нарығының кемшіліктері фильмде басым рөл атқарады. "Титаник" кемесінің апатқа ұшырауы туралы аллегория көбінесе айтылатындай "мақтандықтың" емес, британдықтардың "ашкөздігінің" салдары ретінде бейнеленеді. Бұл "Жұман қыз" (1935), "Патшаның жүрегі" (1940), "Гленарвон түлкісі" (1940), "Крюгер аға" (1941) және "Ирландия үшін өмірім" (1941) сияқты сол кездегі британдықтарға қарсы насияттау туындыларымен үйлеседі. Фильмнің соңындағы эпилог режиссерлердің ниетін ашық көрсетті: "Der Tod von 1500 Menschen blieb ungesühnt, eine ewige Anklage gegen Englands Gewinnsucht." ("1500 адамның өлімі кешірілмейді, Англияның пайдақұмарлығына қарсы мәңгілік айып"). Фильмдегі британдық және француздық жолаушылардың үрейлі және қиын жағдайдағы көріністері бұл әсерді әлсіретті. Экипаж мүшелерінен бөлінген, құлыпталған қақпалар мен торы арқылы жақындарын іздеп шарлаған екінші сынып жолаушыларының көрінісі сол кездегі неміс концлагерьлеріндегі оқиғаларға есімдей ұқсады. Осы себепті фильм Гёббельс тарапынан Германияда тыйым салынды.
Қабылдау
"Титаник" 1943 жылдың басында көрсетілуге жоспарланған, бірақ жауапты көшірмесі орналасқан театр Корольдік әуе күштерінің ұшақтарымен түні бойы бомбаланды. Содан кейін фильм 1943 жылдың қараша айында Парижде сәнді премьераға ие болды, "мұнда көрермендер оны күтпегендей жақсы қарсы алды".
Танымал мәдениетте
Фильмнің толық нұсқасы 2012 жылдың сәуір айында Лондонның BFI Southbank кинотеатрында "Титаник" маусымы аясында көрсетілді. "Нацистік Титаник: Ашылды" – бұл фильм туралы деректі фильм, ол Ұлыбританиядағы Channel 5 арнасында 2012 жылдың 6 наурызында эфирге шықты. Фильмнің ұзартылған нұсқасы Солтүстік Америкадағы History Channel арнасында 2012 жылдың 14 сәуірінде "Нацистік Титаник" деген атаумен көрсетілді, және кейіннен әскери тарих арнасында әртүрлі уақыттарда, соның ішінде 2018 жылдың 15 сәуірінде, кеменің суға батуының 106 жылдығын белгіледі.