Испан трагедиясы: Ескі ағылшын пьесасы

Кіріспе

Томас Кидтің пьесасы "Испания трагедиясы немесе Иероним қайтадан ашуланды" – Томас Кидтің 1582 және 1592 жылдар аралығында жазған елизавета дәуірінің трагедиясы. Өте танымал және сол кездегі театр өнеріне зор ықпал еткен "Испания трагедиясы" ағылшын театрында жаңа жанр – кек алу пьесасы немесе кек алу трагедиясын қалыптастырды. Пьесада көптеген зорлық-зомбылықпен жасалған кісі өлтірулер бейнеленген және Кек (Қаһар) осы пьесада жеке тұлға ретінде сомдалған. "Испания трагедиясы" көбінесе алғашқы елизавета дәуірінің толыққанды драмасы деп есептеледі, бірақ Кристофер Марлоудың "Тамбурлайн" пьесасымен салыстырғанда бұл пікір даулы, және оны Марлоу, Уильям Шекспир және Бен Джонсон сияқты көптеген елизавета және Яков дәуірінің драматургтары пародиялаған. "Испания трагедиясының" көптеген элементтері, мысалы, кісі өлтірушіні тұзаққа түсіру үшін қолданылатын пьеса ішіндегі пьеса және кек алуға бейім болған әруақ, Шекспирдің "Гамлеті" пьесасында кездеседі. (Томас Кидтің Шекспирдің "Гамлетіне" тікелей әсер еткен, болжамдағы "Ур-Гамлет" пьесасының авторы болуы мүмкін деген пікір жиі айтылады.)

Алғашқы өнер көрсетулері

Лорд Стрейндждің труппасы 1592 жылдың 23 ақпанында Филип Хенслоу үшін «Роза» театрында «Джеронимо» деген пьесаны қойды және 1593 жылдың 22 қаңтарына дейін оны он алты рет қайталап көрсетті. Дегенмен, 1592 жылдың ақпан айындағы қойылым пьесаның тұңғыш көрсетілімі болмауы ықтимал, себебі Хенслоу оны «жаңа» деп белгілемеген.

Жарияланым

Бен Джонсонның 1614 жылғы «Бартоломей Фэйр» пьесасының «Кіріспе» бөлімінде «Испания трагедиясы» пьесасы туралы «жиырма бес немесе отыз жылдық» екенін айтады. Егер тураулы түсіндірсек, бұл 1584–1589 жылдар аралығын береді, бұл көрсеткіш пьеса туралы басқа белгілі мәліметтермен сәйкес келеді. Оның нақты жазылған мерзімі белгісіз, бірақ шамамен 1583 және 1591 жылдар аралығында жазылған деп есептеледі. Көптеген деректер 1588 жылға дейін аяқталғанын көрсетеді, себебі пьесада испандық Армада туралы ешқандай сілтеме жоқ, сондай-ақ 1589 жылғы Гриннің «Менафон» пьесасының алғы сөзінде Наши және 1588–1589 жылдардағы «Абсурд анатомиясы» пьесаларында болуы мүмкін сілтемелер де бар. Осы деректерге сүйенсек, 1587 жыл пьесаның аяқталуының ең мүмкін мерзімі болып саналады. Кидтің пьесасы 6 қазан 1592 жылы кітап сатушы Абель Джеффс арқылы Stationers' Register-ге тіркелді. Пьеса мерзімі көрсетілмеген кварто түрінде, 1592 жылдың соңына дейін басылған; бұл алғашқы квартоны Эдвард Аллде баспаға шығарды, ал авторлық құқықтың иесі Джеффс емес, басқа кітап сатушы Эдвард Уайт шығарды. Сол жылдың 18 желтоқсанында Stationers Company Джеффс пен Уайт екеуінің де бір-біріне тиесілі жұмыстарды басып, гильдия ережелерін бұзғаны туралы шешім шығарды; екеуіне де 10 шиллинг айыппұл салынды, ал бұзылған кітаптар жойылды, сондықтан «Испания трагедиясының» Q1 нұсқасының тек бір данасы сақталды. Дегенмен, Q1 титул бетінде одан бұрынғы басылым туралы айтылады; бұл, мүмкін, Джеффс жасаған, бірақ оның белгілі бір данасы жоқ. 1594 жылы бұл танымал пьеса қайта басылды. Екінші квартоның бетінде басылым «Эдвард Уайт сататын Абел Джеффс» деп көрсетілген. 13 тамыз 1599 жылы Джеффс өзінің авторлық құқығын Уильям Уайтқа берді, ол сол жылы үшінші басылымды шығарды. Уайт өз кезегінде 14 тамыз 1600 жылы авторлық құқықты Томас Павьерге берді, ал Павьер 1602 жылы төртінші басылымды (Уильям Уайт баспаға шығарды) шығарды. Бұл 1602 жылғы Q4 нұсқасы бұрынғы мәтінге бес қосымшаны қамтиды. Q4 1610, 1615 (екі нұсқасы), 1618, 1623 (екі нұсқасы) және 1633 жылдары қайта басылды. «Испания трагедиясының» стилі Кидтің басқа пьесасы «Корнелия» (1593) стилімен өте үйлесімді болғандықтан, ғалымдар мен сыншылар Кидтің авторлығын бір ауыздан мойындады. 2013 жылы ғалым Дуглас Брустер 1602 жылғы төртінші басылымның «Қосымша үзінділеріндегі» кейбір қиын сөздердің себебі – баспагерлердің жоғалған түпнұсқа қолжазбадан әріптерді орналастыру кезіндегі қателіктер болуы мүмкін деген теорияны ұсынды. Сонымен қатар, «Сэр Томас Мор» пьесасынан алынған «D қолы» қолжазбасын (Шекспирдің қолжазуы ретінде кеңінен қабылданған) зерттегеннен кейін, Брустер баспагерлердің қателіктері Шекспирдің «жазықсыз» қолжазуы бар біреудің қолжазбасын оқығаннан туындады деп мәлімдеді, осылайша Шекспирдің Қосымша үзінділерді жазғанының ықтималдығын арттырды.

In the "Induction" to his play Bartholomew Fair (1614), Ben Jonson alludes to The Spanish Tragedy as being "five and twenty or thirty years" old. If taken literally, this would yield a date range of 1584–1589, a range that agrees with what else is known about the play. The exact date of composition is unknown, though it is speculated that it was written sometime between 1583 and 1591. Most evidence points to a completion date before 1588, noting that the play makes no reference to the Spanish Armada, and because of possible allusions to the play in Nashe's Preface to Greene's Menaphon from 1589 and The Anatomie of Absurdity from 1588–1589. Due to this evidence, the year 1587 remains the most likely year for completion of the play. Kyd's play was entered into the Stationers' Register on 6 October 1592 by the bookseller Abel Jeffes. The play was published in an undated quarto, almost certainly before the end of 1592; this first quarto was printed by Edward Allde—and published not by the copyright holder Jeffes, but by another bookseller, Edward White. On 18 December that year, the Stationers Company ruled that both Jeffes and White had broken the guild's rules by printing works that belonged to the other; both men were fined 10 shillings, and the offending books were destroyed so that Q1 of The Spanish Tragedy survives in only a single copy. Yet the Q1 title page refers to an even earlier edition; this was probably by Jeffes, and no known copy exists. The popular play was reprinted in 1594. In an apparent compromise between the competing booksellers, the title page of Q2 credits the edition to "Abell Jeffes, to be sold by Edward White". On 13 August 1599, Jeffes transferred his copyright to William White, who issued the third edition that year. White in turn transferred the copyright to Thomas Pavier on 14 August 1600 and Pavier issued the fourth edition (printed for him by William White) in 1602. This 1602 Q4 contains five additions to the preexisting text. Q4 was reprinted in 1610, 1615 (two issues), 1618, 1623 (two issues), and 1633. The style of The Spanish Tragedy is considered such a good match with Kyd's style in his other extant play, Cornelia (1593), that scholars and critics have universally recognised Kyd's authorship. In 2013, scholar Douglas Bruster theorised that some awkward wordings in the "Additional Passages" of the 1602 fourth edition resulted from printers' errors in setting type from the (now lost) original manuscript. Furthermore, after examining the "Hand D" manuscript (widely accepted as in Shakespeare's handwriting) from the play Sir Thomas More, Bruster argued that the speculated printers' errors resulted from reading a manuscript written by someone with Shakespeare's "messy" handwriting, thus bolstering the likelihood that Shakespeare wrote the Additional Passages.

Сюжет

Пьеса басталар алдында Португалияның вице-королі испандық үстемдікке қарсы шықты. Португалиялықтар жеңіліске ұшырады, ал олардың басшысы, вице-корольдің ұлы Балтазар, испандық офицер Андреаны өлтіріп, испандықтарға тұтқынға алды. Андреаның көлеңкесі және Кектің өзі сахнада пьесаның барлық уақытында болады және хор рөлін атқарады. Әр актінің соңында Андреа орын алған теңсіздіктерге күйінеді, ал Кек оған лайықты жаза алатынын жеткізеді. Андреаның көлеңкесі мен Кек 1-ші актіде пьесаны ашып, 5-ші актіде классикалық әлемнің астындағы әлемді сипаттап жабады. Сондай-ақ, екі португал ақсүйекінің арасындағы араздыққа қатысты қосалқы сюжет бар, олардың біреуі вице-корольді өзінің қарсыласы жоғалған Балтазарды өлтіргеніне сендіруге тырысады. Патшаның жүйесі Лоренцо және Андреаның жақын досы Горацио Балтазарды кім тұтқынға алғаны туралы дауласады. Хорацио Балтазарды жеңгені және Лоренцоның алданып, ішінара мақтауға ие болғаны ертеден-ақ белгілі болса да, патша Балтазарды Лоренцоның қамқорлығына қалдырады және жеңістің олжасын екеуінің арасында бөліседі. Горацио Лоренцоның әпкесі Бел империяға көңіл айтады, ол отбасының қарсылығына қарамастан Андреаға ғашық болған. Андреаға деген бұрынғы сезімдеріне қарамастан, Бел империя көп ұзамай Горациоға ғашық болады. Ол Горациоға деген махаббатының бір бөлігі кек алу ниетімен туындағанын мойындайды: Бел империя өзінің бұрынғы жары Андреаны өлтірген Балтазарды мазалауды жоспарлайды. Ал Балтазар Бел империяға ғашық болады. Испания патшасы Балтазар мен Бел империяның үйленуі Португалиямен бейбітшілікті қалпына келтірудің тамаша жолы екенін шешеді. Горационың әкесі, маршал Иероним, португал елшісі үшін ойын-сауық ұйымдастырады. Лоренцо Бел империяның жаңа жарына күмән келтіріп, оның қызметшісі Педринганоға пара береді және Горационың сол адам екенін біледі. Ол Балтазарды Бел империямен кездескенде Горационы өлтіруге көмектесуге көндіреді. Иероним мен оның әйелі Изабелла ұлының асылып, жараланған денесін табады, ал Изабелла есінен айырылады. (Түпнұсқа пьесаға енгізілген түзетулер Иеронимнің қысқа уақытқа ақыл-есінен айырылған көрінісін толықтырады.) Лоренцо Бел империяны құлыпқа қамап, ол Иеронимге өзінің қанымен жазылған хатты жіберіп, Лоренцо мен Балтазардың Горационы өлтіргенін хабарлайды. Иеронимнің сұрақтары мен Бел империяға жасаған әрекеттері Лоренцоны бірдеңе білетіндігіне сендіреді. Балтазардың қызметшісі Серберин шындықты ашқандықтан қорқып, Лоренцо Педринганоны Серберинды өлтіруге көндіреді, содан кейін оны да үндету үмітімен Педринганоны тұтқындауға тырысады. Иероним, судья ретінде, Педринганоны өлім жазасына кеседі. Педрингано Лоренцоның кешірім беруін күтеді, ал Лоренцо жалған кешірім хатын жазып, оны өлтіргенге дейін осыған сендіреді. Лоренцо Иеронимді Горационың аман-есен екеніне сендіріп, әділдік іздеуден сақтайды. Сонымен қатар, Лоренцо Иеронимге патшамен кездесуге рұқсат бермейді, өйткені ол тым бос емес деп мәлімдейді. Бұл жағдай, әйелі Изабелланың өзіне-өзі қол жұмсауымен қатар, Иеронимді шегіне жеткізеді. Ол ақылсыздықпен айқайлап, қамыстың арасында жер қазады. Лоренцо өзінің ағасына, патшаға, Иеронимнің ерекше мінез-құлқының себебі ұлы Горационың жаңа байлығымен (Балтазардың португал вице-королінен алған сыйлығы) айналыса алмауынан туындағанын және ол қызғаныштан есінен танығанын айтады. Есін жиып, Иероним Бел империямен бірге кісі өлтірушілермен келісімге келіп, олармен бірге сотты көңіл көтеру үшін "Солиман мен Перседа" пьесасын қоюды сұрайды. Пьеса орындалғанда Иероним реквизит пышақтарының орнына нағыз пышақтарды қолданады, сондықтан Лоренцо мен Балтазар король, вице-король және герцог (Лоренцо мен Бел империяның әкесі) алдында қаза табады. Ол пьесаны өзі де, Бел империя да кек алу үшін, қылмыскерлерді өлтіру арқылы ойнатты. Бел империя да пьеса кезінде өзін-өзі пышақтап алады, бірақ Иеронимтің бұл ниеті болмаған. Иероним барлық адамдарға кісі өлтірудің себептерін айтады, қинаған кезде сөйлеуге кедергі келтіру үшін тілін тістеп алады, Кастилия герцогін өлтіреді, содан кейін өзін өлтіреді. Андреа мен Кек қанағаттанған және кінәлілерге лайықты мәңгілік жазалар беруге уәде береді.

Before the play begins, the Viceroy of Portugal rebelled against Spanish rule. A battle took place in which the Portuguese were defeated and their leader, the Viceroy's son Balthazar, killed the Spanish officer Andrea before being taken captive by the Spanish. Andrea's ghost and the personification Revenge itself are present onstage throughout the entirety of the play and serve as chorus. At the end of each act, Andrea bemoans the series of injustices that have taken place and then Revenge reassures him that those deserving will get their comeuppance. The Ghost of Andrea and Revenge open the play in Act 1 and close the play in Act 5 with descriptions of the Classical underworld. There is also a subplot concerning the enmity of two Portuguese noblemen, one of whom attempts to convince the Viceroy that his rival has murdered the missing Balthazar. The King's nephew Lorenzo and Andrea's best friend Horatio dispute over who captured Balthazar. Though it is made clear early on that Horatio defeated Balthazar and Lorenzo has essentially cheated his way into taking partial credit, the King leaves Balthazar in Lorenzo's charge and splits the spoils of the victory between the two. Horatio comforts Lorenzo's sister, Bel imperia, who was in love with Andrea against her family's wishes. Despite her former feelings for Andrea, Bel imperia soon falls for Horatio. She confesses that her love for Horatio is motivated partially by her desire for revenge: Bel imperia intends to torment Balthazar, who killed her former lover Andrea. Meanwhile, Balthazar is falling in love with Bel imperia. The Spanish king decides that a marriage between Balthazar and Bel imperia would be an excellent way to repair the peace with Portugal. Horatio's father, the Marshal Hieronimo, stages an entertainment for the Portuguese ambassador. Lorenzo, suspecting that Bel imperia has found a new lover, bribes her servant Pedringano and discovers that Horatio is the man. He persuades Balthazar to help him murder Horatio during an assignation with Bel imperia. Hieronimo and his wife Isabella find the body of their son hanged and stabbed, and Isabella is driven mad. (Revisions made to the original play supplement the scene with Hieronimo briefly losing his wits as well.) Lorenzo locks Bel imperia away, but she succeeds in sending Hieronimo a letter, written in her own blood, informing him that Lorenzo and Balthazar were Horatio's murderers. Hieronimo's questions and attempts to see Bel imperia convince Lorenzo that he knows something. Afraid that Balthazar's servant Serberine has revealed the truth, Lorenzo convinces Pedringano to murder Serberine, then arranges for Pedringano's arrest in the hopes of silencing him too. Hieronimo, appointed judge, sentences Pedringano to death. Pedringano expects Lorenzo to procure his pardon, and Lorenzo, having written a fake letter of pardon, lets him believe this right up until the hangman drops Pedringano to his death. Lorenzo manages to prevent Hieronimo from seeking justice by convincing the King that Horatio is alive and well. Furthermore, Lorenzo does not allow Hieronimo to see the King, claiming that he is too busy. This, combined with his wife Isabella's suicide, pushes Hieronimo past his limit. He rants incoherently and digs at the ground with his dagger. Lorenzo goes on to tell his uncle, the King, that Hieronimo's odd behaviour is due to his inability to deal with his son Horatio's newfound wealth (Balthazar's ransom from the Portuguese Viceroy), and he has gone mad with jealousy. Regaining his senses, Hieronimo, along with Bel imperia, feigns reconciliation with the murderers, and asks them to join him in putting on a play, Soliman and Perseda, to entertain the court. When the play is performed, Hieronimo uses real daggers instead of prop daggers, so that Lorenzo and Balthazar are stabbed to death in front of the King, Viceroy, and Duke (Lorenzo and Bel imperia's father). He cast the play in such a way that both himself and Bel imperia could exact their own revenge by actually killing the murderers. Bel imperia chooses to stab herself during the play too, although this was not Hieronimo's intention for her. Hieronimo tells everyone of the motive behind the murders, bites out his own tongue to prevent himself from talking under torture, and kills the Duke of Castille and then himself. Andrea and Revenge are satisfied, and promise to deliver suitable eternal punishments to the guilty parties.

Әсерлер

Көптеген жазушылар "Испания трагедиясына" әсер етті, әсіресе Сенека және ортағасырлық дәстүрдегі авторлар. Пьеса сырттай Сенека пьесалары сияқты: қанды трагедия, қорқынышты сөздер, Жілектің бейнесі және кек алу тақырыбы жиі кездеседі. Андреаның Жұрты мен Кек қайшылығы Сенеканың "Тиест" пьесасындағы Тантал мен Ашуға ұқсас хор құрайды. Иероним 3-ші актінің 13-ші көрінісіндегі монологында "Агамменон" мен "Троада" Сенека пьесаларын еске алады. Сенекс кейіпкері Сенекаға тікелей сілтеме ретінде қарастырылады. Пьеса сонымен қатар, әдетте Сенека пьесаларында болатын жынды кейіпкерді қолдану сияқты ерекшеліктерді өзгертті. Кид үшін Жілек хордың бір бөлігі, ал "Тиест" пьесасында ол прологтан кейін кетеді. Сонымен қатар, Жілек сахнадағы оқиға туралы немесе оның аяғы туралы хабар бермейтіндей, жұмыс істейтін пролог емес. Заманауи әдебиетте Т.С. Элиот өзінің "Шөл дала" поэмасында осы пьесаның атын және пьесаны тікелей атады. Пьеса 2002 жылы Орхан Памуқтың "Қар" романында да пайда болады.

1602 қосымшалар

1602 жылғы Уайт/Павье Q4 бұрынғы үш квартоның қолданыстағы мәтініне жалпы саны 320 жолды құрайтын бес үзінді қосты. Осы бестің ең маңыздысы – толық бір көрініс, көбінесе суретшінің көрінісі деп аталады, себебі оның басым бөлігі Иеронимнің суретшімен әңгімесінен тұрады; ол әдетте III, xiia деп белгіленеді, өйткені ол түпнұсқа мәтіннің III, xii және III, xiii көріністері арасында орналасқан. Хенслоудың күнделігінде Бен Джонсонға «Испания трагедиясына» қосымшалар үшін 1601 жылдың 25 қыркүйегі мен 1602 жылдың 22 маусымындағы екі төлем тіркелген. Дегенмен, көптеген ғалымдар Джонсонның 1602 жылғы қосымшалардың авторы деген пікірін қабылдамайды. Қосымшалардың әдеби стилі Джонсонға тән емес деп есептеледі; Хенслоу Джонсонға оның қосымшалары үшін бірнеше фунт төлеген, бұл 320 жол үшін тым көп сома сияқты көрінеді. Сонымен қатар, Джон Марстон 1599 жылғы «Антонио мен Мелида» пьесасында суретшінің көрінісін пародиялаған, бұл көрініс сол кезде болған және көрермендерге таныс болған болуы керек екенін көрсетеді. 1602 жылғы мәтінге енгізілген бес қосымша 1597 жылғы қайта қойылым үшін Адмиралдың труппасымен жасалған болуы мүмкін. Ғалымдар түзетулердің авторы ретінде Деккер, Джон Вебстер және Шекспир сияқты әртүрлі тұлғаларды ұсынды – «Шекспир, әдетте, осы үздіксіз іздеуде басты үміткер болып табылады».

(Лорд Чемберленнің труппасының үй драматургы Шекспирді, олардың бәсекелесі Адмиралдың труппасымен байланысты пьесаны түзетуші ретінде табу таңқаларлық көрінуі мүмкін. Алайда, сэр Томас Мор Шекспирдің күтпеген жағдайда редактор ретінде жұмыс істегенін көрсетеді. Сондай-ақ, пьеса әртүрлі нұсқаларында бірнеше труппаның репертуарында сақталған болуы мүмкін, және Хенслоу үшін Джонсонның қосымшалары бір сценарийді бейімдеуге, ал 1602 жылғы Квартодағы қосымшалар Хенслоу үшін емес, Чемберленнің труппасы үшін басқа нұсқаға қатысты болуы мүмкін. Ричард Бербидж, Чемберленнің жетекші актері, Иеронимнің рөлін шебер орындаған атақты актер болғандығын атап өткен жөн.)

Өкініш

Кек алудың моральдық жағы көп жылдар бойы талқылаудың нысаны болды, ал кек – осы пьесаның басты тақырыптарының бірі болғандықтан, «Испан трагедиясы» аясында осы мәселе кеңінен талқыланды. Кидтің кек алу трагедиясын католик Испаниясының кең таралған бейнесін жасау үшін пайдаланғаны айтылады. Пьеса барысында көптеген кейіпкерлер қаза табады немесе өлімге жуықтап келеді. Хорацио және Педрингано дарға асылады, Александро тірідей өртелуге шалынады, ал Виллупо азапталғаннан кейін дарға асылған деп есептеледі. Кид пьесаның басында, Дон Андреаның әруағы жан сарайындағы өмірін сипаттағанда бастап, мүшекеулікке, азаптауға және өлімге үнемі сілтеме жасайды: «Және кісі өлтірушілер ешқашан жазылмаған жаралармен зарлайды, / Қайнап тұрған қорғасында күйдірілген адалсыздықпен айыпталушылар, / Ал барлық зұлымдықтар азаптармен көміледі» (I. i.68–70). Ол осы және басқа да жолдарда жан сарайындағы кісі өлтіру мен азаптаудың қаншалықты жиі болатынын айқын көрсетеді. Кісі өлтіру мен өлім – пьесаның соңғы сахнасына дейін сақталатын трагедиялық тақырыптың құрамына кіреді.

Әлеуметтік ұтқырлық

Тағы бір тақырып – әлеуметтік мобильділік, себебі Лоренцо мен Педриньяно сияқты кейіпкерлерді олардың амбициясы мен үстемдікке деген құштарлығы жетелейді. Педриньяно бұл жағынан ерекше, өйткені ол иерархияның ең төменгі сатысындағы – қызметші. Ол Лоренцоның құрметін алуға тырысады (және өз "орнынан" жоғары көтерілуге ұмтылады), бірақ нәтижесінде әлеуметтік мобильділікке қол жеткізе алмайды, ақырында қарапайым құралға айналады. Сонымен қатар, көптеген ғалымдар Иероним мен оның отбасын "орташа топқа" жатқызады. Шартты түрде "орта тап" саналатын олардың жағдайы Кид Иероним отбасы мен аристократия арасында қақтығыс тууының алғы шартын қалайды, себебі орта тап аристократтарға қарсы бәсекелес күш ретінде қарастырылады. Оқиғаның шешімі – патшаға болған жағдайдың баяндалуы. Пьеса ішіндегі пьеса нақты қойылым басталғанға дейін сипатталмайды, бұл кульминацияны күшейтеді, ал шешім бұрынғы түсіндірмелерге байланысты қысқа болып шығады. Сыншылар "Испания трагедиясының" Сенека трагедиясына ұқсас екенін айтады. Акттардың бөлінуі, қанды кульминация және кек алу мотиві осы пьесаны ежелгі заманғы танымал пьесалардың біріне айналдырады. Кид пьесада латын тілін қолдану арқылы Сенека трагедияларымен байланысын мойындайды, сонымен қатар христиандық пен жазықшылдық идеалдарының арасында қайшылық тудырады. Кидтің Сенекаға сілтеме жасауы "Испания трагедиясында" Сенеканың үш пьесасын атауы арқылы да көрінеді. Бұл пьеса көптеген "Елизавета заманының кек қайғылы трагедияларының, ең әйгілісі – Гамлеттің" стиліне бастау берген.