Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осілік оккупациясына қарсы грек қарсылық қозғалысы Ұлттық азаттық майданы (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, Ethnikó Apeleftherotikó Métopo (EAM)) – Грецияны Осілік оккупациядан азат ету үшін күрескен әртүрлі саяси партиялар мен ұйымдардың одағы. Бұл Грекияның басып алынуы кезінде грек қарсыласының басты қозғалысы болды. Оның негізгі қозғаушы күші Грекия Коммунистік партиясы (KKE) болды, бірақ оккупация кезінде оның құрамына бірнеше басқа солшыл және республикалық топтар да кірді. EAM қазіргі грек тарихындағы алғашқы нағыз халықтық әлеуметтік қозғалысқа айналды. Оның әскери қанаты – Грекия Халықтық азаттық армиясы (ELAS) – елдегі ең ірі қарулы партизандық күшке айналып, бүкіл елдегі жалғыз күш болды. Сонымен қатар, 1943 жылдың соңынан бастап EAM мен орталық және оңшыл бағыттағы қарсыласатын қарсылық топтары арасындағы саяси антагонизм іс жүзінде азамат соғысына ұласты. Ал оның британдықтармен және британдықтар қолдаған Грекия үкіметімен (эмиграцияда) арақатынасы өзара сенімсіздікпен сипатталды, нәтижесінде EAM 1944 жылдың көктемінде өзі азат еткен аймақтарда Ұлттық азаттық саяси комитетін құрды. 1944 жылдың мамырында Ливан конференциясында шиеленіс уақытша шешілді, онда EAM Георгиос Папандреу басқаратын Грекия үкіметіне (эмиграцияда) қосылуға келісті. Ұйым 1944 жылдың соңында азаттыққа қол жеткізгеннен кейін өзінің ең жоғары деңгейіне жетті, елдің көп бөлігін бақылады, бірақ Dekemvriana қақтығысында британдықтар мен үкіметтік күштерге қарсы ауыр әскери жеңіліске ұшырады. Бұл оның біртіндеп құлдырауының, ELAS-тың қарусыздануының және "Ақ террор" кезінде оның мүшелерін ашық қудалаудың бастауы болды, бұл ақырында Грекия азамат соғысының басталуына әкелді.
The National Liberation Front (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, Ethnikó Apeleftherotikó Métopo (EAM) was an alliance of various political parties and organizations which fought to liberate Greece from Axis Occupation. It was the main movement of the Greek Resistance during the occupation of Greece. Its main driving force was the Communist Party of Greece (KKE), but its membership throughout the occupation included several other leftist and republican groups. ΕΑΜ became the first true mass social movement in modern Greek history. Its military wing, the Greek People's Liberation Army (ELAS), quickly grew into the largest armed guerrilla force in the country, and the only one with nationwide presence. At the same time, from late 1943 onwards, the political enmity between ΕΑΜ and rival resistance groups from the centre and right evolved into a virtual civil war, while its relationship with the British and the British backed Greek government in exile was characterized by mutual mistrust, leading EAM to establish its own government, the Political Committee of National Liberation, in the areas it had liberated in spring 1944. Tensions were resolved provisionally in the Lebanon Conference in May 1944, when EAM agreed to enter the Greek government in exile under Georgios Papandreou. The organization reached its peak after liberation in late 1944, when it controlled most of the country, before suffering a catastrophic military defeat against the British and the government forces in the Dekemvriana clashes. This marked the beginning of its gradual decline, the disarmament of ELAS, and the open persecution of its members during the "White Terror", leading eventually to the outbreak of the Greek Civil War.
Өмірбаян
Метаксас режимі кезінде Грекия Коммунистік партиясы (ККП) тыйым салынды және оның мүшелері қудаланды. Партияның иерархиясы мен ұйымы Метаксастың тиімді қауіпсіздік күштерінен ауыр зардап шекті, нәтижесінде 2000-нан астам коммунист түрмеге қамалды немесе ішкі жер аударылды. Грекиядағы көптеген коммунистердің 4 тамыз режимі кезінде азапталғаны және партияға құпия полицияның терең енуі, әлемге ашулы және күдікпен қарау көзқарасын қалыптастыруға ықпал етті. Коммунистердің көпшілігі билікті бөлісу емес, иеленуге болатын нәрсе деп санады. 1941 жылдың сәуір-мамыр айларында Германияның елге басып кіруі мен оккупациясы кезінде бірнеше жүз мүше қашып, жасырын күшке өтті. Олардың алғашқы міндеті партияны қайта құру болды, сондай-ақ "Ұлттық ынтымақтастық" (Εθνική Αλληλεγγύη, EA) сияқты 28 мамырдағы әлеуметтік қамқорлық ұйымы секілді қосалқы топтарды жаңғырту. 22 маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауы және Молотов-Риббентроп пактісінің бұзылуынан кейін, жаңадан құрылған Коммунистік партия өзін "Ось күштеріне қарсы" лагерде бекітті, бұл позиция 1-3 шілдеде өткен партияның 6-шы пленумында расталды. Коммунистер "Халық фронты" тактикасын қолдады және сол және орталық бағытты ұстанатын басқа партияларды, соның ішінде соғысқа дейінгі саясаткерлерді бірлесуге шақыруға тырысты. Алайда, бұл әрекеттер көбінесе сәтсіз аяқталды. 16 шілдеде "Ұлттық жұмысшылар азаттық фронты" (Εθνικό Εργατικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, ΕΕΑΜ) құрылды, ол елдің кәсіби одақтарын біріктірді.
Құру
ККЕ-нің 7-ші пленумында, басты саясаткерлердің қатысудан бас тартуына қарамастан, ЕАМ құру туралы шешім қабылданды. ЕАМ 1941 жылдың 27 қыркүйегінде төрт солшыл партияның өкілдерімен құрылды: ККЕ үшін Лефтерис Апостолу, Грекияның Социалистік партиясы (SKE) үшін Христос Хоменидис, Халықтық демократия одағы (ELD) үшін Илияс Циримокос және Грекияның Ауыл шаруашылығы партиясы (AKE) үшін Апостолос Вогиатзис. ЕАМ-ның уставында «ұлтты шетелдік иеліктен азат ету» және «грек халқының өзін-өзі басқару нысанын анықтаудың егеменді құқығын қамтамасыз ету» көзделген. Сонымен қатар, басқа партиялармен ынтымақтастыққа мүмкіндік берілгенімен, ККЕ өзінің серіктестеріне қарағанда үлкен салмағымен жаңа қозғалыста айқын үстемдікке ие болды. Бұған қоса, ККЕ-нің жақсы ұйымдастырылған құрылымы және жер асты күресінің жағдайлары мен қажеттіліктері туралы тәжірибесі ЕАМ-ның табысына үлкен үлес қосты. ККЕ-нің нақты басшысы Николаос Захариадис Дахау концлагерінде тұтқындалғандықтан, Георгиос Сиантос міндетін атқарушы басшы болып тағайындалды. Сиантос өзінің мейірімділігімен және қарапайымдылығымен партияда Захариадистен гөрі көбірек танымал болды. Көп жағынан, ЕАМ 1936 жылы ККЕ құруға тырысқан Халық фронтының жалғасы болды, бірақ одан әлдеқайда сәттірек аяқталды. 1941 жылы, Остің оккупациясының салдарынан туған, әсіресе 1941-42 жылдардағы Ұлы ашаршылық сияқты экономикалық қанаушылық жағдайлары, сондай-ақ 1941 жылдың сәуіріндегі жеңіліс тәжірибесі көптеген гректерді ЕАМ-ның үндеуіне ыңғайлы етті. 1936 жылы 4 тамыздағы режим орнағанға дейін грек саясаты «клиентелизм» жүйесімен сипатталды, онда әдетте жақсы отбасынан шыққан саясаткер өзінің сайлау округіндегі халықтың дауысын алу үшін тауарлар мен қызметтерді ұсынатын меценаттық желі құратын. Грекиядағы клиенттік жүйеде идеология немесе тіпті танымалдылық мәселесі көбінесе маңызды болмады, себебі саясаткердің оған дауыс бергендерге сыйлық беру қабілеті ғана маңызды болды. Клиенттік жүйе Грекиядағы саясатты транзакциялық және жекелендірілген іске айналдырды, нәтижесінде көптеген грек саяси партиялары нашар ұйымдастырылды. Гректер көбінесе партияға емес, сайлаушыларын сыйлай алатын адамға дауыс берді. Грек саясаткерлері өздерінің меценаттық желілерін қызғанышпен қорғады және өздерінің билігіне қауіп төндіретін жақсы ұйымдастырылған саяси партиялар құруға қарсылық көрсетті. Әсіресе, 1920 жылдары Элефтериос Венизелос Либералды партияға көбірек құрылым беруге тырысқан кезде, түрлі Либералды саясаткерлер клиенттік жүйеге қауіп туғызды деп оған қарсы шықты. Традициялық грек партияларынан, түрлі саясаткерлердің еркін коалициясынан айырмашылығы, Грек Коммунистік партиясы жақсы ұйымдастырылған, жер асты күресіне бағытталған партия болды және қарсылық қызметіне әлдеқайда жақсы дайындалған. 4 тамыз режимі кезінде және одан да көп үштік оккупация кезінде клиенттік жүйе күйреп, саясаткерлердің ешқайсысы болгарлар, итальяндықтар мен немістердің саясатын өзгертуге билік ие бола алмады. ЕАМ-ның кең таралғандығының себебі, халықтың өзін-өзі ұйымдастырып, апатты оккупациямен күресуге жұмылдырылуы керек екенін айтқандығында еді, егер дәстүрлі саясаткерлердің бірі немістермен келісімге келіп, тұрмыс жағдайын жақсарта алмаса, оларға пассивті үміт артудың қажеті жоқ еді. Британдық тарихшы Дэвид Клоуз былай деп жазды: «ЕАМ грек тарихындағы бірегей партияға айналды, өйткені оның басшылары белгісіз болғанымен, ол көпшіліктің қолдауын қамтамасыз етті».
Кеңейту және қарулы күреске дайындық
10 қазанда ЕАМ манифестін жариялады және грек халқына өзін және мақсаттарын таныстырды. 1941 жылдың күзінде оның ықпалы Грекия бойынша кеңейді, бұл бұрыннан бар коммунистік ұялар немесе жергілікті «халық комитеттерінің» спонтанды әрекеттері арқылы жүзеге асты. Ұлы ашаршылық грек қоғамын радикалды түрде өзгертті. Кейіннен EAM-ға қосылған афиналық әйел сұхбатта былай деп еске алды: «EAM-ның бірінші мақсаты – өмір үшін күрес еді. Аштыққа қарсы. Алғашқы ән (әндені шырқап бастайды): «Өмір мен бостандық үшін, халқымызға нан! Қарлы-жарлы, әйелдер, ерлер мен балалар, сүйікті еліміз үшін». Бұл EAM-ның қала бойынша естілген тұңғыш әнұраны еді. Ол ежелгі аралдық әуенмен орындалды, сөзі былай болды: «Ағаларым мен апаларым, ашаршылық пен құлдыққа бетке басқан біз, өмір мен бостандық үшін жүрегімізбен және күшімізбен күресеміз, халқымыздың наны үшін». Міне, біздің алғашқы әніміз». Ұлы ашаршылық кезінде шамамен 300 000 грек аштықтан көз жұмды, ал ең ұйымдасқан қарсылық тобы ретінде EAM көптеген қолдауға ие болды. Сонымен қатар, 1940-41 жылдары Грекия жеңген фашистік Италияның оккупациясы көптеген адамдарды EAM-ға қосылуға итермеледі. EAM-ның тағы бір қатысушысы сұхбатта былай деді: «Грек қарсыласының өте спонтанды болғанын айту керек, яғни бізге «немістермен күресу үшін осы ұйымға қосылыңыз» деп айтудың қажеті болмады. Біз өзіміз, немістердің келе жатқанын көргенде, «шоқ» сезіміне тап болдық, себебі біз жеңімпаздар едік, және бұл үлкен рөл атқарды. Егер гректер Албанияда итальяндықтарға қарсы жеңіске жетпеген болса, жағдай басқаша болуы мүмкін еді. Бірақ біз жеңіске жеткенімізге мақтан тұтатындықтан, Грекиядағы жастардың, және баршаның рухындағы сезім гректердің Епир тауларында және Албанияда итальяндықтарды күрт, соғыс жарияламастан қуған жеңісінен туды. Шекарамызды кесіп өткеннен кейін соғыс жарияланды. Гректердің сол кездегі құлшынысы және Албания тауларына жаумен күресу үшін үздіксіз аттанатын жігіттердің батырлығы зор болды. Афинада гректердің әрбір жеңісі үлкен тойға айналды. Кенеттен біз, жеңімпаздар, немiстердiң құлына айналдық. Кенеттен біз өзімізді бұрын жеңген жаудың алдында таптық, себебі немiстер итальяндықтарды әкелді, яғни қабырғаларда итальяндық бұйрықтар, kommandatoura, блокадалар болды. Мысалы, біз тұратын Филотейден автобуспен (сол кезде автобустар өте сирек болды) итальяндықтар тексеру жүргізетін. Олар аялдамада автобусқа мініп, айналаға қарап, «Мадонна!» деп айқайлап, біз оларды жек көретінбіз. Немістерді жек көретінбіз, бірақ енді итальяндықтармен осылай бетпе-бет келгенімізге сенбедік». EAM-ның тағы бір себебі – соғыс жылдарындағы барлық қиындықтар мен қорлықтан кейін жақсы болашаққа деген ұмтылыс және 4 тамыз режимі Грекиясы сол болашақ емес деген сезім еді. 1930 жылдар Ұлы депрессия және 4 тамыз режимінің кезі ретінде есте қалды, және көптеген гректер, әсіресе жастар, сол онжылдықты жақсы есте сақтамады. Коммунистік практикаға сәйкес, EAM халық массасын тарту және жұмылдыру үшін жетілдірілген жүйе құруға көңіл бөлді. EAM комитеттері аумақтық және кәсіптік принциптер бойынша құрылды, жергілікті (ауыл немесе махаббат) деңгейден бастап жоғары деңгейге дейін, сондай-ақ қосалқы ұйымдар құрылды: жастар қозғалысы – «Біріккен пангеллендік жастар ұйымы» (EPON), кәсіподақ – «Жұмыскерлердің ұлттық азаттық фронты» (ΕΕΑΜ) және әлеуметтік көмек ұйымы – «Ұлттық ынтымақ» (EA). EAM-ның әскери қанаты – «Грек халықтық азаттық армиясы» (ELAS) 1942 жылдың желтоқсанында құрылды, ал кейіннен «Грек халықтық азаттық флоты» (ELAN) құрылды, бірақ оның күші мен рөлі шектелген болды.
Бірінші азаматтық соғыс және "Тау үкімет"
ЕАМ-ның үлкен жетістіктерінің бірі – немістер мен олармен ынтымақтасқан үкіметтің гректерді Германияға мәжбүрлі еңбекке жіберу жоспарларына қарсы жұмылдыру болды. Бұл жоспарлар жөніндегі халықтың хабардар болуы 1943 жылғы ақпан айында Афинада наразылық акцияларының күшеюіне алып келді, бұл 5 наурызда ЕАМ ұйымдастырған шерумен аяқталды, нәтижесінде ынтымақтасқан үкімет бас тартуға мәжбүр болды. Нәтижесінде, Германияға барлығы 16 000 грек жіберілді, бұл шетелдік жұмыс күшінің жалпы санының 0,3% құрады. ЭЛАС неміс, итальян және болгар басқыншы күштерімен, сондай-ақ 1943 жылдың соңына қарай коммунизмге қарсы бағытталған қарсы ұйымдармен – Ұлттық республикалық грек лигасымен (EDES) және Ұлттық және әлеуметтік азаттық қозғалысымен (EKKA) күресті. 1944 жылғы сәуір айында ол соңғысын толығымен таратты. ЕАМ-ЭЛАС қызметінің нәтижесінде Грекияның таулы аймақтарының үлкен бөлігі оккупациялық күштерден толық босатылды, онда 1944 жылғы наурыз айында ЕАМ «Ұлттық азаттық саяси комитетін» (PEEA) құрды. Сәуір айында ЕАМ тіпті PEEA парламентіне, «Ұлттық кеңеске» сайлау өткізді; Грекияның сайлау тарихында алғаш рет әйелдерге дауыс беруге рұқсат берілді. Сайлауда шамамен 1 миллион адам дауыс берді деп есептеледі. ЕАМ басқаратын аумақтарда «өзін-өзі басқару, жаңа топтардың (әсіресе әйелдер мен жастардың) қатысуы және халық соттары» негізінде құрылған «халық үкімділігі» (лаократия) деп аталатын өзінің саяси тұжырымын жүзеге асырды. Сонымен қатар, ЕАМ құрған «революциялық тәртіп» механизмдері саяси қарсыластарды жою үшін жиі қолданылды. «Бос Грекия» аймағында ЕАМ билігі кеңінен қолдауға ие болды, себебі ЕАМ ауылдарды басқару үшін құрған сайланған кеңестер жергілікті тұрғындардан құралды және оларға жауапты болды. Оккупацияға дейін Грекияда өте орталықтандырылған басқару жүйесі болды, Афинадағы үкімет тағайындаған префекттер ауылдарды басқарды және тіпті жергілікті мәселелерге қатысты шешімдер де Афинада қабылданды. Соғысқа дейін жиі айтылатын шағым – Афинадағы шешім қабылдау процесі баяу және жергілікті пікірге бейжай болды, ал ЕАМ-ның «халық кеңестері» жүйесі жақсарту деп есептелді. Сонымен қатар, соғысқа дейінгі заң жүйесі кедей және сауатсыз шаруалардың заңгерге қол жеткізе алмауы және заңды түсінбеуі салдарынан олардың құрбан болуына себеп болды. Тіпті заңгерге қол жеткізе алатын адамдар да сот процестерін тек аудан орталықтарында ғана өткізді, бұл олардың уақытын көп жұмсауын қажет етті. ЕАМ-ның «халық соттары» жүйесі, олар әр аптаның соңында ауылдарда жиналып, істерді тыңдайтын, өте танымал болды, себебі «халық соттарына» заңгерлердің қажеті болмады және «халық соттарының» ережелерін түсіну өте оңай болды. «Халық соттары» әдетте шешімдерін тез қабылдады және заңдылықтарға көңіл бөлмей, ауылдың бейресми ережелерін құрметтеді. «Халық соттары» жазалауда өте қатал болды, мысалы, мал ұрлаған немесе өлтірген адамдар өлім жазасына кесілді, бірақ «халық соттарының» қарапайымдығы мен жылдамдығы, сот процестерінің жергілікті жерде өткізілуінің ыңғайлылығы бәрін өтеді. «Халық соттарында» да, «халық кеңестерінде» де ЕАМ элитаның тілі болған ресми грек тілін – катарэвусаны қолданбады, оның орнына демотикалық, бұқараның бейресми грек тілін қолданды. «Бос Грекияда» ЕАМ құруы тиіс қоғам туралы көптеген пікірлер болды. Грек коммунистік партиясы Мәскеудің фашизмге қарсы «Халық фронтын» құру туралы бұйрығына сәйкес, басқа партияларға «Бос Грекияны» басқаруға рұқсат берді, бұл оның марксистік бағдарламасын айтарлықтай жұмсартты. Сонымен қатар, грек коммунистерінің көпшілігі соғысқа дейін ауылдағы проблемаларға аз көңіл бөлген қалалық интеллигенция болды, сондықтан көптеген коммунистер партияның теориясы негізінен ауылдық «Бос Грекияда» маңызды емес деп тапты. Арис Велухиотис және Маркос Вафеиадис сияқты ЭЛАС капитандары партия басшылығының қалалық жұмысшы табына «революцияның авангарды» ретінде назар аударғандығына наразылық білдірді, партияның ауылдық жерлерде өз үндеуін кеңейтуі керек деп мәлімдеді. 1942 жылы партияны ауыл тұрғындарына үндеу жасауға мәжбүр еткен Андарте көшбасшыларының ең табыстысы болып табылатын Велухиотистің қысымы болды. Британдық тарихшы Марк Мазовер ЕАМ «коммунистік монолит болмағанын» және ЕАМ ішінде «Халық демократиясы» қалай жұмыс істеуі керектігі туралы қызу пікір-таластар болғанын жазды. Андарте топтарына басшылық еткен капетандар әрқашан партияның бағытын ұстанбайтын, тәуелсіз ойлы адамдар болды. ЕАМ «Бос Грекия» ауылдарын басқару үшін «Халық комитеттерін» құрды, олар 17 жастан асқан барлық адамдармен сайланатын болды, бірақ іс жүзінде ЕАМ кейде «Халық комитеттерін» сайлаусыз құрды. «Халық комитеттерінің» жұмысы 1941-42 жылдардағы Ұлы ашаршылықтың зиянды әсерлерін жеңілдету және барлығына тамақ жеткізілуін қамтамасыз етуге бағытталған әлеуметтік реформаларды жүзеге асыру болды. Ұлттық ЕАМ басшылығы мен жергілікті «Халық комитеттері» арасында үнемі шиеленіс болды, олар басқа ауылдарға тамақ жеткізу туралы бұйрықтарға көбінесе қарсылық көрсетті. «Халық фронты» үндеуінің бөлігі ретінде ЕАМ грек ұлтшылдығына үндеді, барлық гректер оккупацияға қарсы күресу үшін оның туының астында бірігуі керек екенін айтты. ЕАМ оккупацияға қарсы күреске ең белсенді қарсылас болғандықтан, көптеген грек армия офицерлері ЕАМ-ға қосылды. 1944 жылға қарай шамамен 800 армия офицері және соғысқа дейінгі резервтен 1000-ға жуық офицер ЭЛАС андарте отрядтарына басшылық етті. ЭЛАС андартелерінің шамамен 50% 1940-41 жылдардағы Албания науқанының қатысушылары болды, «1940 жылғы даңқ» Грекия Италияны жеңіп, әлемнің күтулерін ақтаған кезде, олар ЕАМ-ға қосылу себебі ретінде грек ұлттық құрметін сақтау ниетін айтты. ЕАМ-ның ерекшелігі – әйелдерге берілген теңдікке баса назар салу болды, бұл грек әйелдерінен көп қолдауға ие болды. Соғысқа дейін грек әйелдерінен ер адамдарға толығымен бағыну күтілді, олар әкелері тарапынан дерлік құлдар сияқты қарастырылды, ал үйленгеннен кейін күйеулері тарапынан. Ауылдық жерлерде 1930 жылдары грек әйелдерінің үштен бірі сауатсыз болды және жалпы алғанда, жалғыз сыртқа шығуға рұқсат етілмеді. Соғыс кезінде ауылдық Грекияда қызмет ететін Американың Стратегиялық қызметтер кеңсесінің бір агенті әйелдердің «жануарларға қарағанда жақсырақ емес» деп есептеліп, солай қарастырылатынын хабарлады. Әйелдер Грекияда дауыс беруге немесе мемлекеттік қызметке тағайындалуға құқығы болмағандықтан, клиенттік жүйе грек саясатшыларын грек әйелдерінің алаңдаушылықтары мен мүдделерін толығымен назарға алмауға әкелді, ал ЕАМ әйелдердің мүдделерін бірінші болып қабылдағандықтан, олардың маңызды қолдауын жеңіп алды. Әйелдерді қоғамдық өмірге қатыстыруды негіздеу үшін ЕАМ ұлттық төтенше жағдайда барлық гректердің қарсылыққа қатысуы қажет екенін айтты. Америкалық тарихшы Джанет Харт 1990 жылы ол сұхбаттасқан барлық ЕАМ-ның әйелдерінің ардагерлерінің бірінші себебі «отанға деген сүйіспендік» екенін атап өтті, Грецияда патриотизм тұжырымы жеке тұжырым – тимимен (өз құндылығы мен ар-ұяты) тығыз байланысқандығын атап өтті. Гендерлік қатынастар тұрғысынан қарағанда, ЕАМ өзі басқаратын аймақтарда революция жасады, көптеген грек әйелдері ЕАМ-да қызмет етуді өзін-өзі күшейту тәжірибесі ретінде еске алады. ЕАМ басқа қарсылық топтарынан өзгешелігі – әйелдерді өз қызметіне тарту және кейде оларға судьялар мен депутаттар сияқты лауазымдар беру болды. Танымал оқиға бойынша, Велухиотистің андартесі болған...
Бостандық, Декемвриана және Азамат соғысына апаратын жол
1944 жылдың қазан айында азаттыққа қол жеткізгеннен кейін, ЕАМ мен Ұлыбритания қолдаған антикоммунистік күштер арасындағы шиеленіс күшейді. Бастапқыда, Ливан конференциясында келісілгендей, ЕАМ 6 министрмен Георгий Папандреу басқаратын ұлттық бірлік үкіметіне қатысты. ELAS-ты қарусыздандыру және ұлттық армия құру мәселелеріндегі келіспеушіліктер олардың министрлерін 1 желтоқсанда отставкаға кетуге мәжбүр етті. ЕАМ 1944 жылдың 3 желтоқсанында Афинада британдық әрекеттерге қарсы демонстрация ұйымдастырды. Оқиғаның нақты мән-жайлары әлі күнге дейін даулы, бірақ грек жандармдары халыққа оқ атып, 25 наразылық білдірушіні (оның ішінде алты жасар бала) қаза қылды және 148 адамды жарақаттады. Бұл қақтығыс ELAS пен британдық және грек үкіметтік күштері арасында бір айға созылған қақтығысқа ұласты, ол "Желтоқсан оқиғалары" (Dekemvrianá) деп аталды, нәтижесінде үкімет жеңіске жетті. Ақпан айында Варкиза келісіміне қол қойылды, ол ELAS-ты таратуға әкеп соқты. Сәуірде SKE және ELD партиялары ЕАМ-нан шықты. ЕАМ таратылмады, бірақ бұл кезде ол ККЕ-нің өкілі ғана болып саналды. 1945-1946 жылдары ЕАМ-ККЕ жақтастарына қарсы консервативті террорлық науқан ("Ақ террор") басталды. Ел поляризацияланды, нәтижесінде 1946 жылдың наурыз айында Грекияда азаматтық соғыс басталды, ол 1949 жылға дейін жалғасты.
Салдары
Соның салдарынан және "салқын соғыс" кезеңінде ΚΚΕ заңсыз деп жарияланды, ал ΕΑΜ/ELAS "коммунистік билікті басып алу" әрекеті ретінде қараланды және саяси қарсыластарына қатысты түрлі қылмыстар жасады деп айыпталды. Бұл мәселе бүгінгі күнге дейін қызу дау тудырып келеді. Азамат соғысы кезінде және одан кейін ЕАМ-ға қосылғандарды үкімет "симмориттер" деп атады – бұл грек тілінен аударғанда шабуылшы, қарақшы деген мағына беретін сөз. Грекияда "симморит" термині өте ауыр қылмыскерлік өмір салтын еске түсіреді, себебі бұл сөз сериялық зорлаушылар сияқты ең жағымсыз қылмыскерлерге қолданылады. ЕАМ мүшелеріне "симморит" терминін қолдану арқылы үкімет ЕАМ-ді ең жағымсыз типтегі қылмыстық ұйым деп көрсетті, бұл ЕАМ-нің Остік державалардың оккупациясына қарсы күресін заңсыз және дұрыс емес деп көрсетуге бағытталған кең ауқымды науқанның бір бөлігі болды. Үкімет ЕАМ-ді Кеңес Одағына адал "ұлтқа қарсы" қозғалыс деп санайтын және осылайша ЕАМ-ға мүшелік грек халқының бір бөлігі болумен қақтығысады деген тұжырымды қалыптастырды. Бұрынғы ЕАМ мүшелері полиция тарапынан "халық қауіпсіздігіне қауіпті" деп есептелді, ал ЕАМ қатарында қызмет еткен көптеген әйелдер зорланды, ал азын-малы "грек отбасы мен мемлекетінің жауы" деп айыптап өлім жазасына кесілді. Алайда, 1981 жылы социалист Андреас Папандреу билікке келгеннен кейін ЕАМ қарсылық қозғалысы және ұйымы ретінде мойындалды (бұрынғы консервативті үкіметтер де басқа қарсылық ұйымдарын мойындаған болатын), ал ELAS жауынгерлері құрметпен ескеріліп, мемлекеттік зейнетақы алды.