Кіріспе

Коконино ұлттық орманы – Аризона штатының солтүстігінде, Флагстафф маңында орналасқан 1,856 миллион акр (751,000 гектар) аумақты АҚШ ұлттық орманы. Орманның биіктігі 2600 футтан басталып, Аризонадағы ең биік нүкте – 12 633 футқа (Хамфри шыңы) жетеді. Алғаш рет 1898 жылы «Сан-Франциско таулары ұлттық орман қоры» ретінде құрылған бұл аймақ, 1908 жылдың 2 шілдесінде президент Теодор Рузвельттің жарлығымен Сан-Франциско таулары ұлттық орман қоры және басқа айналасындағы орман қорынан бөлінген жерлер біріктіріліп, Коконино ұлттық орманы деп аталып, АҚШ ұлттық орманы мәртебесіне ие болды. Бүгінде Коконино ұлттық орманы құрғақ далалар, қарағайлы орман, жазықтар, үстірттер, альпілік тундра және ежелгі жанартаулық шыңдарды қамтитын әртүрлі ландшафттарға ие. Орман Седона және Флагстафф қалаларын қоршап, төрт басқа ұлттық орманмен шектеседі: батыста және солтүстік-батыста Кайбаб ұлттық орманы, оңтүстік-батыста Прескотт ұлттық орманы, оңтүстікте Тонто ұлттық орманы және оңтүстік-шығыста Апачи-Ситгрейвс ұлттық орманы. Орман тоғыз белгіленген жабайы аймақтың толық немесе бір бөлігін қамтиды, соның ішінде Сан-Франциско шыңдарының ең жоғарғы нүктесін қамтитын Качина Пикс жабайы аймағы да бар. Орман бас кеңсесі Флагстафф қаласында орналасқан. Коконино ұлттық орманы үш ауданнан тұрады: Флагстафф рейнджерлік ауданы, Моголлон Рим рейнджерлік ауданы және Ред-Рок рейнджерлік ауданы, олардың жергілікті рейнджерлік кеңселері Флагстафф, Хэппи Джек және Седона қалаларында орналасқан.

Этимология

Коконино – хопи тайпасы Хавасупай және Явапай үндістерін атау үшін қолданатын сөз. Коконино ұлттық орман Коконино округінің орталық бөлігінде орналасқандықтан осылай аталған.

География

Орманның биіктігі оңтүстік бөлігінде, Верде өзеніне жақын жерде 792 метрден (2600 фут) басталып, Аризона штатындағы ең биік нүкте – Хамфрис шыңының басында 3851 метрге (12633 фут) жетеді. Орманның көп бөлігі Солтүстік Америкадағы ең үлкен жалғасқан туған қайың орманының ортасында орналасқан, орташа биіктігі 2134 метр (7000 фут) болатын үстірттік жазықтарда жатыр. Бұл үстірттің оңтүстік шекарасы – Моголлон қапталдығы, ол Аризонаның орталығында 644 километрге жуық созылған және Колорадо үстірттігінің оңтүстік шекарасын белгілейтін тік жар. Коконино ұлттық орманы үш ауданға бөлінген, әрқайсысының өзіндік географиялық ерекшеліктері мен ортасы бар. Ең солтүстік аудан, Флагстаф ауданы деп аталады, онда ежелгі жанартаулық шыңдар тобы – Сан-Франциско шыңдары орналасқан. Ең биік шыңы – Хамфрис шыңы – Аризона штатының ең биік нүктесі, биіктігі 3851 метр. Аризонаның екінші, үшінші және төртінші ең биік шыңдары осы маңда орналасқан. Сан-Франциско шыңдары – Сан-Франциско жанартаулық алабының басты құрылымы, онда 600-дан астам жанартаулық нысандар бар. Коконино ұлттық орманы жанартаулық алаптың үлкен бөлігін қамтиды, сондықтан Флагстаф маңындағы орман пейзажы ағаштармен жабылған тефрово конустармен, лава ағындарымен және лава түтікшелерімен (мысалы, Лава өзені үңгірі) толық. Флагстаф ауданы Флагстафқа жақын екі АҚШ ұлттық ескерткішін қорғайды: Уолнат каньоны ұлттық ескерткіші және Күн бату кратері жанартаулық ұлттық ескерткіші, соңғысы Сан-Франциско жанартаулық алабындағы ең жас тефрово конусын – Күн бату кратерін сақтайды. Орман солтүстік-шығыс бөлігінде тағы бір ұлттық ескерткіш – Вупатки ұлттық ескерткішімен шектеседі. Флагстаф ауданының оңтүстік бөлігінде орналасқан Мормон көлі – Аризона штатындағы ең үлкен табиғи көл. Бірнеше басқа табиғи көлдер, соның ішінде Ашурст көлі және Маршалл көлі, Андерсон Мессасының үстінде орналасқан, бұл шамамен 32 километр (20 миль) ұзын қырқа, қоршаған ландшафттан 60-120 метр биіктікте. Андерсон Мессасы ең жақсы Лоуэлл обсерваториясының филиалы ретінде танымал. Андерсон Мессасының оңтүстік-батыс жағында 20 ғасырдың басында салынған екі тар, қолдан жасалған су қоймасы бар: Жоғарғы Мэри көлі және Төменгі Мэри көлі. Жоғарғы Мэри көлінде жыл бойы су болады, тек құрғақ жылдары ғана тартылады, ал Жоғарғы Мэри көлінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан Төменгі Мэри көлі көбінесе көлге емес, ылғал шалғынға ұқсайды. Седона қаласының орталығында орналасқан Ред-Рок ауданы Седонаны курорттық қала ретінде танымал еткен көптеген атақты қызыл жартасты төбелерді, тауларды және каньондарды қамтиды. Седонаның солтүстігінде Моголлон қапталдығының бойында орналасқан Оук Крик каньоны – Коконино ұлттық орманындағы ең танымал демалыс орындарының бірі және Седонамен бірге Аризонаның ең танымал туристік орындарының бірі, Гранд Каньоннан кейін екінші орында. Оук Крик каньоны күзде жапырақтарды тамашалауға да танымал, өйткені бұл орманның жапырақты ағаштар басым өсімдік түрі болып табылатын сирек аймақтарының бірі. Бұл аймақта Аризонадағы екінші үлкен каньон – Сикамор каньоны да орналасқан. Орманның бұл бөлігіндегі биіктік қалған орманға қарағанда айтарлықтай төмен (Седона теңіз деңгейінен 1372 метр биіктікте), нәтижесінде жыл бойы температура жоғары болады. Үшінші аудан – Моголлон қапталдығы ауданы, ол Мормон көлі ауданының оңтүстігінде және Ред-Рок ауданының шығысында Моголлон қапталдығының бойында орналасқан. Мұндағы ландшафт Мормон көлі ауданына ұқсас, көптеген кішкентай көлдер мен жыл бойы суы бар өзендер тығыз туған қайың орманының арасында шашырап жатыр. Ауданның оңтүстік шекарасы – Моголлон қапталдығының шеті, онда Коконино ұлттық орманы Тонто ұлттық орманымен және Коконино округі Гила округімен шектеседі.

Флора

Коконино ұлттық орманында шоқбауырлар және басқа да мәңгі жасыл өсімдіктер басым өсімдік түрі болып табылады. Күрт құрғақ климатқа байланысты жапырақты ағаштар, тек өзендер мен ағыстар бойындағы ылғалды жерлерде ғана кездеседі, қалған жерлерде сирек. Коконино ұлттық орманында ponderosa қарағайы ең көп таралған ағаш түрі болғанымен, өсімдіктердің түрі белгілі бір аймақтың биіктігіне қарай өзгеріп отырады. Орманның оңтүстік-батыс бөлігінде, ең төменгі биіктікте ағаштар өте сирек, ал ландшафт әртүрлі шағын бұталар мен ақ жусан (sagebrush) басым. 1400-2000 метр биіктікте, Седонаны қоршаған аймақтарды қоса, әртүрлі арша түрлері, оның ішінде аллигатор аршасы және Юта аршасы кең таралған. Бұл ортада Аризона кипарисі, манзанита және пиньон қарағайы сияқты басқа да көптеген ағаштар мен бұталар кездеседі, олар көбінесе "арша-пиньон орманы" деп аталады. Бұл аймақта саяхатшылар жиі Parry агавасы, юкка және тікенді бізғұлы (prickly pear) кактустарымен кездеседі. Орманның үлкен ponderosa қарағайлы ормандары негізінен 2000-2400 метр биіктікте орналасқан. Бұл аймақта gambel емені, дірілдейді аспен және Rocky Mountain аршасы да кездеседі. 3353 метрден жоғары Аризона штатындағы жалғыз альпілік тундра аймағы орналасқан. Бұл аймақта өсімдіктер аз. Аз ғана қылқан жапырақты қарағайлар табылады, ал қалған жерлер ағаш шегінен жоғары орналасқан және шағын шөптер, лишайлар мен альпілік гүлдер мекендейді.

Жаңбырлы өрттің

Коконино ұлттық орманындағы өрт қаупі үлкен мәселе болып табылады. Орманның барлық жерінде жасыл өсімдіктердің көп болуына қарамастан, аймақ жоғары шөлдік аймақ ретінде жіктеледі. Орманның солтүстік бөлігінде орналасқан Флагстафф қаласы жыл сайын шамамен (мөлшерін қосыңыз) жауын-шашын алады, оның ішінде орташа жылдық қар жаууы (мөлшерін қосыңыз) құрайды, ал орманның басқа аймақтарында одан да аз жауын-шашын түседі. Көктем мен жаздың басындағы маңызды жауын-шашынның болмауы, сондай-ақ сол кезде жиі болатын жоғары температура мен күшті желдер, мамырдан шілдеге дейінгі айларда өрт қаупінің "өте жоғары" немесе "нағыз жоғары" делінуіне әкеледі. Орманды жермен қоршалған қалалар мен елді мекендердің болуы ірі өрт қаупін арттырады. Өрт қаупінің ең жоғары шағында орман ішінде от жағу мен темекі шегуге шектеулер қойылады. Кейде өрт қаупі соншалықты үлкен болады, орманға кіру тоқтатылады, себебі жауын-шашын жеткілікті болмай, кездейсоқ ұшқынның зардапты өртке әкелу қаупі сақталады. Соңғы жылдары Коконино ұлттық орманы ірі өрттердің алдын алу үшін бақыланған өртеуді жиі қолданады. Бұл стратегия, орманды сиретумен бірге, қалалық аймақтарға жақын орман бөліктерінде кеңінен қолданылады.

Тарих

1848 жылы Мексикамен шарт жасасқанда, АҚШ Аризона және Нью-Мексико аумақтарын алған кезде, бұл жерлердің жеке меншікте болмаған бөліктері, оның ішінде испан және мексикалық жер иеленулері, сондай-ақ шарт бойынша түрлі үнді тайпалары үшін сақталмаған жерлер, "мемлекеттік доменнің" бір бөлігіне айналып, әртүрлі заңдармен қоныстануға, сатып алуға және пайдалануға ашық болды. 1898 жылы президент Уильям Маккинли, АҚШ Орман шаруашылығы бөлімінің басшысы Гиффорд Пиншоттың өтініші бойынша, Сан-Франциско тау орман қорығын құрды. Жергілікті халық бұл шешімге қарсы болды – Аризона штатының Уильямс қаласының тұрғындары жаппай наразылық акциясын ұйымдастырды, ал "Уильямс Ньюс" газеті бұл қорықтың "Коконино округін дерлік жоятынын" жазды. 1905 жылы Орман қоры Ауыл шаруашылығы министрлігіне берілді. Жаңа Орман қызметі енді Аризона мен Нью-Мексиконың сегізден бір бөлігінен шамамен 21 миллион акр (85 000 км²) мемлекеттік жерді басқаруға міндетті болды. 1908 жылы Коконино ұлттық орман Тонто, Блэк-Меса, Гранд-Каньон және Сан-Франциско таулары ұлттық ормантарының бөліктерінен құрылды.