Амос Вако: Кенияның бұрынғы Бас прокурорының өмірбаяны мен қызметі

Кіріспе

Кенияның Бас Прокуроры

Амос Вако (31 шілде 1945 жылы туған) – Кенияның бұрынғы Бас Прокуроры және 2013 жылдан 2017 жылға дейін Бусия округінің алғашқы сенаторы. Вако бұрынғы қаржы министрі Крис Окемоны жеңіп, сенаторлық орынды жеңіп алды. Ол бұрынғы Премьер-министр Раила Одинга басқаратын «Қызыл Демократиялық Қозғалыс» (ODM) партиясынан сенатор болды. Заңгер мамандығы бойынша Вако 20 жыл бойы Кенияның Бас Прокуроры қызметін атқарды (1991 жылдың 13 мамырынан 2011 жылдың 26 тамызына дейін). Бас Прокурор қызметін атқару кезінде Вако Кения Жоғарғы Сотының адвокаты, Халықаралық юристтер комиссиясының мүшесі, Заң білімі жөніндегі кеңестің мүшесі, Халықаралық адвокаттар қауымдастығының мүшесі болды. «Жас христиан ерлер қауымы» (Y.M.C.A.) және Кения Скауттар қауымдастығының заң кеңесшісі. Найроби университетінің Заң факультетінің мүшесі, Ұйымдағы Африкалық Біріктірілген Ұйым (O.A.U.) жарғысын қарау комитетінің және Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африкалық хартаның сарапшылар комитетінің мүшесі. 1977 жылы Вако Халықаралық сот адвокаттары академиясының мүшесі болып тағайындалды, ал 1978 жылы Уилтшир адвокаттар қауымдастығының өмірлік мүшесі болып құрметтелді.

Өмірбаян

Уако Кенияда дүниеге келген. Какамега мектебінде және Альянс орта мектебінде білім алған. Лондон университетінің экономика ғылымдары бакалавры, Дар-эс-Салам университетінің заң бакалавры және Лондон университетінің заң магистрі дәрежесін алған. Ол бірнеше кәсіби ұйымдарда қызмет етті, соның ішінде 1978 жылдан 1980 жылға дейін Африка адвокаттар қауымдастығының бас хатшысы, ал Африка аралық адвокаттар одағының бірінші бас хатшысы болды. Ол Найроби университетінің заң факультетінің мүшесі. 1985-1992 жылдары БҰҰ Адам құқықтары комитетінің мүшесі болды. 1969 жылдың наурыз айынан бастап Kaplan & Stratton компаниясында жұмыс істеді және 1972 жылдың сәуірінен 1991 жылдың мамырына дейін, Бас прокурор болып тағайындалғаннан кейін серіктес болды. 1979 жылдан 1981 жылға дейін LSK төрағасы болды. Сонымен қатар, конституциялық және басқару мәселелерін қарастыратын өңірлік және жаһандық органдарда көптеген лауазымдарды атқарды. Амос Вако Кения тарихындағы тарихи және ауыспалы кезеңде Бас прокурор болды. Ол бір партиялық мемлекеттен көп партиялық демократияға (1991 жылғы желтоқсан) және билікте тұрған (KANU) оппозицияға (NARC) жеңілген еркін және әділ сайлау арқылы бір үкіметтен екіншісіне өтуді қадағалады (2002 жылғы желтоқсан). Парламент арқылы қажетті конституциялық түзетулер мен заңнаманы жүзеге асырды, соның ішінде көппартиялық демократиялық мемлекет құру және тәуелсіз сайлау комиссиясын құру мәселелерін шешті. Парламент мүшелері, діни лидерлер және азаматтық қоғам өкілдерінен тұратын Ұлттық конституциялық конференцияларға төрағалық етті. Кения Конституциясын қарау комиссиясының мүшесі болды. Ұлттық конституциялық конференцияның жобалауымен және Парламент түзетулерімен Кения Конституциясы туралы заң жобасына негізделген Кенияның жаңа Конституциясының жобасын жасады. Бұл конституция жобасы «Вако жобасы» деп аталды, бірақ 2005 жылғы Кения конституциялық референдумында сәтсіздікке ұшырады. Ол Даниэль арап Моиден Муаи Кибакиге ауысқан кезде де Бас прокурор қызметін сақтады. Ол Голденберг ісімен айналысты, ол оның Бас прокурор ретінде қызмет еткен жылдар бойына созылған, ұзаққа созылған сыбайлас жемқорлық ісі. 2009 жылдың қазанында АҚШ 2008 жылғы сайлаудан кейінгі зорлық-зомбылықтан кейін «саяси реформаларды әдейі тоқтатқандығы үшін» оған сапарға шығуға тыйым салды. Амос Вако 2011 жылдың 26 тамызында жаңа конституцияға сәйкес мемлекеттік заң кеңсесін тастады, ол оның қызметтен кетуін талап етті. Оның орнын профессор Гитху Муйгай басты. Ол 4 наурыздағы жалпы сайлауда Бусия сенатының орындығына үміткер болған «Құрметті демократиялық қозғалысына» (Orange Democratic Movement) қосылды. 2019 жылдың 18 қарашасында АҚШ Мемлекеттік департаменті Амос Вако, оның әйелі және баласының елеулі сыбайлас жемқорлық әрекеттеріне байланысты АҚШ-қа баруына тыйым салынғанын жариялады.

Wako was born in Kenya. He was educated at Kakamega School, and the Alliance High School and earned a Bachelor of Science in Economics at the University of London, a Bachelor of Laws at the University College of Dar es Salaam, and a Master of Laws at the University of London. He served in several professional organizations, including holding the position of Secretary General of the African Bar Association from 1978 to 1980, and as the first secretary general of the Inter African Union of Lawyers. He is a member of the Faculty Board of Law at the University of Nairobi. Between 1985 and 1992, he was a member of the UN Human Rights Committee. He worked for Kaplan & Stratton from March 1969 and became a Partner from April 1972 to May 1991 when he was appointed Attorney General. Wako served as LSK chairman from 1979 to 1981. He was also held numerous positions in regional and global bodies dealing with constitutional and governance affairs. Amos Wako has been the Attorney General at a historic and transitional period in the history of Kenya. Some of the matters dealt with are:

Oversaw the transition from one party state to a multiparty democracy (December 1991) and from one Government to another through a free and fair election in which the ruling (KANU) was defeated by the opposition (NARC) (December 2002). Piloted through Parliament the necessary Constitutional amendments and legislation including providing for a multi party democratic State and setting up of an independent Electoral Commission. Chaired National Constitutional Conferences consisting of Members of Parliament, religious leaders and representatives of the civil society. Member of the Constitution of Kenya Review Commission. Drafted the proposed new Constitution of Kenya based on the Constitution of Kenya Bill as drafted by the National Constitutional Conference and as amended by Parliament. This was Draft constitution was nicknamed "the Wako Draft", but failed miserably at the 2005 Kenyan constitutional referendum. He kept his position as Attorney General through the transition from Daniel arap Moi to Mwai Kibaki. He is dealing with the Goldenberg scandal, a long running corruption scandal that has lasted his entire time as Attorney General. In October 2009 he was given a travel ban by the USA for 'deliberately blocking political reforms' following post poll violence in 2008. Mr Amos Wako left the State Law Office on 26 August 2011 as per the new constitution which demanded him to leave office One year after its promulgation. He is Succeeded by Prof Githu Muigai. He joined the Orange Democratic Movement, on whose ticket he contested the Busia senate seat in the 4 March General Election. On 18 November 2019, the US State Department announced that Amos Wako, his wife and child were barred for travel to the US due to significant corruption.