Кіріспе
2003-2013 жылдар аралығында Израильдің бұрынғы Ашкенази бас раввині Йона Метцгер (; 1953 жылы туған) – Израильдің православиелік раввині және Израильдің бұрынғы Ашкенази бас раввині. 2013 жылы бас раввин қызметін атқарып жүргенде оған қарсы алаяқтық қылмыстық іс қозғалды. Кейін Метцгер бірнеше сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстарға кінәлі деп танылып, сотталып, сотталды және айыптау келісімі қабылданбаған соң түрмеге қамалды.
Yona Metzger (; born 1953) is an Israeli Orthodox rabbi and the former Ashkenazi Chief Rabbi of Israel. In 2013, while chief rabbi, a fraud investigation was opened. Metzger later pleaded guilty to a number of corruption charges, was tried and convicted, and after a plea bargain was rejected, served prison time.
Ерте өмір
Метцгер 1953 жылы Хайфада дүниеге келген. Израиль қорғаныс күштерінде 7-ші бронетанкті бригаданың капелланы болып қызмет етті және капитан шенімен запасқа шығарылды. Метцгер діни мұғалім болып жұмыс істеместен бұрын, Керем Беявне хесдер иешивасында діни білім алды. Ол Тель-Авивтегі Тиферет Зви синагогының раввині қызметін атқарды, кейін Солтүстік Тель-Авивтің аймақтық раввині болып тағайындалды. Метцгер он кітап жазды, оның екеуі Израиль Президентінің сыйлықтарымен марапатталды. Метцгер ұлттық-діни отбасынан шыққан және осындай білім алған болса да, ол хареди иудаизмімен жақын байланыста болды және жиі Дегель ХаТораның қайтыс болған рухани көшбасшысы Йосеф Шалом Елиашивтан кеңес сұрады. Кейбір сарапшылар бұл Метцгерді екі қауымды да ұсынуға лайықты кандидат етеді деп мәлімдеді, ал бір тілші оны «күдіссіз, ең орташа және ең сионистік кандидат» деп атады. Оның қолдаушылары оны із келесісі Исраэль Мейр Лаумен салыстырып жүр, ол әр лагерьде болды, бұл оған түрлі еврейлермен, әсіресе дінсіздермен қарым-қатынас жасауда көмектесті.
Израильдің ашкенази бас раввині
2003 жылғы сәуірде Метцгер Израильдің бас раввині болып сайланды. 50 жасында ол 2013 жылы 47 жасында сайланған Давид Лауға дейін Израиль тарихындағы ең жас бас раввин болды. Бас раввин қызметін атқаратын кезінде Метцгер түрлі топтағы адамдарға, яһудилерге де, яһуди емес адамдарға да қол жеткізуге тырысты. Ол Израильдегі кашрут стандарттарын сақтауды жеңілдету үшін технологияны пайдаланды, мысалы, бишуль акум (яһуди емес адамның тамақ пісіруі) мәселесін болдырмау үшін ет пісіруге арналған бу сорғыларын ұялы телефон арқылы іске қосып, технологиялық шешімдер қолданды. Метцгер Израиль мен Диаспора арасындағы кашрут стандарттарын үйлестіруге және біртекті етуге де мүдделі болды. Метцгер бірнеше «жоғалған израильдіктер» ісіне, әсіресе Джонатан Поллард пен Рон Арадтың мәселесіне назар аударды. Ол түрлі мұсылман мәртебелі тұлғаларымен ресми кездесулерде Рон Арад туралы бірнеше рет айтты. Сонымен қатар, ол Израиль мен түрлі араб үкіметтеріне Хезболла ұстаған израильдік тұтқындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және оларды босату бойынша келіссөздер жүргізу үшін үнемі қысым көрсетті. 2004 жылы Метцгер күнделікті дұғаға Джонатан Поллардқа арналған арнайы дұға қосу туралы бастама жариялады. Бұл дұғаны Метцгер жазған, ол қиын жағдайдағы адамдарға арналған «Мишаберах дұғасы» стилінде жазылған. Көптеген православие синагогтары бұл дұғаны өздерінің құлшылық ғибадаттарына енгізетіндерін жариялады.
Діни диалог
Метцгер басқа діни қауымдармен достық қарым-қатынас орнатуға күш салды. Метцгер ұсынған бір идея – Иерусалимде діни Біріккен Ұлттар Ұйымын құру. Ол бұл идеяны алғаш рет 2004 жылдың соңында Иерусалим харедимдері мен армян христиан қауымы арасындағы көпшілікке жария болған дауды татуластырғаннан кейін ұсынды. Метцгердің жоспары бойынша, жаңа ұйымда әлемнің діндерінің өкілдері болады, ал емес ұлттардың. Метцгер сондай-ақ, Далай-лама осы жиналысты басқаруы мүмкін екенін айтты. Далай-лама бұл идеяға өте қуанды және Метцгердің жоспарын іске асыруға көмектесуге уәде берді. Халықаралық қақтығыстарды шешуге арналған испандық лобби тобы – «Цивилизациялар альянсы» президенті Фредерико Майор да қолдау білдірді. 2007 жылдың ақпан айында Үндістанға сапар барысында Метцгер басқа да танымал раввиндермен бірге Дүниежүзілік діни көшбасшылар кеңесі ұйымдастырған саммит аясында жергілікті индуист көшбасшыларымен зорлық-зомбылыққа қарсы декларацияға қол қойды. Қатысушылардың баса назар аударған мәселесі – яһудилер мен индустардың ортақтығы, әсіресе мұсылмандар жасаған зорлық-зомбылыққа қатысты. Метцгер өз сөзінде: «Яһудилер 2000 жылдан бері Үндістанда өмір сүріп келеді және ешқашан кемсітілген емес. Бұл – адамзат тарихында бесiз теңдес жағдай» деді. 2008 жылдың наурыз айында Метцгер Сауд Арабиясының королі Абдулла ұсынған дінаралық конференцияны қолдады.
Қабылдау
"Автобустағы дау" кезінде ерлер мен әйелдердің бірге отыруына байланысты Метцгер бұл "хареди мемлекеті" емес екенін мәлімдеп, ультра-ортодокстарды өз пікірлерін басқаларға таңудан аулақ болуға және көбірек төзімділік танытуға шақырды.
Армениялықтармен қарым-қатынасы
Мецгер өкілеттік мерзімінде әлемдік және Израиль армян қауымдастықтарымен қарым-қатынасты жақсартуға қатысты бірнеше маңызды оқиғаға араласты. 2004 жылдың желтоқсанында Мецгер Иерусалимдегі харедилер мен армян христиандары арасындағы шиеленісті басуға көмектесті, бұл бір хареди йешива студенті армян архиепископына түкіргеннен кейін болды. 2005 жылдың қарашасында Армениядағы Армян геноциді ескерткіші мен геноцид мұражайына сапар жасаған кезде Мецгерге тағы да көп назар аударылды. Ол гүл шоғын қойып, армян халқының ауыртпалығын мойындаған қысқа сөз сөйледі және Израиль армян геноцидін ресми түрде геноцид деп мойындамаса да, ол "осы терминді қолданатынын" айтты. Мецгер: "Армения халқының қайғысын еврейлерден жақсырақ ешкім түсіне алмайды" деді. Арменияда Мецгердің пікіріне жағымды жауап берілді, әсіресе армяндарға қатысты "геноцид" сөзін қолдану мәселесінде ізраилдіктердің ұстанымдарын өзгертіп жатқандығына қатысты. Екінші жағынан, Түркиядағы еврейлер, өзі де осал азшылық болып табылатын, Мецгердің оларды қиын жағдайға түсіргеніне кейбір алақайлықпен жауап берді. Түркияның бас раввинінің өкілі: "Тарихшылар өз жұмыстарын істесін, содан кейін көреміз" деді.
2003 жылғы сайлау
Метцгердің тағайындалуы даулы болды, себебі ол халахик билігіне ие емес еді. Метцгер ешқашан діни судья (даян) қызметін атқармаған, алайда Бас раввин лауазымында болған кезінде бес жыл бойы Рабиндік Жоғарғы Сотының төрағасы болып отыруға тиіс болды, содан кейін Сефардтық әріптесімен ауысып, Бас раввинат кеңесінің төрағасы болды. Метцгер екі рет тексерілді және қандай да бір құқық бұзушылық жасағанын жоққа шығарды, бірақ 2005 жылдың маусым айында Израильдің Бас прокуроры Менахем Мазуз оны қудалауға көшуі мүмкін екенін күтіп, Рабиндік Жоғарғы Сотынан уақытша шеттетілді. Оған ешқандай айып тағылмады, Метцгер және оның қолдаушылары оған қарсы тағылған барлық айыптауларды оған қарсы жүргізіліп жатқан қаралау кампаниясының бір бөлігі деп есептеді.
Даулар мен келіспеушіліктер
2006 жылдың 3 сәуірінде Бас прокурор Мазуз Метцгерді қозғалған істі жапқанын және жеткілікті дәлелдердің болмауына байланысты айыптама қозғамайтынын мәлімдеді. Бірақ, ол тергеу барысында анықталған әртүрлі «алаңдатарлық» ақпараттар, соның ішінде полицияға берген қайшылықты мәлімдемелерге байланысты Бас раввиннің отставкаға кетуі керек екенін қосты. Мазуз Әділет министрлігіне Метцгер отставкаға кетпесе, «Даяним таңдау комиссиясына оның өкілеттігін тоқтатуды қарастыру үшін» Метцгердің ісін беруді ұсынды. Раввиннің қолдаушыларының арасында Израильдің ең танымал діни қайраткерлері болды: Метцгер өзінің саяси демеушісі, жетекші литвалық раввин Йосеф Шалом Елиашив, сондай-ақ бұрынғы бас раввиндер Овадия Йосеф, Мордехай Елиаху және Авраам Шапирадан құралған жоғары деңгейдегі раввиндер тобымен кездесті. Раввиндер оның мінез-құлқы мен адалдығын жоғары бағалады, Мазуздың әрекетін қатты сынады және Метцгердің отставкаға кетуіне қарсы күресуге көмектесуге уәде берді. Раввин Шапира Метцгерге «көктегі ерекше періште» оны «қорғап отырғанын» айтты, ал раввин Елияху оның пікірінше, Метцгер «қардай таза» болған. Метцгер бұл шешімнің «өзіне қорғану мүмкіндігін бермей» шығарылғанын айтты. «Бұл әрбір адамның негізгі құқығының бұзылуы», - деді ол. Мазуздың мәлімдемесінен кейін көп ұзамай раввиннің өкілі оның отставкаға кету ниеті жоқ екенін мәлімдеді және Мазузды оның беделін түзейсіздікке ұшыратып, Метцгерді қоғамдық алаңда айыптағаны үшін сынады. Израильдік БАҚ-тың кейбір өкілдері Мазузды Бас прокурор ретіндегі өкілеттігін асырып кеткені үшін айыптады. Метцгер Израиль Жоғарғы Сотына Мазуздың жария мәлімдемесіне наразылық білдіретін шағымдама жолдады, өзінің бейнесіне тарихты айту мүмкіндігі берілмей зардап шеккенін айтты және Мазузды «балағаттағыш» тактика қолдануда айыптады. Метцгердің адвокаты Мазуздың Метцгер туралы баяндамасында расталмайтын ақпарат бар екенін және ол раввинге қорғаныс немесе тыңдау мүмкіндігін бермей, оған жеке шабуыл жасағанын мәлімдеді. Шағымдамада Мазуздың 30 беттік баяндамасының екінші жартысы, онда ол Метцгердің әрекеттерін қатты сынап, оны қызметтен шеттетуді ұсынды, жазбадан алынып тасталуы сұралды. 2006 жылдың мамыр айының соңында жаңа Әділет министрі Хаим Рамон журналистерге Мазуздың ұсынысын орындап, Метцгерді отставкаға кетуге мәжбүрлеуді жоспарлап отырғанын айтты. Сондай-ақ, келе жатқан Бас судья Аарон Барак тараптар арасында келіссөз жүргізуге тырысқаны және Мазуздың баяндамасының барлығын сақтап қалуға келісімге келуді ұсынғаны, бірақ Мазуз Метцгердің мінезіне қатысты жеке сын-пікірін қайтарып алып, «Әділет министрі Метцгерге қарсы әкімшілік шаралар қолдануға міндетті емес» деп мәлімдеген мәлімдемеге қол қоятынын ұсынды. Метцгердің адвокаты келісімнен бас тартып, баяндаманың Метцгердің беделіне келтірген зияны келісімнің бір бөлігі ретінде қалдырылуы мүмкін емес екенін айтты. 2007 жылдың наурыз айында Жоғарғы Сот төрағасы Дорит Бейниш Мазузға баяндаманы қайта жазуды және «әңгімелер мен қауесеттер» деп атаған айыптауларды алып тастауды ұсынды.
Қызметке қайта оралу
2008 жылдың ақпан айында Мазуздың баяндамасынан кейін жүргізілген тергеу және Әділет министрі Даниэль Фридманның Мецгерді қызметтен шеттету туралы ұсынысынан соң, Әділет министрлігінің тағайындау комитеті Мецгердің тоқтатылуын аяқтауға рұқсат берді, осылайша оған Жоғарғы раввиндік соттағы лауазымына оралуға жол ашылды. Дегенмен, наурыз айының соңында Кнессеттің ішкі істер және қоршаған орта комитеті Бас раввинат заңына түзету енгізіп бекітті, ол Мецгердің Шломо Амармен лауазым алмасуына тиімді түрде тыйым салды, бұл олардың қызмет мерзімінің ортасындағы стандартты тәжірибе. Түзетуді ұсынған автор бұл түзету Мецгерге қарсы емес екенін, керісінше, болашақтағы "икемділікке" мүмкіндік беретінін, Метцгер сияқты раввиндік судьялар ретінде білімі жетілмеген бас раввиндерге раввиндік соттардың төрағасы болудан "бас тартуға" рұқсат беретінін мәлімдеді. Алайда, Мецгердің сыншылары бұл заңның тек Мецгерге қатысты екенін, себебі ол раввиндік судья ретінде тәжірибесі жоқ тұңғыш бас раввин болып сайланды деп мәлімдеді.
Ұзақ мерзімді әсері
Мазуз 2005 жылы Метцгерден отставкаға кетуін сұрағанда, бұл оқиға бастапқыда Израильде екі бас раввиннің қажеттігіне, немесе Бас раввинат институтын сақтап қалуға қатысты пікірталас тудырды. Кейбіреулер лауазымның беделін және маңыздылығын сақтаудың бір жолы – Метцгер отставкаға кеткен жағдайда Израильдің діни ашкеназдық қауымдастықтарын оның орнына сайлау өткізуден бас тартуға көндіру болар деп ұсынды. Бұл қадам лауазымды екі орыннан бір орынға дейін біріктіріп, оның сыншылары жиі айтатын кеңседегі өткен заманға қатыстылықтың айқын көрінісін жоюға көмектесер еді. Алайда, содан бері бұл мәселе бойынша ешқандай шара қабылданбады. 2011 жылдың 12 желтоқсанында израильдік "Исраэль хаём" газеті Метцгерге 2013 жылы Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның бас раввині, Лорд Джонатан Сакстың өкілеттігі аяқталғаннан кейін осы елдердің бас раввині қызметін атқару туралы ұсыныс түскенін хабарлады.
Палестиналықтар туралы пікірлер
Метцгер 2008 жылдың қаңтар айында британдық «Еврейлік жаңалықтар» газетіне берген сұхбатында Газа жолағындағы палестиналықтарды Синай түбегіне көшіруді қолдады. Израиль бейбіт мұсылмандарды құшақ ашып қарсы алғанын, бірақ әлем мұсылмандары Иерусалим еврей халқына тиесілі екенін мойындауы қажет екенін айтып, «Сендердің Мекке мен Мединедей тағы бір қасиетті жерлерің бар, үшінші жерге мұқтаждығың жоқ» деді. Метцгер мұсылмандардың Иерусалиммен қандай да бір байланысы бар деген пікірді де жоққа шығарды, олар Меккеге дұға еткенде, арқалары Иерусалимге қарап тұратынын атап өтті. Осы мәлімдемелері үшін Метцгерді бірқатар ізраилдіктердің, сондай-ақ араб әлемінің өкілдері де сынға алды.
Қалпына келтіру
2013 жылдың маусым айында Лахав 433 Ұлттық алаяқтық тергеу бөлімі Метцгердің үйі мен кеңсесіне пара алу, алаяқтық және ақша жылысу туралы жаңа күдіктер бойынша шабуыл жасады. Ол үкіметтік емес ұйымдарға бағытталған қайырымдылықтардан жүздеген мың шекелді өз қалтасына салғаны күдіктелді. Метцгердің адвокаттары оның атынан барлық айыптауларды жоққа шығарды. Метцгер тергеу аяқталғаннан кейін 2013 жылдың 18 қарашасында қамауға алынып, "пара алу, ақша жылысу және табыс салығын бұзу" баптары бойынша айыпталды. 2015 жылдың ақпан айында Бас прокурор Йегуда Вайнштейн Метцгерді пара қабылдағаны, куәлерді үнсіздендіруге тырысқаны және оның мәмілелері туралы тергеуге кедергі келтіргені үшін айыптады. 2017 жылдың 24 қаңтарында Метцгер пара алу, салық алаяқтығы және сот процесіне араласу қылмыстарын мойындады. Бұл үшін ол үш жарым жылға бас бостандығынан айырылып, 5 миллион шекел (1,3 миллион доллар) төлеуге келісті, соның ішінде салық қарызы мен айыппұл бар. Бірақ бір айдан кейін, 23 ақпанда Иерусалим аудандық соты келісімді күштен шығарып, Метцгерді төрт жарым жылға бас бостандығынан айырды.