Кіріспе
Израиль және Иерусалимнің (Ришон Ле-Цион) Сефард бас раввині, саясаткер Шломо Моше Амар (; سليمان موسى عمار; 1948 жылдың 1 сәуірінде туған) – Израильдің бұрынғы Сефард бас раввині. Ол 2003 жылдан 2013 жылға дейін Ришон Ле-Цион лауазымында қызмет етті; оның өкілеттігі кезіндегі Ашкенази әріптесі Йона Мецгер болды. 2014 жылы ол Иерусалимнің Сефард бас раввині атанды.
the politician
Shlomo Moshe Amar (; سليمان موسى عمار; born April 1, 1948) is the former Sephardic Chief Rabbi of Israel. He served in the position of Rishon LeZion from 2003 to 2013; his Ashkenazi counterpart during his tenure was Yona Metzger. In 2014 he became the Sephardic Chief Rabbi of Jerusalem.
Ерте өмір
Амар Марокконың Касабланка қаласында Елияху мен Мима (Мириам) Амардың отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1962 жылы, ол 14 жаста болғанда Израильге көшіп келді. Ол Поновеж иешивасында білім алды.
"Жоғалған тайпалармен" жұмыс істеу
2002 жылы Рав Амарды сол кездегі Ішкі істер министрі Ели Ишай Эфиопияға, Falash Mura қауымымен – христиан дініне өткен эфиопиялық еврейлердің ұрпақтарымен кездесу үшін жіберді. Ол кейіннен оларға еврей дініне қалыпты жолмен өтуді ұсынды, бұл кеңінен наразылық тудырды. Бірақ 2003 жылы Бас раввин болып тағайындалғаннан кейін, ол бұрынғы шешімінен бас тартып, Бета Израиль мүшесімен аналық желісі арқылы байланысы бар кез келген адам еврей саналады және үкімет оларды Израильге әкелуі керек деді (кейін білім алғаннан соң ресми түрде дин өзгеру рәсімінен өтуі тиіс). 2004 жылдың қаңтарында Кнессет пен Бас раввиндердің ұсыныстары негізінде Ариэль Шарон 2007 жылдың соңына дейін барлық Falash Mura (қазір шамамен 18 мың адам) Израильге әкелу жоспарын жариялады (бірақ бұл жоспардың көп бөлігі әлі іске асырылмады).
Бней Анусим
2004 жылы Амар Лиссабон синагогасы Шааре Тикваның құрылғанына 100 жыл толуын атап өту үшін Португалияға сапарлады. Сапары барысында Амар инквизицияның қуғынына ұшыраған еврей отбасыларының ұрпақтарымен кездесті, олар раввин Боаз Паштың үйінде әлі де иудаизмді (Бней Анусим) ұстанады. Бас раввин мен португал мараньолары (Бней Анусим) арасындағы кездесу ғасырлар бойы болған емес. Амар қауымның халахи мәртебесін бағалау үшін комиссия құруға уәде берді. Комиссияның жұмысты бастауды кешіктіруіне байланысты Лиссабонда екінші қауым, Comunidade Judaica Masorti Beit Israel құрылды, ол Бней Анусимті еврейлер ретінде мойындауды қамтамасыз ету үшін құрылды.
Азаматтық некеге тұру ұсынысы
Рав Амар 2005 жылдың қыркүйегінде Шинуи депутатына еврей емес және дінге жатпайтын адамдар үшін азаматтық некеге қолдау көрсетуге дайын екенін айтқанда жаңалықтарға түсті. Амар өзінің идеясы мен оның алдындағы Элияху Бакши Доронның 2004 жылы кез келген адамға азаматтық неке ұсынған идеясы арасындағы айырмашылықты көрсетті. Амардың жоспары, салыстырмалы түрде, еврей емес адамдардың бір-бірімен некелесуіне ғана қатысты болар еді. Амар өзінің ұсынысы Израильдің 300 мың дінсіз, еврей емес иммигранттарының мәселесін шешу үшін жасалғанын мәлімдеді, олардың көпшілігі бұрынғы Кеңес Одағынан келген және еврейлік тегі мен азаматтығын талап етеді, бірақ олардың еврей статусы ортодоксалдық стандарттар мен Бас раввинат тарапынан қабылдалмауы мүмкін. Амар еврей емес иммигранттардың өкілдерін бұл мәселені раввинат өкілдерімен талқылауға шақырды.
Қайту туралы заңға өзгертулер енгізу
2006 жылдың қарашасында Амар премьер-министр Эхуд Ольмертке Израильдің Қайтару заңынан дінге өту (конверсия) тармағын алып тастайтын заң жобасын ұсынды. Бұл, яһуди дінінің барлық ағымдарынан, соның ішінде ортодоксалдықтан келгендердің Израильде автоматты түрде азаматтыққа ие болуына кедерес келтіретін болып, Қайтару заңын тек анасы яһуди болған яһудилерге ғана қатысты ететін еді. Бұл, сондай-ақ, бір ғана яһуди ата-анасы немесе әже-шешесінен тараған болашақ иммигранттарға да әсер ететін еді, олардың барлығы ортодоксалдық заң бойынша яһуди ретінде қабылданбауы мүмкін. Амар сұхбаттарында заң жобасының «Израиль мемлекетінде екі халықтың пайда болуына» жол бермеу үшін жасалғанын айтты. Амардың пікірінше, Қайтару заңына дінге өткендердің де енгізілуі дінге өту процесін діни емес, саяси шараға айналдырды, және көптеген адамдар шынайы діни сенімнен емес, иммиграциялық мақсаттармен дінге өтуде. Амардың ұсынысы бойынша, дінге өткендер Израильге келгеннен кейін, Азаматтық заңы арқылы натурализация процесінен өтуі керек. Заң жобасы, сонымен қатар, раввиндік соттар мен Бас раввинатқа дінге өту рәсімдерін жүзеге асыруға толық құқық береді. Амар, заң жобасының Израиль Жоғарғы Сотының реформалық қозғалыстың Израильде қалуға рұқсат беру туралы оннан астам өтініштерін қарастыруына жауап ретінде жазылғанын мәлімдеді. Реформалық немесе консервативтік ағымдар бойынша шетелде дінге өткен яһудилер 1989 жылдан бері Қайтару заңы бойынша қабылданып келеді, бірақ 2006 жылғы сот ісі Израильде өткен дінге өтумен байланысты. Амар, реформалық дінге өткендерге елде қалуға рұқсат берілсе, олар яһудилермен неке қию мүмкіншілігіне ие болмауынан (Бас раввинат олардың дінге өтуін мойындамайтындықтан) көңілсіздікке ұшырап, нәтижесінде яһуди емес адамдармен неке қиюы мүмкін екенін, бұл мемлекеттің ымырасыздыққа ұшырауына әкелетінін айтты. Амарға Израиль мен Америкадағы реформалық және консервативтік қозғалыстар, сондай-ақ түрлі ізраилдік саясаткерлер мен үкімет өкілдері, оның ішінде Менахем Мазуз, Йосси Бейлин және UTJ депутаты Авраам Равиц сын айтты. Олар Амардың заң жобасы қабылданса, реформалық немесе консервативтік дінге өткендердің азаматтық алуына тосқауыл қоймайтынын, бұл бастапқы «екі халық» мәселесіне қайта оралуы мүмкін екенін айтты. Олар Амардың ұсынған заң жобасы дінге өткендерге қатысты айқын кемсітушілік құралатынын қосты. Басқа комментаторлар еврей емес адамдар үшін азаматтық алу процесінің ұзақ және қиын болатынын атап өтті, және қазіргі уақытта көптеген натурализацияланған израильдіктер, әсіресе бұрынғы Кеңес Одағынан келген иммигранттардың халахикалық яһуди анықтамасына сәйкес келмейтінін көрсетті. Бір баяндамада Амардың заң жобасы алдын алу шарасы ретінде жасалғаны туралы пікіріне қарсы тұрып, «Израильдегі яһуди халқының бөлінуі – болашақтағы мүмкіндік емес, қазіргі шындық» делінген. Алайда, Израильдің құқықтық қауымдастығының кейбір өкілдері діни дінге өтуді зайырлы азаматтық алу процесінен бөліп қарауды қолдады. Амарға NRP депутаты Зевулун Орлев сияқты бірнеше діни саясаткерлер де қолдау көрсетті, ол заң жобасы яһуди бірлігін қорғайтынын айтты. Амардың Иерусалимнің қазіргі мэрі Моше Лионмен тығыз қарым-қатынасы бар.
Дінаралық қатынастар
Араб тілінде жазылған, мұсылман ғалымы Юсуф Қарадавиге жолдаған хатында Амар Папа Бенедикт XVI-ның Ислам туралы пікірлерін сынап, былай деді: "Біздің жолымыз – әр дін мен әр ұлтты өздерінің жолдарымен құрметтеу, себебі пайғамбарлар кітабында: «Әрбір ұлт өз Раббысының атымен болады» деп жазылған". Кейіннен ол Бенедиктке еврей халқының Израиль жеріне жататынын тарату оның міндеті екенін айтты. 2015 жылдың сәуір айында Амар рабби Шломо Рискиннің Израильдің тәуелсіздік күніне орай христиандар мен еврейлерді бірге Халел дұғасын оқуға шақыратын «Мадақ күнін» құрғанына қатты қарсы болды. 2019 жылдың желтоқсан айында ол Бахрейнге дінаралық шараға қатысты, онда Бахрейн патшасы Хамад бин Иса әл-Халифамен және Катар, Кувейт, Иордания, Ливан, Египет, Ресей, АҚШ, Италия, Үндістан және Таиландтың діни лидерлерімен кездесті.
Пікірталас пен сын
Амар ЛГБТ мәселелеріне қатысты пікірлері үшін ауыр сынға ұшырады. 2016 жылдың қарашасында Израиль Хайом газетімен берген сұхбатында ол гомосексуализмді "шайтандық культ" деп атап, оның Тора бойынша "өліммен жазаланатынын" айтты. 2019 жылдың шілдесінде ол ЛГБТ адамдарының "дінге адала алмайтынын" мәлімдеді және жыныстық түзету терапиясын қолдады. 2021 жылдың маусым айында ол жыл сайынғы Иерусалим ЛГБТ Мақтаныш шеруін "шайтандық шеру" деп сипаттады. 2017 жылдың қыркүйегінде ол реформалық иудаизмді ұстанатындардың "Ирандағы Холокостты жоққа шығаратын адамдар туралы шу көтеріп, бірақ олардың өзі Холокостты жоққа шығаратындардан да көп нәрсені жоққа шығарады" деді, бұл Иерусалимдегі Батыс қабырғасында әйелдер мен ерлердің бірге намаз оқуына арналған орын салуды талап ететін петицияларға жауап ретінде айтылды.
Яһудилік елшісі
Бас раввин ретінде Амар бүкіл әлемдік еврейлер мен сефардтық еврейлердің ресми емес елшісіне айналды. 2013 жылы Марокко королі VI Мұхаммед оған ең жоғары патшалық наградасын табыс етті. 2014 жылы Амар Испания королі Хуан Карлос I-мен кездесті, ал 2015 жылғы сәуірде оны Испания королі Фелипе VI-мен Испанияның Мадридтегі Зарзуела сарайында сефардтық еврейлерге испан азаматтығы мәселесін талқылау үшін кездесуге шақырды. Амар 2015 жылы «Шарли Эбдо» оқиғасынан кейін француз еврейлерін қолдау және жұбатуда маңызды рөл атқарды. Ол француз қауымымен және Францияның бас раввині Хайм Корсиямен тығыз байланыста. Амар көптеген бағдарламалар, соның ішінде өзі басқаратын және сертификаттайтын «Семихас Чавер» (SCP) бағдарламасы арқылы Израильде және шетелде Тора білімін таратуға белсенді қатысты.
Жарияланған еңбектер
Аманың алғашқы еңбектерінің бірі – Тораға жасаған егжей-тегжейлі түсіндірме, оны "Биркат Элияху" деп атады, бұл атау оның әкесінің құрметіне берілген. Амардың "Шема Шломо" атты үкімдері жинағы жарияланды. Амар Израиль жеріне тән міндеттер мен заңдарға қатысты жауаптар жинағын "Керем Шломо" деп басып шығарды. Анасының құрметіне аталған "Б’эра Шел Мириам" – кашрутқа арналған еңбек. "Миамим Йемима Хаггада Шел Песах" – Песах хаггадасына түсіндірме. "Миамим Йемима" – сенбі күніне арналған әндер мен баталарға түсіндірме. "Сейфер Кол Мицалот Чатаним" – хуппа, кетуба және еврейлердің неке рәсімі туралы үкімдер жинағы. Амар сонымен қатар діни өлеңдер мен әндер де жазған.