Кіріспе

Слунь (венгр тілінде Szluin, көне неміс тілінде Sluin, латын тілінде Slovin, архаикалық хорват тілінде Slovin grad) – Орталық Хорватияның таулы аймағындағы қала. Ол Карловац пен Плитвице көлдері ұлттық паркі арасындағы Адриатика теңізіне қарайтын маңызды солтүстік-оңтүстік жолы бойында, Корана және Слуньчица өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Слуньдің халқы 1674 адамды құрайды, ал муниципалитетте барлығы 5076 адам тұрады (2011 жылғы мәліметтер). Қала Босния және Герцеговинаға жақын орналасқан Кордун аймағының мәдени және әлеуметтік орталығы болып табылады. Әкімшілік жағынан қала Карловац округіне қарасты. Слунь – дамымаған муниципалитет, Хорватия үкіметінің статистикалық жіктеуі бойынша ерекше мемлекеттік қамқорлықты қажет ететін бірінші санаттағы аймаққа жатады.

Тарих

Словин – франкопандардың ежелгі бекінісі, ол түріктерге қарсы соғыстар кезінде салынған және алғаш рет 12 ғасырда айтылған. Ескі бекініс 15 ғасырдан бері Франкопан (венгрше Frangepán) әулетінің меншігі болды, оған сол дәуірдегі ескі францискан монастыры қосылды. Кейіннен бұл қала Слюнь деп аталды. 16 ғасырда қала Осман соғыстарының салдарынан қирады және Хорватия әскери шекарасының әскери бекінісіне айналды, бірақ 17 ғасырдың соңында елді мекен қазіргі Слюнь түрінде қайта жаңғыртылды. Бекініс нығайтылып, осы аймақтың қолбасшысының штабы ретінде пайдаланылды (қараңыз: Стари град Слюнь). 1791 жылы Систова шартынан кейін аймаққа адамдар қайта қоныстанды. 1809 жылдан 1813 жылға дейінгі қысқа француз басқару кезеңінде Слюнь экономикалық өркендеуге ие болды, көшелер, қоймалар мен диірмендер салынды, жүзімдіктер мен тутар ағаштары отырғызылды. Осы кезеңде хорват тілі елдің ресми тіліне айналды. Француз Ильрия провинцияларының бұрынғы генерал-губернаторы, маршал Огюст де Мармонның резиденциясы әлі де сақталған. Слюнь қаласы туралы алғашқы жазба 1689 жылы белгілі тарихшы Иоганн Вайкхард фон Вальвасордың еңбегінде кездеседі, онда бекінілген Слюнь қалашығы, көпір және диірмен сипатталған. Растокедегі диірмендердің алғашқы суреті 1789 жылға жатады. Бұл – Бальзар Хакеттің сипаттамасына қосылған мысқа басылған гравюра. 19 ғасырдың соңында Стьепан Широла осы жер туралы былай деп жазды: «Слюнь төңірегі шынайы романтикалық [ ]. Оны Слюнджица өзенінің тамаша сарқырамаларымен безендірілген, тіпті табиғатқа құштар емес адамдарды да баурап алады. Шын мәнінде, Слюнь романтикалық айналасымен және Слюнджицаның күмісдей жалтыраған сарқырамаларымен – шетелдіктерге де таң қалдыратын нағыз табиғат меруерті». 1918 жылға дейін Слюнь (SZLUIN деп аталды) Хорватия әскери шекарасындағы Австрия монархиясының (Хорватия Корольдігі, Славония, Модруш-Риека округі, 1867 жылғы келісімнен кейін) құрамына кірді. Оны 1881 жылға дейін N°IV SZLUINER Grenz Infantry Regiment басқарды. Слюнь Корольдіктегі Модруш-Риека округінің орталық қаласы болды. 1950 жылғы Казин көтерілісі – босниялық Казин және Велика Кладуша қалаларын қамтыған, шаруалардың қарулы мемлекетке қарсы көтерілісі, Слюньге де белгілі бір дәрежеде әсер етті. Ол кезде барлық қалалар коммунистік Югославияның құрамында болды. Шаруалар Югославия үкіметінің күштеп ұжымдастыру және ұжымдық шаруашылықтарды таңу саясатына қарсы шықты. 1949 жылғы құрғақшылықтан кейін Югославия шаруалары үкімет белгілеген орындалмауы тиіс квоталарды орындай алмады және жазаланды. Құрғақшылықтан кейінгі көтеріліс көтерілісті ұйымдастырғандардың өлтірілуіне және қуғынға ұшырауына, сондай-ақ көптеген бейкүнә азаматтардың зардап шегуіне әкелді. Бұл – «Қышқы соғыс» тарихындағы Еуропадағы жалғыз шаруалар көтерілісі. 1963 жылы австриялық жазушы Хаймито фон Додерер «Слюнь сарқырамалары» (Die Wasserfälle von Slunj) атты романын жариялады, онда оқиғаның кульминациялық бөлігі осы жерде орын алады. 20 ғасырда Слюнь ауданында, әсіресе Растоке ауданында ғылыми зерттеулер жүргізілді. 19 ғасыр мен 20 ғасырдың басында Растоке аймақтың әлеуметтік өмірінің орталығы болды. Электр диірмендерінің дамуымен және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаппай көші-қонмен Растокедегі диірмендердің экономикалық маңызы күрт төмендеді.

Қызықты орындар

Слюндж шағын шарлауықтарымен және қаланың көркем төменгі бөлігіндегі, Растоке деп аталатын, жақсы сақталған дәнді диірмендерімен (18-шы ғасырдан бастап) танымал. Растоке (өзендердің тармақталуын білдіреді) жерінде Слуньчица өзені (жергілікті тұрғындар оны "Слушница" деп те атайды) бірнеше шарлауықтар мен сарқырама арқылы Құрана өзеніне құяды. Осы жерде Растокедегі 22 су диірмені орналасқан.

Халық саны

2011 жылдан бастап Слунь халқының басым бөлігі хорваттарды (87,9%) құрайды, одан кейін сербтер (10,5%) және аз ғана басқа этникалық топтар келеді.