Кіріспе

Жаңа Шотландиядағы тарихи форт, Жаңа Шотландиядағы Аннаполис Рояль қаласындағы форт.

Форт-Эн – Жаңа Шотландиядағы Аннаполис Рояль портын қорғайтын тарихи форт. Ол 1629 жылдың тамызында шотланд қоныс салушылармен Чарльз форты ретінде салынған. Қазіргі күні әрекетте болмаса да, ол Канададағы ең көне сақталған форт. Форт-Эн Солтүстік Америкадағы басқа форттардың барлығынан ұзақ қорғаныс қызметін атқарды, 225 жылдық қызмет кезеңінде кем дегенде 19 рет шабуылға ұшырады және блокадаланды, Акадия азамат соғысынан бастап Америка Тәуелсіздік соғысына дейін. Фортта сондай-ақ Канададағы ең көне әскери құрылыс және Канада парктері басқаратын ең көне құрылыс – 1708 жылғы оқ-дәрі қоймасы орналасқан. Порт-Рояльдың қоныс таңдау орны ретіндегі маңыздылығын алғаш 1604 жылы Жаңа Францияның генерал-лейтенанты Пьер Дугуа мойындады. Ол салған жақын маңдағы бекінілген мекен 1613 жылы Вирджиниядан жасалған шабуылда қиратылғаннан кейін, 1629 жылы сэр Уильям Александрдың басшылығымен шотланд қоныс салушылар қазіргі орнында жаңа форт салды. Жаңа құрылыс Шотландия королі I Чарльздің құрметіне Чарльз форты деп аталды. 1632 жылы форт француздардың меншігіне өтті, кейіннен ол француздар, ағылшындар және британдықтар арасында ауысып, 1713 жылы королева Анна соғысының соңында Ұлыбританияға берілді. Фортқа жасалған соңғы шабуыл 1781 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде американдық каперлер жасады. 1812 жылғы соғыс кезінде шабуылға ұшырау мүмкіндігі болғанымен, ешқандай шабуыл болған жоқ. Форт-Эн 1917 жылы Доминион паркінің бөлімшесі – Канада парктерінің алдағысы сатып алып, 1920 жылы Канаданың Ұлттық тарихи орны мәртебесіне ие болды. Форттың аумағы жыл бойы ашық. Канада парктері 1797 жылғы офицерлер үйінде мамырдың ортасынан қазанның ортасына дейін күн сайын мұражайды іске қосады. Жыл бойы форттың ішінде және айналасында көптеген шаралар өтеді, әдетте тамыздың бірінші дүйсенбісінде аталып өтетін Наталь күнінде аяқталады.

География және ерте тарих

Анаполис бассейні микмак тілінде "жердің соңы" деген мағына беретін "Кеспуквитк" деп аталатын үлкен аймақтың бір бөлігі болды және қазіргі Жаңа Шотландияның оңтүстік жарты аралын қамтыды. Алланс-Крик, Жаңа Шотландияның оңтүстігіндегі маңызды каноэ және тасымалдау жолында орналасқандықтан, дәстүрлі микмак елінің орны болды. Дегенмен, Пьер Дугуа 1605 жылы өзінің бекінісін салу үшін Анаполис бассейнінің қарсы жағындағы жерді таңдады. 1613 жылы бекініс қиратылғаннан кейін, француздар аймақты қоныстандыруын жалғастырғанмен, ол қайта салынбады.

Шотландия кезеңі (1629-1632)

1629 жылғы шотландтық экспедиция Порт-Рояльдегі француз бекінісін білгенімен, жаңа бекініс орналасатын жер Анаполис өзені мен Аллейнс сағасының жақын маңдағы қосылысы болды. Бұл жерге өзендерден табиғи қорғау шаралары жасалды және бұрын француздар дамытқан шаруашылық аймағына жақын орналасты. Жаңа қамалдың құрылысы 1629 жылдың 1 тамызында басталды және бірнеше апта ішінде аяқталды. Сол кездегі куәгер Ричард Гатридің айтуынша, "Тамыздың бірінші күні біздің бекінісіміздің негізі салынды". Бұл қамал бірнеше рет қайта жаңартылғанымен, Чарльз Форты, оның ізбасары Форт-Анн арқылы, Канададағы ең көне сақталған еуропалық құрылыс болып саналады. Гатри одан әрі былай деп сипаттайды: "Капитан Огилви форттың жоспарын бесбұрыш тәрізді суреттеді, көптеген мүйізді нығайтулар жасалды. Айдың соңына таман, теңізшілер мен құрлықтағы әскерлердің мол еңбегі мен ынтасымен форт аяқталды, сегіз дүрбі орнатылды, оның төртеуі жартылай құлыпталған, төртеуі миньон, қоймалар салынды және жабдықталды, генералдың үйі дайын болды". Келесі 22 жылда қамалға үш рет шабуыл жасалды. Ол Акадия азамат соғысы кезінде француз қоныс жайлаушыларының алғашқы екі шабуылын тойтарды, бірақ 1654 жылы ағылшындардың қолына түсті.

Акад азаматтық соғысы

Порт-Рояль шайқасы (1640) Шарль де Ла Тур екі қарулы кемемен Порт-Рояльға шабуыл жасады. Порт-Рояль губернаторы Д’Олнейдің капитаны қаза тапты, бірақ Ла Тур мен оның адамдары қарсылық көрсетіп, берілуге мәжбүр болды. Порт-Рояль шайқасы (1643) 1643 жылы Ла Тур Порт-Рояльді қайтадан жаулап алуға тырысты. Д’Олней шабуылға қарсы тұрды, оның жеті адамы жараланды, ал үшеуі қаза тапты. Ла Тур жиырма сарбаз қорғаған бекініске шабуыл жасамады. Бірақ ол диірменді өртеп, малды өлтіріп, терілерді, оқ-дәріні және басқа да жабдықтарды тартып алды. Порт-Рояль шайқасы (1654) 1654 жылы 100 Жаңа Англиялық ерікті және 200 ағылшын сарбазы Порт-Рояльдың шамамен 130 қорғаушысына шабуыл жасады. Алғашқы қарсылықтан кейін, азаматтар саны аз болған француздықтар берілді. Ағылшындар Акадияны 16 жыл бойы шағын гарнизонмен басып алды.

Ағылшын кезеңі (1654 1667)

Ағылшын кезеңі 16 жылға созылды, осы уақыт ішінде фортта ешқандай ірі шайқас болған жоқ. 1667 жылы Бреди шартының нәтижесінде Порт-Рояль Францияға қайтарылды. Англия билігінде болғанына қарамастан, халықтың көп бөлігі француз тілінде сөйледі.

Екінші француз кезеңі (16671713)

Екінші француз дәуірі 43 жылға созылды. Король Уильям соғысы (1688–1697) кезінде фортқа үш рет шабуыл жасалды. 1689 жылы толыққанды қайта жобаланған бекініс салына бастады, ол 1629 жылы сэр Уильям Александр салған және 1643 жылы губернатор Д’Ольней нығайтқан бұрынғы бекіністен шамамен алты есе үлкен болды. Осы кезеңде фортқа жақын жатқан көшелердің жоспары да жаңа құрылысқа сәйкес өзгертілді. Бірақ, құрылыс екі аптадан кейін тоқтатылып, Порт-Рояль қорғанысқа қабілетті бекініссіз қалды. 1690 жылы Жаңа Англиядан келген әскерлер фортқа шабуыл жасап, оны тез басып алды, бірақ ұзаққа соқпады. Соғыс аяқталғанға дейін тағы екі рет шабуылға ұшырады, алайда ағылшындар аумақты кеңейте алмады. 1702 жылы форттың құрылысы қайта басталды, ол 1689 жылғы құрылыстың негізінде салынды, бірақ бұл жолы қазірге дейін сақталған Вобан конфигурациясы қолданылды. Қорғаныс тұрғысынан алғанда, Вобан жұлдыз тәрізді пішіні мен көлбеу қабырғалары келіп түскен оқтың соққысын жұмсартады. Қабырғалардың төмендігі нысананың көлемін азайтады. Жұмсақ топырақ соққыға төтеп беруге қабілетті, сонымен қатар соққы болған жағдайда снарядтардың санын да азайтады. Шабуыл тұрғысынан қарағанда, жұлдыз пішіні шабуыл бағытына қарамастан, көптеген зеңбіректерді атуға мүмкіндік береді. Көбінесе форттың жаңа конфигурациясының арқасында, Анн патшайымының соғысы (1702–1713) кезінде жаушылық басталғанда, форт үш алғашқы британдық шабуылды тойтарды. Алайда, 1710 жылы 2000 әскер мен 36 кемеден тұратын үлкен британдық күштерге жеңіліп қалды. Француздар 1711 жылы фортты қайта басып алуға әрекет жасады, бірақ сәттілікке жете алмады.

Вильгельм патшаның соғысы

Порт-Рояль шайқасы (1690 жылдың мамыр айы) 1690 жылдың 19 мамырында сэр Уильям Фипстің басшылығымен Жаңа Англия провинциялық әскерлерінің үлкен күші Порт-Рояльге жетті. Акадия губернаторы Луи Александер де Фрич де Менневалдың 70 сарбазы ғана болды және бекініс шабуылға дайын болмады. Менневал жаңа ағылшындар келгеннен кейін көп ұзамай қарсылықсыз берілді. Бас берілу шарттары бойынша келіспеушіліктерден кейін Жаңа Англиялықтар қала мен бекіністі тонады. Порт-Рояль шайқасы (1690 жылдың маусым айы) 1690 жылдың маусым айында Нью-Йорк провинциясынан тағы да көп сарбаз келді. Олар елді мекенді өртеп, тонап, содан кейін кетіп қалды. Порт-Рояльға шабуыл (1693 жыл) Жаңа Англиядан келген ағылшын фрегаттары Порт-Рояльға шабуыл жасап, шамамен он үйді және астыққа толы үш амбарды өртеп жіберді.

Анн патшайымның соғысы

Порт-Рояльды блокадалау (1704) 1704 жылдың шілдесінде Дирфилдке жасалған шабуылға жауап ретінде майор Бенджамин Черч Порт-Рояльді 14 күнге блокадалады. Қамал 1702 жылы Вобанның жобасымен жаңартылған еді, ал ішіндегілер шабуылды күтіп отырды, бірақ ол болған жоқ. Черч Гранд-Пре, Писигуит және Чиньектоға шабуылдар жасады. Содан кейін ол Порт-Рояльға оралды және қысқаша атыс-шабыстан кейін Бостонға қайтты. Порт-Рояльды қоршау (1707 жылдың маусымы) 1707 жылдың маусымында Массачусетс штатының ең жоғары шенді офицері полковник Джон Марч Порт-Рояльді басып алуға жіберілді. Акадияның губернаторы Даниэль д’Оугер де Суберкас қамалдың сәтті қорғады. Порт-Рояльды қоршау (1707 ж.) 1707 жылдың тамызында полковник Фрэнсис Уэйнрайт екінші қоршауды бастады, ол он бір күнге созылды. Суберкас және оның әскерлері 16 жаңа англиялықты өлтіріп, 3 сарбазын жоғалтты. Анн патшайымының соғысы кезіндегі бұл екінші шабуыл сәтсіз аяқталды. Порт-Рояльды қоршау (1710) 1710 жылдың қыркүйегінде британдықтар қайта оралды. Бұл жолы 36 кеме мен 2000 сарбаздан тұратын үлкен күшпен қайтадан қамалға қоршау салды. Суберкас пен француз әскері 2 қазанға дейін қарсылық көрсетті, содан кейін қамалдың шамамен 300 қорғаушысы капитуляциялады, бұл Акадиядағы француз үкімшілігінің аяқталуын білдірді. Порт-Рояль қоршауы (1711) Жақын маңдағы Блоди-Крик шайқасында (1711) француз және үндістердің жеңіске жеткеннен кейін, француз әскері қамалға қайта ие болуға сәтсіз тырысты.

Британдық кезең (17131854)

Британдықтар бекіністі 141 жыл бойы бақылады. 1713 жылы Утрехт шартының нәтижесінде Акадияның үлкен бөлігі, Порт-Рояльді қоса, Ұлыбританияға ресми түрде берілді. 1710 жылдан бері британдықтар бұл аймақтың бақылауын дерлік толығымен өз қолында ұстаған. Осы кезде қала королева Аннаның құрметіне Аннаполис Рояль деп аталды. Әке Раль соғысы (1722–1725) кезінде Микмак және Малисет әскерлері фортқа екі рет сәттіліксіз шабуыл жасады, бірақ екі тараптан да шығын болды. Француздар Анн фортын қайтарып алуға соңғы рет Джордж патша соғысы (1744–1748) кезінде әрекеттенді. Соғыс барысында фортты қайтарып алуға жасалған үш сәтсіз әрекеттен кейін, француздар 1746 жылы Дюк д'Анвиль экспедициясын ұйымдастырды, ол 1745 жылы британдықтар бақылауына өткен Порт-Рояль және Луисбургті қайтарып алу мақсатын көздеді. Бұл операция да сәтсіз аяқталды және француздар фортты қайта басып алуға жасаған соңғы әрекет болды. Америка Тәуелсіздік соғысы (1775–1783) кезінде фортқа екі рет американдық каперлер шабуыл жасады, бірақ олардың мақсаты жаулап алу емес, тонау болды. 1812 жылғы соғыс кезінде американдық каперлер Форт-Эннеге шабуыл жасауы мүмкін болғанмен, мұндай оқиғалар болған жоқ. 1854 жылы Галифакстағы цитадель құрылысы аяқталғаннан кейін, Форт-Энн британдық гарнизоны тұрақты түрде сол жерге орналастырылды. Ұлыбритания 1883 жылға дейін Форт-Эннге иелік еткенімен, ол енді активті қызметте болған жоқ. Көп ұзамай, форттың қалған ғимараттарының көпшілігі жойылды немесе бұзылды, 1917 жылы Канада Парктері департаментінің алдағысы – Доминион Парктері бөлімі осы орынға қызығушылық танытқанға дейін.

Раль атаның соғысы

Анаполис Роялды қоршау (1722) 1722 жылдың наурызында Жаңа Англия шабуылына жауап ретінде 165 Микмак және Малисет әскерлері Анаполис Роялды қоршауға алуға тырысты. Қоршау қаупінен сақтану үшін 1722 жылдың мамырында Аннаполис Роялдағы Микмактардың 22 адамын кепілге алып, бас губернатор Джон Дюсетт қаланың шабуылға ұшырауына жол бермеді. Анаполис Роялды шабуылдау (1724) 1724 жылдың шілдесінде 60 Микмак пен Малисеттер Анаполис Роялды шабуылдап, бір сержант пен бір қатар сарбазды өлтірді, тағы төрт сарбазды жаралады және қала тұрғындарын үркітті. Олар сондай-ақ үйлерді өртеп, тұтқындарды алып кетті. Британдықтар жауап ретінде Микмактардың бірін атқылады.

Георг патшаның соғысы

Аннаполис Роялды қоршау (1744 жылдың шілдесі) Ле Лутр 300 микмак жауынгерін жинады және олар 1744 жылдың 12 шілдесінде Аннаполис Роялды шабуылдады. Микмактар Жаңа Англияның әскерлерінен үш есе көп болды. Жаңа Англияның екі әскері тұтқындалып, шашылған бас терілерімен өлтірілді. Шабуыл төрт күнге созылды, 16 шілдеде фортқа Жаңа Англия әскерлері келгенде қоршау бұзылды. Аннаполис Роялды қоршау (1744 жылдың қыркүйегі) Франсуа Дюпон Дювье 1744 жылдың қыркүйегінде Аннаполис Роялды 250 сарбазға қарсы жергілікті жиналған 200 акадиялық күшпен шабуылдады. Қоршау екі жақ теңізден күш күту кезінде бір аптаға созылды. Бірінші күштер Луисбургтен емес, Бостоннан келді, бұл Дювиенің шегінуіне себеп болды. Аннаполис Роялды қоршау (1745) 1745 жылдың мамырында Пол Марин де ла Малг 200 әскерді және жүздеген микмактарды Аннаполис Роялды қоршауға басқарып келді. Маринді Луисбургтің қорғанысына көмектесуге шақырғандықтан, қоршау тез аяқталды (1745 ж.). Аннаполис Роялды қоршау (1746) Жан Батист Николас Рох де Рамезай басқарған француздар Аннаполис Роялды 23 күн қоршап, теңіз күштерінің келуін күтті. Олар тақуалық Дук д'Анвилл экспедициясынан қажетті көмекті алмады және кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл француздардың Порт-Роялды қайтарып алуға жасаған соңғы маңызды әрекеті болды.

Америка революциялық соғысы

Анаполис Рояльді шабуылдау (1778) 1778 жылдың 2 қазанында 84-ші полк Анаполис Рояльді шабуылдауға тырысқан американдық каперлерді жеңіске бұйырды. Капитан Макдональд теңіз жолымен келіп, портқа шабуыл жасап жатқан үлкен жекеменшік кемені кездестірді. Ол он қарумен жабдықталған каперлік кемені жойды. Анаполис Рояльді шабуылдау (1781) 1780 жылы Форт-Анндағы тұрақты гарнизон Оңтүстік Каролинадағы британдық әскерлерге көмектесу үшін жөнелтілді. 1781 жылдың 29 тамызында екі үлкен американдық каперлік шхуна қорғалмаған қалаға шабуыл жасады. Қаладағы қамал да, үйлер де жүйелі түрде тоналды. Екі қала тұрғыны кепілге алынып, кейін босатылды.

Форт-Эн ұлттық тарихи орны

1917 жылы Форт-Энн Канада парктерінің алдыңғы қадамы – Доминион парктері бөліміне өткізіліп, ұлттық тарихи парк мәртебесі берілді және Форт-Энн ұлттық паркі деп аталды. Екі жыл өткен соң, Ұлттық тарихи орындардың жаңа бағдарламасы құрылды және 1920 жылы Форт-Энн Ұлттық тарихи орын деп жарияланды. Форт-Энн кейде Канаданың "алғашқы Ұлттық тарихи орыны" немесе "алғашқы басқарылатын Ұлттық тарихи орыны" деп аталады, себебі ол ұлттық тарихи мақсаттар үшін федералдық үкімет алғаш рет сатып алып, кейіннен Парктер Канадасының басқаруында қалған алғашқы нысан болды.

Мұра

1985 жылғы 28 маусымда Канада Посты "Форт-Энн, Н.С., шамамен 1763 жыл" маркасын шығарды. Бұл "Канададағы бекіністер сериясы" (1983 және 1985 жылдар) құрамындағы 20 марканың бірі болды. Маркалар 12 1/2 x 13 мм өлшемде перфорацияланған және Рольф П. Хардердің суреттері бойынша Ashton Potter Limited баспаханасында басылды.