Британ консервативтік партиясының тарихына шолу

Ұлыбритания саясатындағы консервативтік партия тарихы: құрылуы, «торилер» атауы, сайлаушылардың кеңеюі және Бенжамин Дизраэли реформалары.

34 мин оқу

100%

Дереккөз: History of the Conservative Party (UK) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Британдық саяси тарихтың бір қыры – Консервативтік партия (сондай-ақ торилер деп те аталады) Ұлыбританиядағы ең көне саяси партия және әлемдегі екіншісі. Қазіргі партия алғаш рет 1830 жылдары ұйымдастырылды және «консервативтік» атауы ресми түрде қабылданды, бірақ партия көбінесе торилер деп аталады (әсіресе газет редакторлары үшін орын шектеулі болғанда ыңғайлы қысқарту ретінде қолданылады). Торилер 1760 жылдан 1832 жылғы реформалық актіге дейін үкімет құратын коалиция болды. Жаңашыл реформаторлар «Тақ, Дің және Шығыршық» дәстүрлі партиясының ескіргенін айтты, бірақ 1830-1860 жылдардағы сайлаушылардың өсуіне байланысты ол королдіктер, адал англикандықтар және жер иелері мен олардың арендаторлары арасындағы күшін сақтап қалды. 19 ғасырдағы сайлау құқығының кеңеюі партияның өз ұстанымдарын танымал етуіне, әсіресе Бенджамин Дизраэлидің 1867 жылғы реформалық актісі сайлаушылар санын едәуір арттырды. 1886 жылдан бастап консерваторлар Либералдық партияның Либералдық одақтастар деп аталатын бөлігімен одақтасты, олар партияның Ирландияның өзін-өзі басқаруын қолдауына қарсы болды және келесі жиырма жылдың үш жылынан басқа барлық уақытта билікте болды. Лорд Солсбери мен Артур Балфурдың 1895 және 1906 жылдардағы үкіметтері «Юнионисттік» деп аталды. Консервативтік партия 20 ғасырдың басында Юнионисттік партия деп те танылды. 1909 жылы Консервативтік партия Консервативтік және Юнионисттік партия болып қайта аталды және 1912 жылдың мамыр айында Либералдық одақтастармен ресми түрде бірікті. Бірінші дүниежүзілік соғыс барлық партиялық коалициялық үкіметтің құрылуына әкеп соқты және қару тоқтағаннан кейін төрт жыл бойы Юнионисттік партия Ллойд Джордж либералдарымен коалицияда болды. Ақырында, халықтың қысымы коалицияның ыдырауына соқты және партия өздігінен билікті қайта алды, бірақ 1922 жылы Ирландия еркін мемлекетінің құрылуынан кейін «консервативтік» атауын «юнионисттік» атауынан гөрі жиі қолдана бастады. Ол 1931 жылдан бастап соғыстар аралық кезеңде ұлттық үкіметте үстемдік етті, өйткені оның негізгі қарсыластары – либералдар мен лейбористер іс жүзінде құлдырады. Партия 1930 жылдардағы депрессия жылдарында қорғау тарифі және төмен салық саясатын ұстанды. Сыртқы саясатта ол 1939 жылға дейін Италия мен Германиямен бейбітшілік пен келісімді жақтады. 1930 жылдардың соңында Германиямен теңдесу үшін жедел қайта қарулану бағдарламасын қолдады. Дағдарыс 1940 жылы Германия Францияны және Ұлыбританияны жеңгенде туды, ал Ұлыбритания мен оның Достастығы Адольф Гитлерге қарсы жалғыз тұрды. Нәтижесінде, соғыс уақытында барлық партиялық коалициялық үкімет құрылды, партиялық бағыт-бағдар тоқтатылды. 1945 жылғы жалпы сайлауда партия лейбористердің күшті жеңілісінен билікті жоғалтты. Консерваторлар лейбористік үкіметтің ұлттандыру бағдарламасының, әлеуметтік мемлекеттің құрылуының және оған қажетті салықтардың шындығын қабылдады. Алайда, олар 1951 жылы билікке оралғанда, партия 1950 жылдары экономикалық өркендеуге және ұлттық өркендеуге үлес қосты. Партия 1960 және 1970 жылдары қиындықтарға тап болды, бірақ 1975 жылы Маргарет Тэтчер көшбасшы болды және оны монетаристтік экономикалық бағдарламаға айналдырды; 1979 жылғы сайлаудағы жеңісінен кейін оның үкіметі проблемаларға еркін нарықтық тәсілмен және мемлекеттік коммуналдық қызметтерді жекешелендірумен танылды. Осы кезде консерваторлар өркендеді, Тэтчер консерваторларды 1983 және 1987 жылдары тағы екі сайлауда жеңіске жеткізді. Алайда, 1980 жылдардың соңында Тэтчердің парламенттік партиядағы танымалдылығының артуы және дауыс жоғалту деп саналатын саясатты өзгертуге дайын болмауы 1990 жылы оның биліктен шеттетілуіне және 1992 жылы күтпеген сайлау жеңісіне қол жеткізген Джон Мейджордың орнына тағайындалуына әкелді. Мейджордың үкіметі сол жылы фунт стерлингтің айырбас бағамы механизмінен шығуына мәжбүр болды, бұл партияның жақсы қаржылық басқару туралы беделінің көп бөлігін жоғалтты. 1990 жылдардың ортасында елдің экономикасы қалпына келсе де, лейбористік партияның тиімді оппозициялық науқаны 1997 жылы жеңіліске ұшырады. Партия 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін Дэвид Кэмеронның басшылығымен коалиция құра отырып, үкіметке оралды. 2015 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар көпшілікті жеңіп, Кэмерон екінші мерзімге билікке оралды. 2017 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар көпшілігін жоғалтып, Демократиялық юнионисттік партиямен сенім мен жабдықтау туралы келісім жасады. Борис Джонсонның басшылығымен консерваторлар 2019 жылғы жалпы сайлауда көпшілігін қайта жеңіп алды, бұл Тэтчер жылдарынан бергі ең ірі жеңіс болды.

Aspect of British political history

The Conservative Party (also known as Tories) is the oldest political party in the United Kingdom and second in the world. The current party was first organised in the 1830s and the name "Conservative" was officially adopted, but the party is still often referred to as the Tory party (not least because newspaper editors find it a convenient shorthand when space is limited). The Tories had been a coalition that more often than not formed the government from 1760 until the Reform Act 1832. Modernising reformers said the traditionalistic party of "Throne, Altar and Cottage" was obsolete, but in the face of an expanding electorate 1830s–1860s it held its strength among royalists, devout Anglicans and landlords and their tenants. Widening of the franchise in the 19th century led the party to popularise its approach, especially under Benjamin Disraeli, whose Reform Act of 1867 greatly increased the electorate. After 1886, the Conservatives allied with the part of the Liberal Party known as the Liberal Unionists who opposed their party's support for Irish Home Rule and together they held office for all but three of the following twenty years. Lord Salisbury's and Arthur Balfour's governments between 1895 and 1906 were given the name of "Unionist". The Conservative Party was also known as the Unionist Party in the early 20th century. In 1909, the Conservative Party was renamed the Conservative and Unionist Party and in May 1912 it formally merged with the Liberal Unionists. The First World War saw the formation of an all party coalition government and for four years after the armistice the Unionist Party remained in coalition with the Lloyd George Liberals. Eventually, grassroots pressure forced the breakup of the coalition and the party regained power on its own, but after the separation of the Irish Free State in 1922 it increasingly used the name "Conservative" more than "Unionist". It again dominated the political scene in the inter war period from 1931 in a National Government as its main rivals, the Liberals and Labour, virtually collapsed. The party pursued protective tariffs and low taxes during the depression years of the 1930s. In foreign policy, it favoured peace and appeasement of Italy and Germany until 1939. In the late 1930s, it supported a hurried rearmament program to catch up with Germany. The crisis came in 1940 as Germany defeated France and Britain and its Commonwealth stood alone against Adolf Hitler. The result was a wartime all party coalition government with partisanship in abeyance. In the 1945 general election, the party lost power in a landslide by the Labour Party. The Conservatives largely accepted the reality of the Labour government's nationalisation programme, the creation of the welfare state and the taxes required for it. However, when they returned to power in 1951 the party oversaw an economic boom and ever increasing national prosperity throughout the 1950s. The party stumbled in the 1960s and 1970s, but in 1975 Margaret Thatcher became leader and converted it to a monetarist economic programme; after her election victory in 1979 her government became known for its free market approach to problems and privatisation of public utilities. Here, the Conservatives experienced a high point, with Thatcher leading the Conservatives to two more landslide election victories in 1983 and 1987. However, towards the end of the 1980s Thatcher's increasing unpopularity within the parliamentary party and unwillingness to change policies perceived as vote losing led to her being deposed in 1990 and replaced by John Major, who won an unexpected election victory in 1992. Major's government suffered a political blow when the Pound Sterling was forced out of the Exchange Rate Mechanism later that year, which lost the party much of its reputation for good financial stewardship. Although the country's economy recovered in the mid 1990s, an effective opposition campaign by the Labour Party led to a landslide defeat in 1997. The party returned to government in a coalition under David Cameron following the 2010 general election. In the 2015 general election, the Conservatives managed to win a majority and saw Cameron return to power for a second term. The 2017 general election saw the Conservatives lose their majority and form a confidence and supply agreement with the Democratic Unionist Party. Under the leadership of Boris Johnson, the Conservatives were able to regain their majority during the 2019 general election, their largest ever since the Thatcher years.

Шығу тегі

Қазіргі консервативтік партия 1830 жылдары пайда болды, бұл 1812 жылы құрылған тори партиясынан өркендеді, ал 1834 жылғы Тамворт манифесті осы өтудің маңызды кезеңі болды. Сол ғасырлардағы саяси топтасулар қазіргіден гөрі әлдеқайда еркін болды, көптеген жеке топтар құрылды. 1780 жылдардан 1820 жылдарға дейін Уильям Питт кішіні қолдаған вигтер басымдық құрды. 1812 жылдан бастап тарихшы Роберт Блейк "консервативтіліктің алғабапандары" деп атаған жаңа партияға "тори" деген ат кеңінен қолданыла бастады. Блейк 1812 жылдан кейін Питттің ізбасарларының "ешқандай жағдайда "нағыз торизмнің" туын ұстамағанын" қосты. Питт ешқашан "тори" терминін қолданған емес. 1820 жылдардың соңында саяси реформалар, әсіресе римдік-католиктердің эмансипациясы туралы даулар осы топтасуды ыдыратты. 1831 жылы Веллингтон герцогы басқарған үкімет вигтердің үлкен жеңісінен кейін құлады. Азшылыққа түскен Роберт Пил жаңа күштер коалициясын құруға кірісті. Пил 1834 жылы консервативтіліктің негізгі принциптерін баяндаған Тамворт манифестін жариялады, содан кейін сол жылы ол қысқа мерзімді үкімет құрды. 1841 жылы вигтердің сайлауда жеңіліске ұшырауынан кейін Лорд Мелбурн үкіметі құлағаннан кейін Пил айтарлықтай көпшілікпен билікке келді және ұзақ мерзімге билеуге дайын болды.

Астық заңдары бойынша дағдарыс

1846 жылы консерваторлар партиясы Астық заңдарын жою мәселесінде жарылып, саяси дағдарысқа ұшырады. Пиль және консерваторлардың көптеген жетекші өкілдері заңды жоюды қолдады, бірақ оларға лорд Джордж Бентинк, Бенджамин Дизраэли және лорд Стэнли (кейін Дерби графы) бастаған, шаруашылық және ауылдық округтерден сайланған депутаттар қарсы шықты, олар протекционизмді жақтады. Заң жойылғаннан кейін протекционистер Уигтермен бірігіп, Пиль үкіметін құлатты. Консерваторлардың премьер-министрі Палатада көпшілікке ие болуына 28 жыл кетті. Осы оқиғадан бастап, әсіресе 1850 жылы Пиль қайтыс болғаннан кейін, пилиттер мен консерваторлар арасы суытыла бастады. Пилиттердің көпшілігі Уигтер мен Радикалдармен бірігіп, 1859 жылы Лорд Палмерстон басшылығымен Либералдық партияны құрды.

Дерби мен Дизраэлидің жеңісі

Консерваторлар тәуелсіз партия ретінде сақталды, бірақ 1870-жылдарға дейін тағы да көпшілік үкімет құра алмады. Қазіргі Консервативтік партия 1846 жылы Пилден бас тарқан протекционистерден таратылған, бірақ олар билікке оралғанда протекционизмді қайта енгізбеді. Дерби мен Дизраэли басшылығымен олар өздерінің беделін нығайтып, партияның күшін бірте-бірте қалпына келтірді. Дерби 1850-жылдары мен 1860-жылдары бірнеше азшылық үкіметтерін басқарса да, партия 1867 жылғы реформа заңынан кейін, сайлау құқығы кеңейгеннен соң ғана 1874 жылы көпшілікке қол жеткізе алды. Дизраэлидің патриотизм және әлеуметтік реформалар туралы уәделерінің аралас хабары, 1874 жылы көпшілікті жеңу үшін жұмысшы табысынан жеткілікті қолдауға ие болды, бірақ консерваторлардың беделі тұрақсыз болды және Дизраэли 1880 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады. Либералдық партияның 1886 жылы Ирландияның өзін-өзі басқару мәселесі бойынша жарылуына дейін консерваторлар Либералды унионистердің партиядан шығуы арқылы ғана нақты сенімді көпшілікті қамтамасыз ете алмады. 1891 жылы соңғы екі онжылдықта сайлауда үлкен жеңіліске ұшыраған Ирландия консервативтік партиясы басқа ирландиялық одақтас қозғалыстармен бірігіп, Ирландия одақтастық альянсын (IUA) құрды. IUA депутаттары Вестминстерде консерваторлардың ұстанымын қолдады. Дизраэли консерваторлар үшін кеңінен танымал батыр болды және ол қайтыс болғаннан кейін империализмді қолдаған халықтық мәдениетте ондаған жылдар бойы құрметпен еске алынды. 1880-жылдары мен 1890-жылдары британдық музыкалық залдардың көрермендері залдардың ең танымал саяси батырлары көрсеткен ксенофобия мен империяға деген мақтанышқа риза болды: барлығы консерваторлар болды және Дизраэли бәрінен де ерекшеленді, ал Гладстон жау ретінде бейнеленді. 1920-жылдарға қарай тарихи фильмдер монархияның, империяның және дәстүрдің ұлылығын көрсету арқылы саяси статус-квоны сақтауға көмектесті. Фильмдер "барлық келіспеушіліктер қалыптасқан жағдайды қабылдау арқылы үйлесімділікке айналатын және фильмдегі оқиғалармен расталатын факсимильді әлемді" жасады. Дизраэли әсіресе танымал кино кейіпкері болды: "тарихи драмалар Гладстонға қарағанда Дизраэлиді артық көреді және демократиялық басшылыққа деген құрметті көзқарасты жариялады". Сахна және кино актері Джордж Арлис Дизраэлинің рөлімен танымал болды және 1929 жылғы "Дизраэли" фильмі үшін үздік актер ретінде Оскар сыйлығын жеңіп алды. Стивен Филдинг Арлисс "кино көрермендерінің көп бөлігіне ұнаған, әкелік, мейірімді және қарапайым мемлекеттік басшының бейнесін сомдады" дейді. Тіпті жұмысшы партиясының жиналыстарына қатысқан жұмысшылар да жоғары әлеуметтік статусы бар және қамқорлық танытқан басшыларға құрмет көрсетті.

The Conservatives survived as an independent party, even though they would not form another majority government until the 1870s. The modern Conservative Party descends from the Protectionists who broke with Peel in 1846, although they did not reintroduce Protection when they were returned to power. Under the leadership of Derby and Disraeli they consolidated their position and slowly rebuilt the strength of the party. Although Derby led several minority governments in the 1850s and 1860s, the party could not achieve a majority until 1874, after the passage of the Reform Act of 1867, which broadened the franchise. Disraeli's mixed message of patriotism and promises of social reforms managed to win him enough working class support to win a majority in 1874, but the Conservative hold remained tenuous, and Disraeli was defeated in the election of 1880. It was not until the split in the Liberal Party over Irish home rule in 1886 that the Conservatives were able to achieve truly secure majorities through the defection of the Liberal Unionists. In 1891, the Irish Conservative Party, which had experienced considerable electoral loses over the previous two decades, joined with other Irish unionist movements to form the Irish Unionist Alliance (IUA). The IUA's MPs took the Conservative whip at Westminster. Disraeli provided a widely popular hero for Conservatives, and was much celebrated in the popular culture in support of imperialism for decades after his death. British music hall patrons in the 1880s and 1890s applauded the xenophobia and pride in empire that were exemplified by the halls' most popular political heroes: all were Conservatives and Disraeli stood out above all, while Gladstone was used as a villain. By the 1920s historical films helped maintain the political status quo by imposing an establishment viewpoint that emphasised the greatness of monarchy, empire, and tradition. The films created "a facsimile world where existing values were invariably validated by events in the film and where all discord could be turned into harmony by an acceptance of the status quo." Disraeli was an especially popular film hero: "historical dramas favoured Disraeli over Gladstone and, more substantively, promulgated an essentially deferential view of democratic leadership." Stage and screen actor George Arliss was known for his portrayals of Disraeli, winning the Oscar as best actor for 1929's Disraeli. Steven Fielding says Arliss "personified the kind of paternalistic, kindly, homely statesmanship that appealed to a significant proportion of the cinema audience Even workers attending Labour party meetings deferred to leaders with an elevated social background who showed they cared. ".

Юнионисттердің үстемдігі

Консерваторлар, қазір лорд Солсбери басқарып тұрған, келесі жиырма жылдың көп бөлігінде билікте қалды, бастапқыда Либералды унионисттердің пассивті қолдауымен, ал 1895 жылдан кейін олармен белсенді коалиция құрды. 1895 жылдан бастап бейресми, ал 1912 жылдан кейін ресми түрде Консервативті-Либералды унионисттік коалиция көбінесе жай ғана "Юнионисттер" деп аталды. 1902 жылы Солсбери зейнетке шықты, ал оның жүйесі Артур Балфур премьер-министр болды. Партия кейіннен тарифтік реформа мәселесі бойынша жарылды. Бұл дауды колония хатшысы болған либералды унионист министрі Жозеф Чемберлен көтерді. 1846 жылғы астық заңдарына байланысты бұрынғы жарылыс сияқты, нәтиже Чемберленді және Ұлттық артықшылықты қолдағандар мен оған қарсы шығып, қолданыстағы жағдайды және еркін сауданы қорғағандар арасында коалиция ішінде поляризацияға әкелді. Жарылыс екі унионисттік партияда да болды. Қиын жағдайдағы Балфурдың арасында үкімет тағы екі жыл күресіп, көптеген унионист депутаттары либералдарға өтті. 1904 жылы консервативтік партияның болашақ басшысы Уинстон Черчилль де осылардың қатарында болды.

ХХ ғасырдың басында

Консерваторлар – көбінесе «Юнионистер» деп аталады – 1890 жылдан 1906 жылға дейін үстемдік құрды. Партияның империализмді, тарифтерді, Англия шіркеуін, қуатты Корольдік флотты және дәстүрлі иерархиялық қоғамды қолдаған сайлаушыларға ұнаған көптеген артықшылықтары болды. Англияның ауылдық аймақтарында жер иеленушілер мен помещиктер арасында күшті басшылық базасы болды, сондай-ақ Англия шіркеуі мен әскери мүдделер де күшті қолдауға ие болды. Тарихшылар сайлау қорытындыларын пайдаланып, консерваторлардың жұмысшы табының округтерінде күтпегендей жақсы көрсеткенін көрсетті. Олар ірі қалалардағы дәстүрлі жұмысшы табының жақсы жағдайдағы өкілдеріне де тартымды болды. Ауылдық жерлерде ұлттық штаб-пәтерлер, плакаттар және әсіресе фонарь слайдтары бар ақы төленген лекторлерді тиімді пайдаланды, олар ауылдық сайлаушылармен, әсіресе жаңадан сайлау құқығы алған шаруалармен тиімді байланыс орната алды. 20-шы ғасырдың басында Артур Балфур премьер-министр болған консервативтік үкімет (1902–1905 жж.) сыртқы саясат, қорғаныс және білім беру саласында көптеген жетістіктерге қол жеткізді және Ирландия шаруалары үшін алкогольге лицензия беру және жер иелену мәселелерін шешу үшін шешімдер қабылдады. Дегенмен, әлсіздіктер жинақталып, 1906 жылы олардың күші соншалықты артты, олар 1922 жылға дейін толық билікке оралмады. Консервативтік партия, әсіресе харизматикалық Джозеф Чемберленнің зейнеткерлікке шығуынан кейін, өзінің жігерін және құлшынысын жоғалтып жатты. «Тарифтік реформа» (яғни барлық импортқа тарифтер немесе салықтар салу) туралы пікір таласы болды, бұл еркін сауданы жақтаушылардың көптеген өкілдерін либералдық лагерьге итермеледі. Тарифтік реформа – консервативтік көшбасшылықтың түсініксіз түрде ұстанып қалған, сәтсіз мәселе болды. Жұмысшы табының жоғарғы тобы мен төменгі орта тап арасындағы қолдау әлсіреп, зиялы қауымда наразылық туды. 1906 жылғы сайлау оппозиция үшін сәтті аяқталды, олардың жалпы дауысы 25 пайызға өсті, ал консерваторлардың жалпы дауысы өз деңгейінде қалды. 1906 жылғы сайлау Юнионистердің күйреуімен аяқталды және олардың саны Төменгі палатада 157 мүшеге дейін азайды. Юнионистер танымал емес Бур соғысының және Чемберлен ұсынған танымал емес тарифтік реформалардың салдарынан зардап шекті, бұл қалалық халық арасында еркін сауданың танымалдылығына соқтырды. Чемберленнің өзіне «халықтың тамағына қол тигізбеңдер!» деген ескерту жасалды. Балфур өзінің мандатын жоғалтты, бірақ көп ұзамай парламентке қосымша сайлауда оралды. 1906 жылдың шілде айында Джозеф Чемберленге жасалған ауыр инсульт оның саяси мансабын аяқтады; енді тарифтік реформаны оның ұлы Остин Чемберлен ілгерілетуге тиіс болды. 1909 жылы Консервативтік партия «Консервативтік және Юнионисттік партия» деп аталды, ал 1912 жылдың мамырында ол Либералды Юнионистермен ресми түрде бірікті. Юнионистер Кэмпбелл Баннерменнің жаңа либералдық үкіметінің және одан кейінгі Асквиттің көптеген ұсыныстарын қатысты түрде қабылдамады. 1910 жылы Юнионистер басымдықты иеленген Лордтар палатасы «Халық бюджеті» деп аталған заң жобасын қабылдамады, бұл Лордтар палатасының сипаты мен конституциялық мәртебесі туралы ұзаққа созылған жанжалға әкелді. Консерваторлар 1910 жылғы қаңтар және желтоқсан айларында өткен сайлауларда көптеген шығындарын өтеуге қол жеткізді. Бұл либералдарды көпшілікті сақтап қалу үшін ирландтық ұлтшылдардың дауысына сүйенуге мәжбүр етті. Либералдар 1911 жылғы Парламент актісі арқылы Лордтарды тиімді бағындыруға қол жеткізсе де, олардың бұл әрекеті оларға қолдаудың жоғалуына әкелді, сондықтан 1914 жылға қарай Юнионистердің келесі сайлауда жеңіске жететіні мүмкін болды. Бонар Лоудың 1911–14 жылдардағы басшылығымен партияның моральдық жағдайы жақсарды, «радикалды оң» қанаты бақылауда ұсталды және партиялық құрылымы күшейтілді. Олар әлеуметтік салада конструктивті саясатты дамытуға қадам жасады. Лордтар палатасының вето құқығын алып тастау үкіметке 1914 жылғы Ирландияның өзін-өзі басқару туралы заңын қабылдауға мүмкіндік берді, содан кейін Ольстер Юнионистерінің жетекшісі Эдвард Карсон азаматтық соғыспен қорқытты. Ол жаңадан құрылған «Ольстер еріктілерімен» қолдау тапты және неміс қаруларын контрабандалық жолмен әкелді. Бонар Лоу қатты үгіттеді, әрине, үгіттеді, қорқытты және мүмкін, блеф айтты, бірақ оның стратегиясы үйлесімді және тиімді болды, өйткені ол өзін-өзі басқаруды тоқтатты және Солтүстік Ирландияның құрылуын қамтамасыз етті. Алайда Бірінші дүниежүзілік соғыс бұл актінің күшін жойды; ол күшке енбеді және 1921 жылға қарай Ирландия бөлінді, Солтүстік Ирландия Ұлыбританияның құрамында қалды; ол консерваторлардың бекінісіне айналды.

The Conservatives—usually called "Unionists"—were dominant from the 1890s to 1906. The party had many strengths, appealing to voters supportive of imperialism, tariffs, the Church of England, a powerful Royal Navy, and traditional hierarchical society. There was a powerful leadership base in the landed aristocracy and landed gentry in rural England, plus strong support from the Church of England and military interests. Historians have used election returns to demonstrate that Conservatives did surprisingly well in working class districts. They had an appeal as well to the better off element of traditional working class Britons in the larger cities. In rural areas, the national headquarters made highly effective use of paid travelling lecturers, with pamphlets, posters, and especially lantern slides, who were able to communicate effectively with rural voters – particularly the newly enfranchised agricultural workers. In the first years of the 20th century, the Conservative government, with Arthur Balfour as Prime Minister 1902–1905, had numerous successes in foreign policy, defence, and education, and enacted solutions for the high profile issues of alcohol licensing and land ownership for the peasants of Ireland. Nevertheless, the weaknesses were accumulating, and proved so overwhelming in 1906 that they did not return to complete power until 1922. The Conservative Party was losing its drive and enthusiasm, especially after the retirement of the charismatic Joseph Chamberlain. There was a bitter split on "tariff reform" (that is, imposing tariffs or taxes on all imports), that drove many of the free traders over to the Liberal camp. Tariff reform was a losing issue that the Conservative leadership inexplicably clung to. Support among the top tier of the working class, and in lower middle class weakened, and there was dissatisfaction among the intellectuals. The 1906 election was a landslide for the opposition, which saw its total vote jump 25 percent, while the Conservative total vote held steady. The election of 1906 ended in a landslide defeat for the Unionists and their numbers were reduced to just 157 members of the House of Commons. The Unionists had been suffering as a result of the unpopular Boer War, as well as the unpopular tariff reforms proposed by Chamberlain, which faced the popularity of free trade among the urban population. Chamberlain himself was told to keep his "hands off the people's food!" Balfour lost his own seat, although he soon returned to Parliament in a by election. The severe stroke suffered by Joseph Chamberlain in July 1906 ended his career; the cause of Tariff reform would now be promoted by his son Austen Chamberlain. In 1909 the Conservative Party was renamed the "Conservative and Unionist Party", and in May 1912 it formally merged with the Liberal Unionists. The Unionists strongly opposed many of the proposed reforms of the new Liberal government of Campbell Bannerman and that of Asquith which followed. In 1910, the Unionist dominated House of Lords rejected the so called "People's Budget", leading to a long conflict over the nature and constitutional place of the House of Lords. The Conservatives managed to make up much of their losses in both the January and December elections of 1910. This forced the Liberals to rely on Irish Nationalist votes to maintain their majority. Although the Liberals were able to force through the effective subjugation of the Lords with the Parliament Act 1911, their advocacy once again cost them support, so that by 1914 a Unionist victory in the next election looked possible. Under Bonar Law's leadership in 1911–14, the Party's morale improved, the "radical right" wing was contained, and the party machinery strengthened. It made some progress toward developing constructive social policies. The removal of the House of Lords veto also allowed the Government to pass the Irish Home Rule Act 1914 after which the Ulster Unionist leader Edward Carson threatened civil war. He was backed up by the newly formed Ulster Volunteers and smuggled German arms. Bonar Law was pushing hard—certainly blustering and threatening, and perhaps bluffing—but in the end his strategy proved both coherent and effective as he stopped Home Rule and enabled the formation of Northern Ireland. However the First World War meant the act was suspended; it never took effect and by 1921 Ireland was partitioned, with Northern Ireland remaining part of the United Kingdom; it became a conservative stronghold.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Консерваторлар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде либералдармен бірге барлық партиялық коалициялық үкіметте қызмет етті, және коалиция 1922 жылға дейін либерал премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж басшылығымен (либералдардың жартысы) жалғасты. Найджел Кехоэн консерваторлардың 1914 жылға дейін, әсіресе ирландтық одақтықтар мәселесі және үш сайлаудағы жеңілістер тәжірибесіне байланысты күшті даулы болғанын анықтады. Алайда, соғыс партияны біріктірді, оған жаңа басшылық табуға, Ирландия мәселесі, социализм, әйелдердің сайлау құқығы, сайлау реформасы және экономикаға араласу мәселелері бойынша өз ұстанымдарын қалыптастыруға мүмкіндік берді. 1918 жылғы «купондық» сайлаудағы үлкен жеңістен кейін олар Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметіндегі басты серіктес атанды. Патриотизм Англияның ауылдық аймақтарындағы қолдаушыларына үндеді. Социализмге қарсы жаңа басымдық беру – Лейбористер партиясының күшейіп, либералдардың әлсіреуіне жауап болды. Коалиция 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңмен кейбір әйелдерге сайлау құқығын берді, ал консерваторлар 1928 жылғы Халықты өкілдік ету (Тең франшиза) туралы заңмен барлық әйелдерге сайлау құқығын беріп, олардың дауыстарын белсенді түрде іздеді, көбінесе патриоттық тақырыптарға сүйенді.

Болдуин дәуірі

Келесі бірнеше жыл бойы Ллойд Джордж бен консерваторларды қолдаған либералдардың жаңа саяси топ құруы мүмкін болды. Дегенмен, либералдардың өздерін жекелеген күйінде сақтап қалуға бейімділігі осы ниетті тоқтатты және мүмкіндік теріс қалып қойды. Содан бері коалиция ішінде Совет Одағы, кәсіподақтар және Ирландия Тәуелсіздік соғысы (1921 жылы Ирландияның де-факто тәуелсіздігіне әкелген) сияқты мәселелер бойынша наразылықтардың күшеюі көптеген консерваторларды Ллойд Джорджтан бас тартуға итермеледі. 1921 жылы Бонар Лоу денсаулығының нашарлауына байланысты отставкаға кетті, ал парламенттік партияны енді Остин Чемберлен басқарды. Бұрын 1911 жылы партия басшылығына үміткер болған Чемберлен партиясын басқаруда тиімсіздігін көрсетті, тіпті Ллойд Джордж орнынан кетуге дайын екенін білдіргенде премьер-министрлік қызметінен бас тартты. Партия 1922 жылдың қазан айында Карлтон клубында өткен отырыстың нәтижесінде Ллойд Джорджпен байланысын үзді. Олар коалицияда қалуға қарсы дауыс берді және Чемберлен отставкаға кетті. Оның орнына Бонар Лоу келді, ол достары мен жақтастарының ықпалымен партияны қайта басқаруға көндірілді. 1922 жылы Ирландиялық Юнионисттік Альянс тарап кетті, ал Солтүстік Ирландиядағы консервативті қозғалысты оның ізбасары – Ольстер Юнионисттік партиясы (UUP) жалғастырды. UUP депутаттары 1972 жылға дейін Вестминстерде консерваторлардың мандатын орындады. 1922 жылғы сайлауда жеңіске жеткен Бонар Лоу 1923 жылдың мамырында ауыр науқастығына байланысты отставкаға кетті. Үкіметте көпшілікке ие болғанына қарамастан, торилер әлі де бөлініп тұрды, себебі бұрынғы коалицияның соңына дейін қалғандардың көпшілігі Лоу кабинетінде қызмет атқарудан бас тартты. Олардың болмауы бұрын белгілі болмаған Стэнли Болдуиннің партия басшысы болуына себеп болды, ол алғашқы маңызды министрлік лауазымға кіргеннен кейін екі жыл өткен соң осы мәртебеге ие болды. Болдуин 1923 жылы тарифтер мәселесі бойынша сайлау шақырып, көпшілігін жоғалтты, нәтижесінде Рамсей Макдональд азшылықтағы Лейбористік үкімет құрды. Болдуин 1924 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін қайтадан үкімет басшысы болды. Оның екінші үкіметіне Аустен Чемберленді сыртқы істер министрі, Уинстон Черчилльді қазынашы, ал Невилл Чемберленді денсаулық сақтау министрі етіп тағайындады. Болдуин 1926 жылғы жалпы ереуілді шеберлікпен басқарды және 1927 жылы Кәсіподақтар арасындағы даулар туралы заңды қабылдап, кәсіподақтардың өкілеттіктерін шектеді. Болдуин 1929 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, ал оның басшылығына Роттермир мен Бивербрук барондары тарапынан қатаң сынға ұшырады. Болдуин басшылығымен партия соғыс аралық жылдары жаңа жетістіктерге қол жеткізді. Оның күшті әлеуметтік реформалар мен тұрақты үкіметтің үйлесімі тиімді сайлау стратегиясы болып танылды, нәтижесінде консерваторлар соғыс аралық жылдардың көп бөлігінде және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияны жеке өзі немесе Ұлттық үкіметтің жетекші құрамы ретінде басқарды. Болдуин басшылығымен консерваторлар Ұлыбританиядағы соңғы саяси партия болды, олар 1931 жылғы жалпы сайлауда дауыс берушілердің жартысынан астамын алды. Бірақ соғыс жеңіспен аяқталғаннан кейін халық жаңа басшылықты талап етті. Консерваторлар 1945 жылғы жалпы сайлауда қайта жандана бастаған Лейбористік партиядан күйреуге ұшырады.

For the next few years it seemed possible that the Liberals who supported Lloyd George and the Conservatives would merge into a new political grouping. However the reluctance of these Liberals to lose their identity ended this ambition and the moment was lost. From then on the rumblings of discontent within the coalition over issues such as the Soviet Union, trade unions and the Irish War of Independence (leading to the de facto independence for the Irish Free State in 1921) led to many Conservatives hoping to break with Lloyd George. Bonar Law resigned in 1921 on the grounds of ill health and the parliamentary party was now led by Austen Chamberlain. Previously a contender for party leadership in 1911, Chamberlain was to prove ineffective in controlling his party—even passing up the offer of becoming Prime Minister when Lloyd George indicated he was willing to step down. The party eventually broke with Lloyd George in October 1922 as the result of the Carlton Club meeting. They voted against remaining in the coalition and Chamberlain resigned. He was replaced by Bonar Law, who had been persuaded by friends and allies to return to lead the party. The Irish Unionist Alliance collapsed in 1922, and the conservative movement in Northern Ireland was taken up by its successor there, the Ulster Unionist Party (UUP). The UUP MPs would take the Conservative whip at Westminster until 1972. After winning the election of 1922, Bonar Law, terminally ill, resigned in May 1923. Though holding a majority in government, the Tories were still split, as many of those who stayed to the bitter end of the former coalition had refused to take office in Law's cabinet. Their absence explains why the hitherto unknown Stanley Baldwin was to become leader of the party barely two years after first entering a major ministerial post. Baldwin called an election in 1923 on the issue of tariffs but lost his majority; Ramsay MacDonald formed a minority Labour government. Baldwin was back after winning the 1924 election. His second government brought in Austen Chamberlain as foreign secretary, Winston Churchill at the Exchequer, and Neville Chamberlain at the health ministry. Baldwin adroitly handled the General Strike in 1926 and passed the 1927 Trades Disputes Act to curb the powers of trade unions. Baldwin lost the 1929 General Election and his continued leadership was subject to sharp criticism by the press barons Rothermere and Beaverbrook. The party reached a new height in the inter war years under Baldwin's leadership. His mixture of strong social reforms and steady government proved a powerful election combination, with the result that the Conservatives governed Britain either by themselves or as the leading component of the National Government for most of the interwar years and all through the Second World War. The Conservatives under Baldwin were also the last political party in Britain to gain over half of the vote, which they did in the general election of 1931. Yet as the war ended in victory the public demanded fresh leadership. The Conservatives were soundly defeated in the 1945 General Election by a resurgent Labour Party.

Соғыстан кейінгі қалпына келтіру

Партия 1945 жылғы жеңілісіне жауап ретінде Атли үкіметінің көптеген әл-ауқат мемлекеті реформаларын қабылдады, бірақ 1947 жылғы «Индустриялық харта» саяси құжатында баяндалғандай, ерекше консервативтік ұстанымды ұсынды. 1970 жылдарға дейін екі партия да сыртқы саясат бойынша көп жағынан келісімде болды, екеуі де НАТО-ны (1949 жылдан қазірге дейін) және Суық соғыс кезеңіндегі ағылшын-американдық одақты (1947–1989) қолдады. Дегенмен, экономикалық жағдайдың жақсаруы баяу болды, және осы жағдай қайта оянғаның мүмкіндігін ашты.

Халықтың наразылығы

1940-жылдардың аяғында Консервативтік партия азық-түлік рационированиесіне, тапшылығына, бақылау шараларына, қатаң үнемдеуге және кең таралған мемлекеттік бюрократияға наразылықты күшейтті. Олар Лейбористік партияның социалистік және теңдік принциптегі саясатына наразылықты пайдаланып, орта тап қолдаушыларын біріктіріп, 1951 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткен саяси қайта оянуды құрды. Олардың үндеуі әсіресе үй шаруасын жүргізетін әйелдерге тиімді болды, себебі соғыс аяқталғаннан кейін олар соғыс жылдарына қарағанда тауар табуда одан да қиын жағдайға түсті.

Партияны жаңғырту

Консервативтік партияның өзін қайта ұйымдастырудағы табысы 1951 жылғы сайлаудағы жеңісімен расталды. Rab Butler жазған Өнеркәсіптік хартасы арқылы экономикалық саясаттағы сенімділігін қайта қалпына келтірді, ол қажетсіз бақылауларды жоюдың маңыздылығын баса көрсетті, сонымен қатар бұрынғы "еркін нарық" көзқарасынан өнеркәсіптік әлеуметтік мәселелерге қатысты әлдеқайда кең көлемде қарастырды. Черчилль партия басшысы болды, бірақ партияны жаңарту үшін партия төрағасын тағайындады. Лорд Вултон сәтті дүкен иесі және соғыс жылдары Азық-түлік министрі болған. 1946–1955 жылдары партия төрағасы ретінде ол жергілікті ұйымдарды қайта құруға белсенділік танытты, мүшелікке, қаржыға және маңызды мәселелер бойынша біртұтас ұлттық насихаттық науқанға баса назар аударды. Ықтимал кандидаттардың базасын кеңейту үшін ұлттық партия кандидаттарға қаржылық көмек берді және жергілікті ұйымдарға жергілікті қаражат жинауға көмектесті. Лорд Вултон қарсыластарын "социалист" деп сипаттауды, "лейборист" деп атаудан гөрі маңызды санады. Профессор Фридрих Хайектың 1944 жылы жарық көрген "Құлдыққа апаратын жол" атты бестселлерінің либертариандық ықпалы жас буын арасында байқалды, бірақ бұл саяси әсерге ие болу үшін тағы да ширек ғасыр уақыт қажет болды. 1951 жылға қарай лейбористер орта тап арасындағы қолдауын жоғалтқан еді, ал оның фракциялары қатыгез дауға тартылған. Консерваторлар қайтадан билікке келуге дайын болды. 1951 жылғы жалпы сайлауда тар жеңіске жетіп, Черчилль қайтадан премьер-министр болды. Ол қартайып бара жатқанмен, ұлттық және халықаралық беделі зор болды. Лейбористер енгізген әлеуметтік мемлекеттің көп бөлігі, рационированиеден басқа, консерваторлар қабылдап, 1970 жылдарға дейін сақталған "соғыстан кейінгі келісімге" енді. Консерваторлар кәсіподақтармен келісімге келді, бірақ 1953 жылы болат және автокөліктік тасымал өнеркәсібін жекешелендірді. 1955 жылы Черчилль зейнеткерлікке шығып, оның орнын сэр Энтони Иден басты. Иденнің жеке танымалдығы зор болды және ол сыртқы істер министрі ретінде ұзақ тәжірибе жинақтаған. Ол консерваторларға сол жылы жалпы сайлауда үлкен басымдықпен жеңіске жетуге көмектесті, бірақ оның үкіметі экономиканың қызуына байланысты ішкі мәселелерде бірқатар қиындықтарға тап болды. Халықаралық аренада 1956 жылғы Суэц каналы дағдарысы Иденнің саяси мансабын аяқтады, бірақ партияға айтарлықтай кері әсер етпеді. Мұрагерлік мәселесі күрделі болды, Раб Батлер мұрагерлікке ең лайықты деп есептелді. Алайда, келесі премьер-министр және партия басшысы Харольд Макмиллан болды. Макмиллан үкіметтің беделін ішкі және сыртқы саясатта жақсартуға тырысты, экономиканың күшті өсуіне және тұтыну тауарларының кең ауқымды өндірісіне жетекшілік етті. 1959 жылы ол осы экономикалық табысқа байланысты өткен жалпы сайлауда "Ешқашан осылай жақсы болған емессіз" деген ұранмен жеңіске жетті. Консерваторлар үш жалпы сайлаудың бәрінде де жеңіске жетіп, көпшілігін тағы да арттырды. Олардың табысы соншалық болды, лейбористер партиясының жалпы сайлауда жеңіске жете алатынына халық арасында және БАҚ-та күмән туды. Алайда, 1960 жылдардың басында жұмыссыздықтың өсуі және экономиканың төмендеуі Макмиллан үкіметіне қолдауды азайтты. 1963 жылы Джон Профумоның Профумо ісіне байланысты Соғыс министрі қызметінен кетуі үкіметті одан әрі дүрліктірді. Сол жылдың қазан айында Макмилланға қатерлі ісік диагнозы қойылып, ол қызметінен кетті. Партияда жаңа басшыны сайлаудың ресми процедурасы болмағандықтан, Макмилланның отставкасы Консервативтік партияның жылдық конференциясы аптасында болды. Бұл оқиға тез арада американдық үлгідегі конвенцияға айналды, өйткені жетекші министрлер өздерінің лайықтылығын көрсетуге тырысты. Ақырында Макмиллан патшайымға үйдің графына премьер-министр болып тағайындауды ұсынды. Ол партияның табысын қалпына келтіре алмады және 1964 жылғы жалпы сайлауда 13 жылдық консервативтік билікті аяқтаған Гарольд Уилсонның лейбористеріне шамалы айырмамен жеңіліп қалды.

The success of the Conservative Party in reorganising itself was validated by its victory in the 1951 election. It had restored its credibility on economic policy with the Industrial Charter written by Rab Butler, which emphasised the importance of removing unnecessary controls, while going far beyond the laissez faire attitude of old toward industrial social problems. Churchill was party leader, but he brought in a Party Chairman to modernise the creaking institution. Lord Woolton was a successful department store owner and wartime Minister of Food. As Party Chairman 1946–55, he rebuilt the local organisations with an emphasis on membership, money, and a unified national propaganda appeal on critical issues. To broaden the base of potential candidates, the national party provided financial aid to candidates, and assisted the local organisations in raising local money. Lord Woolton emphasised a rhetoric that characterised the opponents as "Socialist" rather than "Labour." The libertarian influence of Professor Friedrich Hayek's 1944 best seller The Road to Serfdom was apparent in the younger generation, but that took another quarter century to have a policy impact. By 1951, Labour had worn out its welcome in the middle classes; its factions were bitterly embroiled. Conservatives were ready to govern again. With a narrow win in the 1951 general election, Churchill was back. Although he was aging rapidly, he had national and global prestige. Apart from rationing, which was ended, most of the welfare state enacted by Labour were accepted by the Conservatives and became part of the "Post war consensus", which lasted until the 1970s. The Conservatives were conciliatory toward unions, but they did de nationalise the steel and road haulage industries in 1953. In 1955 Churchill retired and was succeeded by Sir Anthony Eden. Eden had an immense personal popularity and lengthy experience as foreign secretary, and saw the Conservatives win the general election with an increased majority later that year, but his government then ran into a number of troubles on the domestic front as the economy began to overheat. In international affairs the spectacular fiasco of the Suez Crisis of 1956 ended Eden's career, but it had little negative impact on the party. The succession was contentious, with Rab Butler as the favourite to succeed. However, it was Harold Macmillan who became the next prime minister and leader of the party. Macmillan sought to rebuild the government's image both at home and abroad, and presided over strong economic growth and a massive expansion in the consumer product economy. In 1959 he won the general election of that year on this economic success, summed up in the slogan "You've never had it so good". The Conservatives had now won three general elections in succession and once again they had increased their majority. Such was the scale of their success that there was widespread public and media doubt as to whether the Labour Party was capable of winning a general election ever again. However, rising unemployment and an economic downturn in the early 1960s eroded support for Macmillan's government. It was further rocked in 1963 by the resignation of the Secretary of State for War John Profumo over the Profumo affair. In October of that year, Macmillan was misdiagnosed with terminal cancer and resigned. The party at this time lacked a formal process for electing a new leader and Macmillan's resignation took place in the week of the annual Conservative Party Conference. This event rapidly became an American style convention as leading ministers sought to establish their credentials. Eventually Macmillan formally recommended to the Queen that she appoint the Earl of Home as prime minister. Home was appointed and renounced his peerage, becoming Sir Alec Douglas Home, but was unable to restore the party's fortunes and narrowly lost the 1964 general election to Harold Wilson's Labour, who ended 13 years of Conservative rule.

Хит жылдары: 1965-1975

1964 жылғы жеңілістен кейін партия ресми түрде көшбасшыны сайлау жүйесін енгізді. Дуглас Хоум 1965 жылы қызметтен кетті, ал оның орнын Эдвард Хит Реджинальд Модлинг пен Энох Пауэллден басымдықпен жеңіп алды. Партия 1966 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. Хиттің басшылығы даулы болды, көптеген партия мүшелері мен жақтастары оны жиі орнынан кетуге шақырып, бірақ ол табандылық танытты. Хиттен басқа барлық адамдардың таңғалуына орай, партия 1970 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті. Осы кезеңдегі барлық британдық үкіметтердегідей, Хиттің биліктегі уақыты қиын болды және оның премьер-министрлігі партия тарихындағы ең даулылардың бірі болып қала береді. Бастапқыда оның үкіметі кейіннен «Тэтчерлік» деп аталған монеталық саясатты ұстануға тырысты. Бұл сәтсіз аяқталды, себебі жоғары инфляция мен жұмыссыздық Хиттің күшейіп келе жатқан жауынгерлік кәсіподақтарды реформалау әрекетіне кедергі келтірді. 1970 жылдары Ұлыбританияда өнеркәсіптік наразылықтардың кезеңі басталды. Солтүстік Ирландиядағы жағдай Хитті Солтүстік Ирландия Парламентін таратуға және Саннингдейл келісімі бойынша билікті бөлісу үкіметін құруға бастап, тікелей басқаруды енгізуге алып келді. Бұл Консервативтік партияның Вестминстердегі Ольстер Юнионисттік партиясының қолдауын жоғалтуына әкелді, бұл партияның кейінгі жылдары өзін шағын көпшілікке тәуелді деп тапқан кезде салдары болды. Хит өзінің ең үлкен жетістігі деп Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа (немесе сол кезде кеңінен таралған «Ортақ нарық») кіруін санайтын, бірақ кейінгі жылдары Ұлыбританияның ЕЭҚ-ға мүшелігі партиядағы ең үлкен бөліністің себебіне айналды. 1973 жылы ОПЕК картелі мұнай бағасын көтергенінің нәтижесінде ел тағы да инфляцияға ұшырады, бұл өз кезегінде көмір өнеркәсібінде жалақыны көтеру туралы жаңа талаптарға әкелді. Үкімет кеншілердің талаптарын қанағаттандырудан бас тартты, нәтижесінде жұмыс тоқтатылып, «Үш күндік апта» сияқты қуатты үлестірудің кең ауқымды әрекеттері болды. Хит «Британияны кім басқарады?» деген сұрақ бойынша кезектен тыс сайлау шақыруға шешім қабылдады. Алайда Консервативтік партия дайын болмады, ал кеншілер одағы үкімет қайта сайланса жағдай өзгермейтінін мәлімдеді. Консерваторлар Иен Маклеодтың қазасымен және Энох Пауэллдің отставкасымен одан әрі дүрлігіп, ол үкіметті елді ЕЭҚ-ға кіргізгені үшін айыптады және сайлаушыларды ЕЭҚ-тан шығу туралы референдум өткізуге уәде берген Лейборист партиясын қолдауға шақырды. 1974 жылғы ақпандағы сайлауда Либералдар, Шотландия Ұлттық партиясы және Плейд Кэмриге қолдау күшейді, Солтүстік Ирландия саясаты жергілікті сипатқа ие болды, ал консерваторлар көпшілік дауыс жинады, бірақ Лейбористер көпшілік орындарды жеңіп алды. Парламентте ешкімнің көпшілігі болмады және Ольстер одағы Консервативтік партияны қолдаудан бас тартқандықтан, Хит Либералдармен коалиция құру туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ бұл әрекеттер екі партияның да қабылдамауы мүмкін талаптарға негізделді. Хит премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Бұл жылдар «бірлескен саясаттың» шыңы ретінде қарастырылды. Алайда, 1970 жылдары экономиканы басқарудың, кәсіподақтармен қарым-қатынасты басқарудың және т.б. көптеген дәстүрлі әдістері сәтсіздікке ұшырады немесе тікелей сәтсіздікке ұшырады. Бұл сонымен қатар Лейборист партиясының үстемдікке ие болған кезеңі болды, олар 1964 және 1979 жылдар аралығында он бес жылдың он екісіне жуық билікте болды. Консервативтік партияның көптеген мүшелері не істеу керектігін ойлап қалды.

Following the 1964 defeat, the party formally installed a system for electing the leader. Douglas Home stepped down in 1965 and the election to succeed him was won by Edward Heath over both Reginald Maudling and Enoch Powell. The party proceeded to lose the 1966 general election. Heath's leadership proved controversial, with frequent calls from many prominent party members and supporters for him to step down, but he persevered. To the shock of almost everyone bar Heath, the party won the 1970 general election. As with all British governments in this period, Heath's time in office was difficult and his premiership remains one of the most controversial in the party's history. At first, his government tried to follow monetarist policies of the kind later termed "Thatcherism". This failed because high inflation and unemployment blocked Heath's attempts to reform the increasingly militant trade unions. The era of 1970s British industrial unrest had arrived. The Troubles in Northern Ireland would lead Heath to suspending the Parliament of Northern Ireland and introducing direct rule as a precursor to establishing a power sharing executive under the Sunningdale Agreement. This resulted in the Conservative Party losing the support of the Ulster Unionist Party at Westminster, which was to have consequences in later years when the party found itself reliant on tiny Commons majorities. Heath himself considered his greatest success in office to be the United Kingdom's entry into the European Economic Community (or the "Common Market" as it was widely called at the time) but in subsequent years the UK's membership of the EEC was to prove the source of the greatest division in the party. The country suffered a further bout of inflation in 1973 as a result of the OPEC cartel raising oil prices, and this in turn led to renewed demands for wage increases in the coal industry. The government refused to accede to the miner's demands, resulting in a series of stoppages and massive attempts to ration power, including the "Three Day Week". Heath decided to call a snap election on the question of "Who Governs Britain?". However the Conservative Party was unprepared, whilst the miners' unions stated that they did not see how the re election of the government would change the situation. The Conservatives were further rocked by the death of Iain Macleod and the resignation of Enoch Powell, who denounced the government for taking the country into the EEC and called on voters to back the Labour Party, who had promised a referendum on withdrawal. The February 1974 election produced an unusual result as support for the Liberals, Scottish National Party and Plaid Cymru all surged, Northern Ireland's politics became more localised, whilst the Conservatives won a plurality of votes but Labour had a plurality of seats. With a hung Parliament elected and the Ulster Unionists refusing to support the Conservative party, Heath tried to negotiate with the Liberals to form a coalition, but the attempts foundered on demands that were not acceptable to both parties. Heath was forced to resign as prime minister. These years were seen as the height of "consensus politics". However, by the 1970s many traditional methods of running the economy, managing relations with trade unions, and so on began to fail—or had outright already failed. This was also a period of Labour Party ascendancy, as they ruled for nearly twelve out of the fifteen years between 1964 and 1979. Many in the Conservative Party were left wondering how to proceed.

Тэтчер жылдары: 1975-1990

Хит партияның басшысы қалды, оның мандатына күшейіп келе жатқан сын-қатерлерге және партия басшысы ретінде төрт жалпы сайлаудың үшеуінде жеңілгеніне қарамастан. Ол кезде биліктегі басшыға қарсы тұрудың ресми жүйесі болмаған, бірақ жаңа қысым мен екінші жалпы сайлаудағы жеңілістен кейін жүйе құрылып, Хит өзінің мандатын жаңартуға мүмкіндік беру үшін басшылық сайлауын өткізуге келісті. Консервативтік партия басшысы ретіндегі оның тәжірибесіне қарамастан, төрт жалпы сайлаудың үшеуінде жеңілгеніне қарамастан, партияның ішінде де, сыртында да оған күшті қарсылық күтпеген көптеу болды. Алайда Маргарет Тэтчер Хитке қарсы шығып, алғашқы дауыс беруде оны күтпегендей басып өтті, бұл оны жарыстан шығуға мәжбүр етті. Содан кейін Тэтчер төрт үміткермен күш сынасып, Ұлыбританияның ірі саяси партиясын басқаратын алғашқы әйел атанды. Тэтчерге Кит Жозеф басқаратын монетаристтер көп қолдау көрсетті. Консерваторлар 1978 жылдың соңы мен 1979 жылдың басындағы наразылық толқынынан пайдаланып, Тэтчер дәуірінің басында-ақ Лейборист үкіметін инфляция мен жұмыссыздықтың өсуі үшін сынады, тіпті 1976 жылы Ұлыбритания экономикасын құтқару үшін ХВҚ-ның көмегіне жүгінуі де айтылды. Бірақ Лейборист үкімет 1977 жылғы наурыз айында парламенттік көпшілігін жоғалтқанда, консерваторлардың қарсылығына қарамастан сенімсіздік дауысынан құтылып, өзінің билігіне тағы бір қауіп төндіру үшін Либералдық партиямен сайлау келісіміне келді. Джеймс Каллаган 1976 жылғы наурыз айында Гарольд Уилсонның орнын басып, Лейборист партиясының басшысы және премьер-министр болды. 1978 жылғы қыркүйекте экономикалық жағдайдың жақсаруына және Лейборист партиясының парламенттік көпшілікті жеңуге мүмкіндігі бар екенін көрсеткен сауалнамаларға қарамастан, ол жалпы сайлау өткізуге қарсы болды. Бірақ бұл Каллаганның қателігіне айналып, Торилер одан тиімді пайдаланды, наразылық толқынынан кейін олардың қолдауы арта түсті. 1979 жылғы наурызда Каллаган үкіметіне сенімсіздік білдірілді, ал Торилер 1979 жылғы жалпы сайлауда 44 орынмен жеңіске жетті, Тэтчер Ұлыбританияның алғашқы әйел премьер-министрі атанды. Тэтчер 1970-жылдардың көп бөлігінде Ұлыбританияны мазалаған дағдарысқа жауап ретінде даулы және қиын экономикалық реформалар енгізді. Фолкленд соғысы, Лейборист партиясының радикалды солшыл сипаты және орталықшыл SDP-Либералдық альянсының араласуы оның партиясының 1983 жылғы жалпы сайлауда үлкен жеңіске жетіруіне көмектесті, 144 орынмен көпшілікті құрады. Бұл Фолклендтер қақтығысына дейін консервативтік үкімет үшін жағымсыз сауалнамаларға қарамастан, сондай-ақ 1980-жылдардың басындағы экономикалық төмендеу мен жаппай жұмыссыздыққа қарамастан болды. Тэтчердің монетаристтік саясаты инфляциямен күресте оң нәтиже берді, ол 1979 жылы 27%-дан 1982 жылы 10%-дан төмен және 1983 жылы 4%-ға дейін төмендеді. Тэтчер 1987 жылы үшінші рет сайлауда жеңіске жетті, бұл жолы 102 орынмен көпшілікті құрады. Жұмыссыздық 1981 жылдан бері алғаш рет 3 миллионнан төмен түсті, экономика жақсаруын жалғастырды. Екінші және үшінші мерзімдерде Ұлыбританияның көптеген мемлекеттік кәсіпорындарын жекешелендіруге басымдық берілді, оның ішінде 1984 жылы British Telecom, 1985 жылы автобус компаниялары, 1986 жылы British Gas, 1987 жылы British Airways, 1988 жылы Austin Rover (бұрынғы British Leyland) және British Steel Corporation. 1984 жылы Тэтчер Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа арналған бюджеті бойынша бес жылдық келіссөздерді сәтті аяқтады. (Ұлыбританиялық жеңілдік туралы қараңыз.) 1989 жылы жергілікті билікті қаржыландыратын бұрынғы мүлік салығы негізіндегі ставкалар жүйесін алмастыру үшін Қоғамдық салық (жиі "Адам басына салық" деп аталады) енгізілді. Бұл жаңа салық халыққа ұнамады, өйткені ол жағдайларына қарамастан, әрбір ересек адамға бірдей мөлшерде салынды; бұл салық жүктемесін кедейлерге пропорционалды емес түрде ауыстырғандай көрінді. Тэтчердің танымалдылығы тағы да төмендеді, бірақ бұл жолы консерваторлар сайлауда жеңіліске ұшырауы мүмкін деп ойлады. Майкл Хеселтин, бұрынғы министрлер кабинетінің мүшесі, 1990 жылдың қарашасында оған басшылыққа қарсы шықты. Ол бірінші турда жеңіске жетті, бірақ бұл жеңіске жету үшін жеткіліксіз болды, ал бастапқыда "күресіп жеңіске жетемін" деп мәлімдегеннен кейін, кабинет оны қолдамайтыны анық болғаннан кейін, ол орнынан түсу ниеті туралы мәлімдеді. Бұл 1990 жылғы 22 қарашада премьер-министр ретінде 11 жылдық қызметінің аяқталуын білдірді – 20 ғасырдың кез келген премьер-министрінен ұзақ мерзім. Одан кейін өткен екінші турда Қаржы министрі Джон Мейджер Хеселтин мен Дуглас Хердті жеңді. Тэтчер 1992 жылғы жалпы сайлауға дейін парламент депутаты ретінде қызметін жалғастырды, содан кейін 33 жылдық қызметтен кейін парламенттен кетті.

Heath remained leader of the party despite growing challenges to his mandate, and the fact that he had now lost three of his four general elections as party leader. At the time there was no system for challenging an incumbent leader but after renewed pressure and a second general election defeat a system was put in place and Heath agreed to holding a leadership election to allow him to renew his mandate. In spite of his track record as Conservative party leader, which had included defeat at three out of four general elections, few both inside and out of the party expected him to be seriously challenged, let alone defeated. However, Margaret Thatcher stood against Heath and in a shock result outpolled him on the first ballot, leading him to withdraw from the contest. Thatcher then faced off four other candidates to become the first woman to lead a major British political party. Thatcher had much support from the monetarists, led by Keith Joseph. The Conservatives would eventually capitalise on the Winter of Discontent during late 1978 and early 1979, and even in the very early Thatcher era they were able to criticise the Labour government for rising inflation and unemployment, not to mention the humiliating bailout of the UK economy by the IMF in 1976. However, when the Labour government lost its parliamentary majority in March 1977, it survived a vote of confidence in parliament when challenged by the Conservatives, and then formed an electoral pact with the Liberal Party in order to prevent another similar threat to its power. James Callaghan had succeeded Harold Wilson as Labour leader and prime minister in March 1976, and in September 1978 resisted calls to hold a general election, despite improving economic conditions and opinion polls which showed Labour well placed to win a parliamentary majority. However, this proved to be a disastrous miscalculation by Callaghan, which the Tories took advantage of, as the Winter of Discontent followed and the Tories were ascendant in the opinion polls. A vote of no confidence was delivered against Callaghan's government in March 1979, and the Tories won the 1979 general election with a majority of 44 seats, with Thatcher becoming Britain's first female prime minister. Thatcher soon introduced controversial and difficult economic reforms in response to the crises which had blighted Britain for most of the 1970s. The Falklands War, the perceived hard left nature of the Labour Party, and the intervention of the centrist SDP–Liberal Alliance all contributed to her party winning the 1983 general election in a landslide, gaining a majority of 144. This was despite dismal opinion poll showings for the Conservative government until the Falklands conflict, and also in spite of the early 1980s recession and mass unemployment. Thatcher's monetarist policies had a positive effect in the battle against inflation, which dropped from 27% in 1979 to less than 10% by 1982 and down to 4% by 1983. Thatcher won a third successive election in 1987, this time with a 102 seat majority. Unemployment had now fallen below 3 million for the first time since 1981, and the economy was continuing to improve. The second and third terms were dominated by privatisations of Britain's many state owned industries, including British Telecom in 1984, the bus companies in 1985, British Gas in 1986, British Airways in 1987, Austin Rover (formerly British Leyland), and British Steel Corporation in 1988. In 1984, Thatcher also successfully concluded five year long negotiations over Britain's budget to the European Economic Community. (See UK rebate.) In 1989, the Community Charge (frequently referred to as the "Poll tax") was introduced to replace the ancient system of rates (based on property values) which funded local government. This unpopular new charge was a flat rate per adult no matter what their circumstances; it seemed to be shifting the tax burden disproportionately onto the poor. Once again Thatcher's popularity sagged, but this time the Conservatives thought it might cost them the election. Michael Heseltine, a former cabinet member, challenged her for the leadership in November 1990. She won the first round, but not enough to win outright, and having initially announced her intention to "fight on and fight to win" she resigned after it was clear the cabinet wouldn't back her she announced her intention to stand down. This signalled the end of her time in office on 22 November 1990 after 11 years as prime minister—a longer spell in power than any prime minister of the 20th century. In the ensuing second ballot, the Chancellor of the Exchequer John Major beat Heseltine and Douglas Hurd. Thatcher continued to sit in parliament as an MP until the 1992 general election, when she stepped down from parliament after 33 years.

Негізгі жылдар: 1990-1997

Мейджор қоғамдық салықтың орнына Кеңес салығын енгізді және жекешелендіруді жалғастырды, соның нәтижесінде 1992 жылғы сайлауда 21 депутаттық орынмен аздықпен жеңіске жетті. Мейджор үкіметі түрлі дау-дамайлармен, дағдарыстармен және қателіктермен күресті. Көптеген скандалдар саясаткерлердің жеке өміріне қатысты болды, бұқаралық ақпарат құралдары оны екіжүзділік деп баялады, бірақ «Ақшаға сұрақтар» ісі және Еуроодақ мәселесіндегі даулар маңызды мәселелер болды. 1995 жылы Мейджор Консервативтік партия төрағасы лауазымынан кетіп, жаңадан сайлау өткізуді күткен еді, бұл оған жаңа мандат береді және Маастрихт келісіміне қарсылардың (мысалы, Иэн Дункан Смит, Билл Кэш, Бернард Дженкин) наразылығын басады деп ойлады. Уэльстің сол кездегі мемлекеттік хатшысы Джон Редвуд Мейджорға қарсы кандидат болып түсті және дауыс берудің шамамен бес бөлігін алды. Телеарнадағы сұхбатында Мейджор оны есімдерін атамай «жаман адамдар» деп айтқандардың бірі еді. Мейджор Майкл Хеселтин оған қарсы кандидат болмағанына қуанды және оған вице-премьер лауазымын берді. Сайлау мерзімі өте баяу қозғалғанда, консерваторлар тұрақты түрде қосымша сайлауларда жеңіліске ұшырады, олардың көпшілігі азайды және ақырында мүлдем жойылды. Екі тараптың да әрбір дауысты алуы маңызды болды, сондықтан бірнеше ауру депутаттар дауыс беру үшін парламентке әкелінді. Соңында үкімет техникалық азшылыққа айналды. 1997 жылдың мамырындағы жалпы сайлауда Лейборист партия жеңіске жетті, бірақ жеңістің ауқымы баршаны таң қалдырды. Кейбір аймақтарда 20% дейін дауыс ауысты, ал Лейборист партия 43% дауыспен 179 депутаттық орынды жеңіп алды, ал консерваторлар 31% дауыс алды. Консерваторларға қарсы тактикалық дауыс беру нәтижесінде шамамен 40 орын өз иесін ауыстырды. Олар Англиядан тыс барлық орындарын жоғалтты, оның ішінде Майкл Портильо және Малкольм Рифкинд сияқты көрнекті мүшелері де жеңіліске ұшырады. Мейджор 24 сағат ішінде отставкаға кетті. Консерваторлар 1997 жылғы сайлауда Еуроодаққа қатысты партиялық саясаттағы келіспеушіліктерге байланысты жеңіліске ұшырады деп жиі айтылады. Алайда, Еуропалық мәселе нәтижеде аз немесе маңызсыз рөл атқарған болуы мүмкін. «Торилердің жемқорлығы» туралы айыптаулар, шамамен екі онжылдық билікте болған үкіметке деген бейжайлық және динамикалық және харизматикалық көшбасшысы (Тони Блэр) бар «Жаңа» Лейборист партиясының қайта құруы – консерваторлардың жеңілісіне ықпал еткен факторлар болуы мүмкін.

Major introduced a replacement for the Community Charge, the Council Tax, and continued with the privatisations, and went on to narrowly win the 1992 election with a majority of 21. Major's government was beset by scandals, crisis, and missteps. Many of the scandals were about the personal lives of politicians which the media construed as hypocrisy, but the Cash for Questions affair and the divisions over EU were substantive. In 1995, Major resigned as Leader of the Conservative Party in order to trigger a leadership election which he hoped would give him a renewed mandate, and quieten the Maastricht rebels (e. g. Iain Duncan Smith, Bill Cash, Bernard Jenkin). John Redwood, then Secretary of State for Wales, stood against Major and gained around a fifth of the leadership vote. He was one of the people whom Major inadvertently referred to as 'bastards' during a television interview. Major was pleased that Michael Heseltine had not stood against him and gave him the position of Deputy Prime Minister as a result. As the term went on, with by elections being consistently lost by the Conservatives, their majority declined and eventually vanished entirely. Getting every vote out became increasingly important to both sides, and on several occasions ill MPs were wheeled into the Commons to vote. Eventually, the Government became a technical minority. As predicted, the general election of May 1997 was a win for the Labour Party, but the magnitude of the victory surprised almost everyone. There was a swing of 20% in some places, and Labour achieved a majority of 179 with 43% of the vote to the Conservatives' 31%. Tactical voting against the Conservatives is believed to have caused around 40 seats to change hands. They lost all their seats outside England, with prominent members such as Michael Portillo and Malcolm Rifkind among the losses. Major resigned within 24 hours. It is often said that the Conservatives lost the 1997 election due to EU party policy divisions. However, it is likely that the European question played only a small or insignificant part in the result. Accusations of "Tory sleaze", apathy towards a government that had been in power for nearly two decades, and a rebranded "New" Labour Party with a dynamic and charismatic leader (Tony Blair) are all probable factors in the Conservative defeat.

Тори "жамандық"

1990 жылдары бірқатар саяси жанжалдар (1980 жылдардағы бұрынғы оқиғаларға сүйене отырып) британ баспасөзінде "әдепсіздік" деп сипатталатын әсер қалдырды: Мейджер үкіметінің соңына қарай консерваторлардың саяси жемқорлық және екіжүзділікпен байланысты деген қабылдау қалыптасты. Атап айтқанда, Грэм Риддик пен Дэвид Трединниктың "сұрақтарға ақша" жанжалында ұсталғандығы, Нил Гамильтонның министр ретінде жасаған бұзықшылықтары (одан кейін "The Guardian" газетіне қарсы сотқа ұтылды), сондай-ақ бұрынғы кабинет мүшесі Джонатан Эйткен мен партияның бұрынғы төрағасының орынбасары Джеффри Арчердің екі жеке істе жалған куәлік беруіне байланысты сотталуы консерваторлардың беделіне нұқсан келтірді. Партияның қазынашысы Майкл Эшкрофтың қызметі туралы негізсіз қауесеттер бұл жағдайды нашарлатты. Сонымен қатар, консерватор саясаткерлерінің жеке өміріне қатысты бірқатар ақпараттар да жария болып, БАҚ және партияның оппозициясы қаржылық тәртіп пен жеке өмір арасындағы шекараны нақтылауға көп көңіл бөлмеді. Джон Мейджердің "Негіздерге оралу" атты моральдық науқаны кері әсер етіп, британдық БАҚ-қа консервативтік партияның ішіндегі, әсіресе кабинеттегі "әдепсіздікті" әшкерелеуге мүмкіндік берді. Бірнеше министрлердің жеке өмірде адалдыққа бой алмайтыны анықталды, және Мейджер БАҚ қысымымен оларды қызметтен босатуға мәжбүр болды. 2002 жылдың қыркүйегінде Мейджердің кабинетке тағайындалғанға дейін әріптес парламентарий Эдвина Кьюримен ұзақ мерзімді заңсыз қарым-қатынаста болғаны белгілі болды.

Уильям Хейг: 1997-2001 жылдар

Одан кейін өткен көшбасшылық сайлауда бес кандидат бақ сынасты. Сайлауға қатысушылардың құрамында тек 165 консервативті депутат болды, олар Халық палатасына сайланған еді. Кандидаттар: Кеннет Кларк, Уильям Хейг, Джон Редвуд, Питер Лилли және Майкл Ховард. Стивен Доррелл бастапқыда үміткерлік танытты, бірақ сайлау басталғанға дейін қолдаудың жеткіліксіздігіне байланысты бас тартып, Кларкты қолдады. Кларк партияның еуропалық көзқарастағы солшылдарының басты үміткері болды, ал қалған үш кандидат оңшылдардың қолдауын шамамен тең бөлісті. Бастапқыда Ховардты қолдаған Хейг, компромистік кандидат ретінде екінші орынға шықты және Редвуд пен Кларк өзара келісімге келгеннен кейін, қарсыластары "Тұрақсыздық пактісі" деп атаған соңғы дауыс беруде жеңіске жетті (Еуропалық қауымдастықтың экономикалық тұрақтылық пактісіне сөз тіркесін ұқсату). Бастапқыда Уильям Хейг өзін халыққа жақын, жаңашыл көшбасшы ретінде көрсетті. Алайда, 2001 жылғы жалпы сайлауға келген кезде ол Еуропа, пана іздеушілер және салықты төмендету мәселелеріне назар аударды, сонымен қатар Консервативтік партия ғана "Фунт стерлингті сақтап қалуға" батыл дей келеді. Ол Тони Блэрді Халық палатасында жиі жеңіп отыратын шебер дебаттер болғанымен, оның басшылық кезеңі жағымсыз жарияланымдар мен қателіктерге толы болды. Сайлауға қатысу төмен болғанына қарамастан, нәтижесінде Консервативтік партия бір мандатты көп алды және Уильям Хейг партия басшысы лауазымынан қанағаттанды.

Иэн Дункан Смит: 2001-2003 жылдар

2001 жылғы басшы сайлауы Гааг жасаған жаңа басшылық сайлау жүйесі бойынша өтті. Нәтижесінде бес кандидат лауазым үшін бәсекелесті: Майкл Портильо, Иэн Дункан Смит, Кеннет Кларк, Дэвид Дэвис және Майкл Анкрам. Ұзаққа созылған және кейде шиеленіскен сайлауда Консервативті партияның депутаттары партия мүшелерінің дауысына салу үшін Иэн Дункан Смит пен Кен Кларкты іріктеді. Консервативті партия мүшелері көбінесе Еуроскептик болғандықтан, Иэн Дункан Смит сайланды, тіпті қоғамдық пікір сауалнамалары халықтың Кен Кларкты, Тори реформа тобының мүшесін, артық көретінін көрсеткенімен. Иэн Дункан Смит (көбінесе IDS деп аталады) беделді Еуроскептик болды, бірақ бұл оның басшылығын анықтамады – шындығында, оның кезінде Еуропа партия ішінде дау тудыратын мәселе болмай қалды, себебі партия Еуропалық Одақ Конституциясы бойынша референдум өткізуге бірікті. Дункан Смиттің көлеңке кабинетіне көптеген жаңа және беймәлім адамдар енді, бірақ партия оңға қарай бұрылыс жасайды деген болжамдарға қарамастан, команда саясаттағы прагматикалық және орташа бағытты ұстанды. 27 қазанда Иэн Дункан Смит өзінің партиясы ішінде басшылықтан кетуге немесе сенімсіздік дауысына тап болды. Консервативті партияның қағидаларына сәйкес, консервативті 1922 комитеті басшылықты қарастырады, ал мұны іске асыру үшін комитет төрағасы сэр Майкл Спайсерге дауыс беруді ұсынатын 25 хат тапсырылуы керек. 28 қазанда 1922 комитетінің төрағасына Иэн Дункан Смитқа сенімсіздік дауысын ұйымдастыру үшін жеткілікті хаттар ұсынылды. Дауыс беру 29 қазанда өтті, IDS 90-75 есебімен жеңілді.

Майкл Ховард: 2003-2005 жылдар

Дункан Смит 2003 жылғы 6 қарашада Майкл Ховард, Фолкстоун және Хайттен сайланған депутат, лидер лауазымына (бірден-бір үміткер ретінде) сайланғанға дейін уақытша жетекші болып қалды. Ховард көлеңкелік кабинеттің жұмыс істеу жолына радикалды өзгерістер енгізетінін жариялады. Ол мүшелер санын екі есеге азайтты, Тереза Мэй мен Тим Йё әрқайсысы екі үкіметтік ведомствоға көлеңке тастады. Кішігірім ведомстволарда көлеңкелі өкілдер әлі де бар, бірақ олар кабинеттен алынып тасталды, ал Парламенттің төменгі палатасының көлеңкелі жетекшісі лауазымы жойылды. Партия төрағасының қызметі де екіге бөлінді, лорд Саатчи партиялық аппаратқа жауапты болды, ал Лиам Фокс жариялаумен айналысты. Майкл Портильоға лауазым ұсынылды, бірақ ол келесі сайлауда Парламенттен кету жоспары болғандықтан бас тартты. Сонымен қатар, Джон Мейджор, Иэн Дункан Смит, Уильям Хейг және, ерекше айта келетін болсақ, Кеннет Кларк сияқты «саяси салмақты» тұлғалардан тұратын кеңесшілер тобы құрылды, олар басшылыққа қажет деп санаған кеңестерін беретін болды. 2004 жылғы 2 қаңтарда Саатчидің ықпалымен Ховард жеке кредосын және партияның негізгі құндылықтарының тізімін анықтады. 2004 жылғы қазан айындағы партиялық конференцияда консерваторлар консервативтік үкіметтің іс-қимыл жоспары «Іс-қимыл кестесін» ұсынды. 2005 жылғы жалпы сайлауда консервативтік партия 31 орынға ие болып, жартылай қалпына келді, лейбористердің көпшілігі 66 орынға дейін азайды. Одан кейін, 6 мамырда Ховард партияны келесі сайлау науқанына жетектеуге өзінің тым ескі екеніне сенетінін және жаңа басшыға келесі сайлауға дайындалу үшін уақыт беру үшін өкілінен кететінін мәлімдеді. Ховард партия басшысын сайлау ережелерін өзгерту қажет деп санайтынын және отставкаға кеткенге дейін оған уақыт беретінін айтты. 2005 жылғы консервативтік партия басшылығына сайлау.

2005 жылғы науқанның негізгі қаржылық демеушісі Майкл Спенсер тарапынан сынға ұшырады. «Таймс» газетіне берген сұхбатында Тим Коллинз партияның одан көп орын жеңіп алуының нақты себептері келесі жалпы сайлауда қайталанбауы мүмкін екенін мәлімдеді: Тони Блэрдің беделінің төмендеуі. Бұл Либерал-демократтарға, содан кейін Консервативтік партияға тартысқа түскен сайлау округтерінде көмектесті. Блэр келесі сайлауға қатыспайды. Либерал-демократтардың солшыл саясаты консерваторларға консервативтік/либерал-демократтардың шекаралық сайлау округтерінде көмектесті. Еңбек партиясының шекаралық сайлау округтеріндегі науқаны нашар болды.

Дэвид Кэмерон: 2005-2016 жылдар

Кейінгі көшбасшылық науқанында 2005 жылдың 6 желтоқсанында Дэвид Кэмерон жеңіске жетті. Кэмерон өзінің ең жақын қарсыласы Дэвид Дэвисті екі еседен астам айырмашылықпен жеңіп, 134 446 дауыс алса, Дэвис 64 398 дауыс жинады. Ол Консервативтік партияны Тони Блэрдің басшылығымен оппозицияда болған Лейбористік партияға ұқсас реформалау және қайта құру ниеті туралы мәлімдеді. Осыған байланысты ол бұрынғы жақтың жек көрілген Консервативтік партиясынан алшақтады, мысалы, 28-ші қағида үшін кешірім сұрады және қазіргі заманғы экологиялық мәселелерге назар аударды. 2006 жылдың сәуірінде партия Кэмеронның парламенттік өкілдігін жаңғырту туралы уәдесін орындауға кірісті. Орталық кандидаттар комитеті партияның парламенттікке үміткерлердің бекітілген тізіміндегі бес жүздей үміткерді 100 мен 150-ге дейінгі басымдықты талапкерлердің "А" тізіміне дейін қысқартты. Нәтижедегі тізімдегі есімдердің жартысынан көбі әйелдер екені анықталды, ал бірнешеуі түрлі жаңа топтардан шыққан адамдар еді. Партия Кэмеронның өкілеттігі кезінде көпшілік пікір сауалнамаларында көш бастағаннан кейін, 2010 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар ең көп дауыс жинап, парламентте ең көп орын алды. Бұл нәтиже көпшілікпен болжалды және негізінен Либерал-демократтарға қолдаудың өсуіне байланысты болды. Кэмерон либералды демократтармен коалициялық үкімет құру туралы сәтті келіссөздер жүргізді. Билікте болған кезінде Дэвид Кэмерон экономикалық жағдайдың жақсаруын және мемлекеттік шығындарды қысқартуды, сондай-ақ бір жынысты некелерді заңдастыруды қадағалады. Ол консерваторларды 2015 жылғы жалпы сайлауда күтпеген жеңіске жеткізді, онда консерваторлар 1992 жылдан бері бірінші рет көпшілік дауысқа ие болды. 2015 жылғы сайлау манифестіне 2013 жылы плебисцит өткізуге уәде бергеннен кейін, Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа (ЕО) мүшелігі туралы референдум өткізуге уәде берілді. Ұлыбританияның ЕО-ға мүшелігі туралы қайта келіссөздер жүргізілгеннен кейін референдум 2016 жылдың 23 маусымына шақырылды және 52% дауыспен ЕО-дан кетуді қолдады. Кэмерон Ұлыбританияның ЕО-ға мүшелігін жалғастыру үшін науқан жүргізуде маңызды рөл атқарғаннан кейін премьер-министр лауазымынан кетті. Науқан партиядағы шиеленіске әкеліп соқты, және Кэмеронның Brexit жоспарлауды мемлекеттік қызметкерлерге тыйым салғандығы белгілі болды, себебі жоспарлардың жария болуінен қорқыпты. Сыртқы істер жөніндегі арнайы комитеттің тергеуі жоспардың жетіспеушілігін "ауыр немқұрайлылық" деп сипаттады, бұл оның орнын алмастырушының жұмысын әлдеқайда қиындатты.

David Cameron won the subsequent leadership campaign on 6 December 2005. Cameron beat his closest rival David Davis by a margin of more than two to one, taking 134,446 votes to 64,398, and announced his intention to reform and realign the Conservative Party in a manner similar to that achieved by the Labour Party in opposition under Tony Blair. As part of this he distanced from himself from the much hated Conservative Party of the past, for example apologising for Section 28, and focused in on modern environmental issues. In April 2006 the party set out to deliver a promise by Cameron to modernise its parliamentary representation. A central candidates' committee reduced some five hundred aspiring politicians on the party's list of approved parliamentary candidates to an "A list" of between 100 and 150 priority candidates. More than half of the names on the resulting list proved to be female, and several were of non Establishment figures of various kinds. After the party had led in opinion polls for most of Cameron's time in office, a hung parliament was achieved in the 2010 General Election, with the Conservatives achieving the most votes and largest number of seats in parliament. This outcome had been widely predicted and was largely due to a surge in support for the Liberal Democrats. Cameron successfully negotiated with the Liberal Democrats on forming a coalition government. In office, David Cameron oversaw an economic recovery and a reduction in government spending, as well as the legalisation of same sex marriage. He then led the Conservatives to a surprise victory in the 2015 General election in which the Conservatives achieved their first majority since 1992. The 2015 election manifesto included a pledge to have a referendum on Britain's membership of the European Union (EU), after having promised the plebiscite in 2013. After undertaking a renegotiation of Britain's membership with the EU, the referendum was called for 23 June 2016 and resulted in a vote to leave the EU by 52%. Cameron subsequently resigned as prime minister after having taken a key role in campaigning for a continuation of Britain's membership of the EU. The campaign had led to serious tensions in the party and it emerged that Cameron had forbidden the Civil service from doing any serious planning for Brexit apparently because of a fear the plans would be leaked. An investigation by the Foreign affairs select committee described the lack of planning as "gross negligence" which made his successor's task much more difficult.

Тереза Мей: 20162019

2016 жылдың шілдесінде Тереза Мэй Андреа Лидсомның көшбасшылық сайыстан бас тартуынан кейін Дэвид Кэмеронның орнын тори партиясының басшысы және премьер-министр ретінде иеленді. Ол партияны басқарған екінші әйел, содан кейін Маргарет Тэтчерден кейінгі екінші әйел премьер-министр болды. 199/320 консервативті депутаттың қолдауымен Мэй партияны біріктіре алатын ең тәжірибелі тұлға ретінде қарастырылды. Майкл Гоув, Борис Джонсонның қолдаушысы және сайысқа түскен серігі, Джонсонның науқанды бастау күні таңертең Джонсонды премьер-министр болуға лайық емес деп мәлімдеді, бұл Джонсонның сайыстан бас тартуына және Гоувтің өзінің науқанын бастауына әкелді. Гоув та сайыстан шығарылғаннан кейін, тәжірибесі аз жас министр Лидсом, Мэй бала тууға медициналық мүмкіндігі болмағандықтан, қоғамның болашағына өзінің үлесі зор екенін айтып, дау тудырды. Лидсом кейіннен партия ішінде қолдаудың жетіспеуін айтып, сайыстан бас тартты. Өкілдікке келгеннен кейін Мэйдің алғашқы сөзінде ол әділетсіздік пен әлеуметтік ұялылықты жоюға уәде берді, көптегендер бұл оның алдыңғысы жалғастырған Тэтчерлік келісімнен айырмашылық екенін атап өтті. Ол таңдаулы грамматикалық мектептерді кеңейту үшін заң шығаруға, ірі компаниялардағы ең төмен жалақы алатын қызметкерлерге тең жалақы беруге, сондай-ақ бұрынғы үкіметтің басымдығы болған үнемдеу саясатына нүкте қоюға уәде берді. ЕО-да қалуды қолдағанмен, партияны біріктіру мақсатында кең ауқымды өзгерістер кезінде бірнеше ЕО-дан шығуды қолдаушыларды кабинетке тағайындады, оның ішінде Борис Джонсонды Сыртқы істер министрі және Дэвид Дэвисті ЕО-дан шығу жөніндегі мемлекеттік хатшы етіп тағайындады. 29 наурызда Парламент 50-бапты қолдануға дауыс берді. 12 көпшілікпен, Ричмонд Парк сайлауында Зак Голдсмит жеңіліске ұшырағаннан кейін 11-ге дейін азайды, көптегендер Мэй мерзімінен бұрын жалпы сайлауды шақыру үшін Белгілі мерзімге сайлау туралы заңды жоя ма деп күмәнданды. Алайда, ол бұл сценарийді бірнеше рет жоққа шығарды және сайлауды жоспарланғандай 2020 жылдың мамырында өткізуге уәде берді. Тереза Мэй 2017 жылдың сәуірінде өз шешімін өзгертті және мерзімінен бұрын сайлау шақыруды ұсынды. Бұл 2017 жылдың 8 маусымында өтті, онда консерваторлар көпшілігін жоғалтты. Бұл парламенттегі тұрақсыз жағдайға әкелді және Мэй Демократиялық юнионисттік партиямен сенім мен қолдау туралы келісімге келді, нәтижесінде шайқалыс көпшілік құрылды. Алайда, содан бері ол отставкаға кетуге шақырылды және 2019 жылдың жазында осы ұсынысқа келісті. Оны ауыстыру үшін өткен көшбасшылық сайыстың соңғы кезеңінде Борис Джонсон мен Джереми Хант қатысты. 2019 жылы екі жаңа парламенттік фракция құрылды: Бір Ұлт консерваторлары және Көк жағалы консерваторлары. Мэй 23 шілдеде Джонсон партия басшысы болып сайланғаннан кейін және келесі күні премьер-министр болып сайланғаннан кейін басшылық лауазымынан кетті.

In July 2016 Theresa May succeeded David Cameron as Tory Leader and prime minister following Andrea Leadsom's withdrawal from the leadership contest. She was the second woman to lead the party and subsequently the second female prime minister, following Margaret Thatcher. With the support of 199/320 Conservative MPs, May was seen as the most experienced figure who could unite the party after a bitter campaign in which Michael Gove, a supporter and running mate of Boris Johnson, publicly declared Johnson unfit to be Prime Minister on the morning he was to launch his campaign, leading to Johnson ruling himself out of the contest and Gove launching his own campaign. After Gove too was eliminated from the contest Leadsom, a junior minister with little experience, caused controversy by claiming she had more of a stake in the future of society than May because she had children when the latter was medically unable to have children. Leadsom subsequently withdrew from the contest, citing a lack of support within the party. In her first speech after taking office, May vowed to tackle injustice and social mobility, seen by many as a departure from the Thatcherite consensus that had been continued by her predecessor. She vowed to legislate for the expansion of selective Grammar schools, peg the pay of top executives to those on the lowest wages in big companies whilst bringing an end to the austerity agenda which dominated the previous administration. Although she supported remain in the EU referendum, she appointed several leave supporters to the cabinet in a wide ranging shake up including Boris Johnson as Foreign Secretary and David Davis as Secretary of State for Leaving the EU in a bid to unify the party. On 29 March, Parliament voted to activate Article 50. With a majority of 12, reduced to 11 following the defeat of Zac Goldsmith in the Richmond Park by election, many had speculated whether May would annul the Fixed Term Parliament Act to call an early General Election. However, she ruled that scenario out on a number of occasions, vowing to hold the election in May 2020 as scheduled. Theresa May changed her mind in April 2017 and called for an early election. This occurred on 8 June 2017, in which the Conservatives lost their majority. This resulted in a hung parliament and May agreed a confidence and supply deal with the Democratic Unionist Party to create a tenuous majority. However, since then she faced calls to resign, agreeing to do so finally in the summer of 2019. A leadership contest to replace her lead to the final pairing of Boris Johnson against Jeremy Hunt. In 2019, two new parliamentary caucuses were formed; One Nation Conservatives and Blue Collar Conservatives. May resigned as leader upon the election of Johnson as party leader on 23 July and as Prime Minister the following day.

Борис Джонсон: 20192022

Борис Джонсон 2019 жылдың шілдесінде премьер-министр болды. Ол 2019 жылғы жалпы сайлауда үлкен жеңіске жетті, нәтижесінде «Қызыл қабырға» құлап, консерваторлар бұрын Лейбористер ұстаған округтерді ондаған жылдарда алғаш рет жеңіп алды. 2019 жылдан бері Борис Джонсон үкіметті COVID-19 пандемиясы кезінде басқарып келді. Джонсон 7 шілдеде Консервативтік партия төрағасы лауазымынан кететінін мәлімдеді, бұл 6 қыркүйекте Лиз Трасс қызметке кіруіне әкеп соққан көшбасшылық сайлауды бастады.

Лиз Трас: 2022 жыл

Лиз Трас 2022 жылғы 6 қыркүйекте премьер-министр болды, 2022 жылғы шілде-қыркүйек айларында Консервативтік партия басшылығына өткізілген сайлауда Риши Сунақты 57,4 пайыз дауыспен жеңіп шықты. Ол билікке келгеніне екі күн өткен соң, Елизавета II патшайымның қазасына байланысты елді басқарды. 2022 жылғы 20 қазанда, үкімет құру жөніндегі өтініш қабылданғаннан кейін 44 күн өткен соң, ол отставкаға кетіп, ақырында Сунак оның орнына келді.

Риши Сунак: 2022 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Қазандағы үкіметтік дағдарыс пен Трасс кейін отставкаға кеткеннен кейін, оның орнын басатын адамды анықтау үшін 2022 жылы Консервативтік партияның екінші басшылыққа сайлауы өтті. Басшылыққа екі кандидат қана ұсынылды: бұрынғы қазынашыл Риши Сунак және Парламенттің төменгі палатасының басшысы Пенни Мордаунт. Мордаунт 24 қазан күні мерзім аяқталуға екі минут қалғанда өтінімін кері алып, Сунак қарсы дауыссыз сайланды. Ол ертесі күні таңертең король Карл III оны премьер-министр етіп тағайындады.

Негізгі дереккөздер

Хикс, Джефф және т.б. ред. Консервативті сыртқы саясат құжаттары, 1852–1878 (2013), 550 құжаттан үзінді