Кіріспе

Англиялық астролог, оккультист және шөпші Саймон Форман (31 желтоқсан 1552 – 5 немесе 12 қыркүйек 1611) – Англия королевасы Елизавета I және Джеймс I билік құрған дәуірде Лондонда қызмет еткен елизаветалық астролог, оккультист және шөпші. Бірақ, оның беделі қайтыс болғаннан кейін күрт төмендеді, өйткені ол сэр Томас Овербериді өлтіру қастандығына қатысқан деп айыпталды. Астрологтар оны әрі қарай құрметтесе, Бен Джонсоннан Натаниел Хоторнға дейінгі жазушылар оны ақымақ немесе Ібіліспен байланысы бар зұлым колдовник деп бейнеледі.

Өмір

Форман 1552 жылдың 31 желтоқсанында Уилтширдегі Солсбери қаласына жақын, Фуглестон Сент-Питердегі Квидхэмптон ауылында дүниеге келді. Тоғыз жасында ол жергілікті тегін мектепке барып оқыды, бірақ 1563 жылдың 31 желтоқсанында әкесі қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң мектепті тастауға мәжбүр болды. Ол өмірінің келесі он жылын жергілікті саудагер Мэтью Комминнің басында шәкірт болып өтті. Коммин мата, тұз және дәрілік шөптермен сауда жасады, және Форман жас шәкірт кезінде дәрілік шөптер туралы білім ала бастады. Миссис Комминмен туған даудан кейін Саймон шәкірттігін аяқтап, ақырында Оксфордта кедей студент ретінде оқуға кетті. Содан кейін ол Оксфордтағы Магдалена колледжінде бір жарым жыл оқыды, онда медицина мен астрологияға қызығушылық танытты. 1570 және 1580 жылдары Форман оккульттік өнерді оқыған кезде мұғалім болып жұмыс істеді. 1590 жылдардың басында ол Лондонға көшіп, Филпот-Лейнде дәрігерлік практикасын ашты. 1592 жылы обадан аман қалғаннан кейін оның медициналық беделі кеңіне тарала бастады. 1597 жылы Бэкингемширлік дін қызметкері Ричард Нейпир (1559–1634) оның шәкірті болды. 1590 жылдары Форман оккультизмге деген қызығушылығын күшейтті, соңында клиенттерінің аурулары, жүктіліктері, ұрланған заттары, мансап мүмкіндіктері және некеге тұру перспективалары туралы сұрақтарын егжей-тегжейлі жазған астролог-дәрігер ретінде табысты практика құрды. Оның жетістіктері мен әдістері Дәрігерлер коллегиясының (қазіргі Корольдік Дәрігерлер коллегиясы) назарын аударды, олар оны медициналық практикадан шеттетуге тырысты. 1603 жылы ол Кембридж университетінен дәрігерлік практика жасауға лицензия алды. Көптеген әйелдермен қарым-қатынас жасаған Форман, өзінің жеңістері туралы күнделіктерінде жазды, ол өзінің сүйіктілерінің әлеуметтік жағдайына да, қарым-қатынас орнына да аз мән берді. Көптеген клиенттерімен ол қысқа мерзімді қарым-қатынастар жасады. Ол "сүйіктісімен" алғашқы жыныстық қатынасын "15/12/1593, сағат 17:00, Лондон" деп жазды. Содан кейін "Ол 13 маусым 1597 жылы қайтыс болды" деп жазды. 1599 жылдың 22 шілдесінде Форман он жеті жасар Джейн Бейкерге үйленді. Бір әйелге қанағаттанбағандықтан, неке "өміріне көп өзгеріс енгізбеді, тек үйдің иесі ретінде тәжірибесіз қыз пайда болды, ал ол өзінің билігін сақтап қалды". 1611 жылы ол Темза өзенінде өлетінін дәл болжады. Тағы бір астролог, Уильям Лилли, сол жылдың қыркүйек айындағы жылы күндіз Форман әйеліне келесі бейсенбіде (12 қыркүйек) өлетінін айтқанын хабарлады: Дүйсенбі келді, бәрі жақсы болды. Сейсенбі келді, ол ауырмады. Сәрсенбі келді, және ол әлі де жақсы болды, оның ашулы әйелі оны көп сөзбен мазақтады. Бейсенбі келді, кешкі ас аяқталды, ол өте жақсы болды: ол су жағасына түсіп, Puddle докпен аяқталып жатқан бірнеше ғимараттарға бару үшін ескірген екі ескек алды. Темзаның ортасында ол кенеттен құлап түсті, тек "Алдау, алдау" деп айтып, содан кейін қайтыс болды. Соңынан қатты дауыл соқты. Өлімінен бес жыл өткен соң, ол Томас Овербериді өлтіруге қатысы бар деп айыпталды, оның екі науқасы, леди Фрэнсис Говард пен миссис Энн Тернер, осы қылмыс үшін кінәлі деп танылды. Говардтың сот отырысында куәлік берген адвокаттар Форманды айыптады, ол леди Эссекске Овербериді өлтіру үшін қолданған уды бергенін айтты. Сот барысында Корольдік сот төрелігінің Лорд-бас судьясы сэр Эдвард Коук оны "Ібіліс Форман" деп сипаттады, нәтижесінде оның беделі қатты зардап шекті.

Шығармалары

Форманның еңбектері мәдениет тарихындағы ең көп зерттелген кезеңдердің біріне қатысты сирек, ерекше және жаңа деректердің мол қоры болып табылады. Оларға автобиографиялар, астрология нұсқаулары, оба туралы трактаттар, алхимиялық жазба кітаптары және библиялық және тарихи тақырыптарға қатысты жазбалар кіреді. Сондай-ақ, оларда оның Дәрігерлер колледжімен болған даулары мен көбінесе сәтсіз сиқыр тәжірибелері де бар. Бір кезде оның қолында қазір Британ кітапханасында сақталатын "Пикатрикс" кітабы болған. Форман науқастарымен және астрономия мен астрологиядан медицина, математика және сиқырға дейінгі оны қызықтырған барлық тақырыптарға қатысты көптеген қолжазбаларды қалдырды. Оның іс қағаздары осы ресурстардың ең танымалдары болып табылады. Олар, оның күнделіктері мен өмірбаяндары сияқты, оның өмірі туралы толық мәліметтерді қамтиды. Оның баспаға шығарған жалғыз еңбегі – теңізде жүргенде географиялық бойлықты анықтау үшін жалған әдісті жарнамалаған кітапша. Шекспирдің айналасын жақсы білуі оны әдебиет тарихшылары үшін ерекше қызықты етеді. Қазіргі ғалымдар – А. Л. Роуз осы саладағы көрнекті мысал, ал басқалары оның жолын жалғастырды – Форманның қолжазбаларын елизавета және Яков кезеңдеріндегі адамдардың жеке өміріне жарық түсіретін құнды материал ретінде пайдаланды. Форманның пациенттерінің бірі – ақын Эмилия Ланье, Роуздың Шекспирдің қараңғы әйелі болуы мүмкін деп санайтыны; тағы бір науқасы – Шекспирдің үй иесі миссис Маунтджой. Оның қолжазбаларының алпыс төрт томы XVII ғасырда Элиас Эшмолмен жинақталды және қазір Оксфордтың Бодлеан кітапханасында сақталады. Оның жазбаларын Кембридж университетінің профессоры Лорен Касселл басқаратын команда цифрлық форматқа көшірді.

"Пьесалар кітабы"

Форманның қолжазбаларының ішінде "Ойындар кітабы" деп аталатын бөлім бар, онда Форман 1610–11 жылдары көрген төрт пьесаның сипаттамалары мен олардан алған ойлары жазылған. Бұл құжат үш Шекспир пьесасының тізімімен ерекшеленеді: 20 сәуірде 1610 жылы «Глобус» театрында «Макбет»; 15 мамыр 1611 жылы «Глобус» театрында «Қысқы ертегі»; және «Симбелин», күні мен театры көрсетілмеген. Форман сипаттаған төртінші пьеса – 30 сәуірде 1611 жылы «Глобус» театрында қойылған «Ричард II», бірақ сипаттамадан бұл Шекспирдің «Ричард II» пьесасы емес екені анық көрінеді. Бұл қолжазбаны алғаш рет 1836 жылы Джон Пэйн Коллиер сипаттаған, ал 20 ғасырда оның жасаған жалғандықтарының бірі болуы мүмкін деген күдік туған. Қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі бұл бөлімді нақты деп мойындайды, бірақ кейбіреулері оның жалған болуы мүмкін деген күдіктен бас тартпайды.

Көркем әдебиеттегі сілтемелер

Саймон Форман – Джудит Куктың «Доктор Саймон Форманның іс қағазы» елизавета шағының құпиялы сериясының басты кейіпкері. Романдар түпнұсқа іс кітапшаларының қолжазбаларына негізделген және тарихи және ойдан шығарылған кейіпкерлердің қосылысын қамтиды. 1998 жылғы «Шекспирге ғашық» фильмінде доктор Мот рөлін, Саймон Форманға ұқсас кейіпкерді, Антони Шер ойнайды. Форманның өмірі мен қызметі 2019 жылғы «Astrologaster» видео ойынының негізі болып табылады, онда оны Дейв Джонс дауыстайды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Джудит Кук, Blood on the Borders: Доктор Саймон Форманның іс қағаздары – Елизавета дәуірінің дәрігері және құпияларды шешуші, Лондон, Headline, 1999. Джудит Кук, доктор Саймон Форман: Өте танымал дәрігер, Лондон, Chatto & Windus, 2001. Лорен Касселл, Елизаветалық Лондонның медицинасы мен сиқыры: Саймон Форман, астролог, алхимик және дәрігер, Оксфорд, Оксфорд университетінің баспасы, 2005. Барбара Говард Трейстер, Лондонның әйгілі астрологиялық дәрігері: Саймон Форманның еңбектері мен өмірі, Чикаго және Лондон, Чикаго университетінің баспасы, 2001.