Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы ағылшын жазушысы және өмірбаяны.
17th century English author and biographer
Изак Уолтон (21 қыркүйек 1593 жылы крещение алған – 15 желтоқсан 1683) – ағылшын жазушысы. "The Compleat Angler" кітабының авторы ретінде ең жақсы танымал, сонымен қатар ол өзінің досы Джон Доннның және басқалардың көптеген қысқаша өмірбаяндарын жазды. Бұл өмірбаяндар "Уолтонның өмірі" деген атпен жинақталған. 1593 жылы Стаффордта туған Уолтон жасөспірім шағында Лондонға көшіп келді, онда мата сатушы болып жұмыс істеді. Астанада ол ақын және дін қызметкері Джон Доннмен достық қарым-қатынас орнатты. Англия азамат соғысы кезінде роялист болған Уолтон 1644 жылы Марстон Мур шайқасында роялисттер жеңілгеннен кейін туған жері Стаффордширге оралып, Шалоуфордта қоныстанды. Уолтон 1650 жылы Лондонға оралса да, Шалоуфордтағы тәжірибесі "The Compleat Angler" кітабына материал берді: бұл кітап балық аулау өнерін және оның мәнін жұртқа паш етеді, алғаш рет 1653 жылы жарық көрді. Өмірі бойы Уолтон Донн және Генри Уоттон сияқты тұлғалардың өмірбаяндарын жариялады. Бұл өмірбаяндар кейін "Уолтонның өмірі" деген жинақта басылды. Уолтонның әдебиетке деген құрметімен Чарльз Лэмб және басқалар да бөлісіп, ол өз туған елінде, АҚШ-та және Кениядағы жерлер мен ұйымдарға есімін берді. Уолтон Шалоуфордтағы үйін жергілікті кедейлерге мұра етіп қалдырды. Қазір ол оның мұрасын сақтайтын мұражай ретінде пайдаланылуда.
Izaak Walton (baptised 21 September 1593 – 15 December 1683) was an English writer. Best known as the author of The Compleat Angler, he also wrote a number of short biographies including one of his friend John Donne. They have been collected under the title of Walton's Lives. Born at Stafford around 1593, Walton moved to London in his teens, where he worked as a linen draper. In the capital, he befriended the poet and clergyman John Donne. A Royalist during the English Civil War, Walton returned to his home county of Staffordshire, settling at Shallowford, following the Royalist defeat at Marston Moor in 1644. Though Walton had returned to London by 1650, his experiences at Shallowford provided material for The Compleat Angler: a celebration of the art and spirit of fishing, first published in 1653. Throughout his life, Walton published biographies of subjects including Donne and Henry Wotton. These were later collected as Walton's Lives. Walton's literary admirers have included Charles Lamb and he gives his name to places and organisations in his native country, the United States, and Kenya. Walton left his residence at Shallowford to the local poor. It is now maintained as a museum to his legacy.
Өмірбаян
Уолтон 1593 жылы Стаффордта дүниеге келген. 1593 жылдың 21 қыркүйегінде крещениеге түсірілгені туралы тіркелмеде оның әкесінің аты Джервис немесе Гервас деп көрсетілген. Әкесі, мейрамхана мен таверна иесі болған, Исаак үш жасқа толғанда қайтыс болды және 1596 жылдың ақпан айында Джарвикус Уолтон деп жерленді. Анасы кейін Боурн есімді тағы бір мейрамхана иесіне үйленді, ол кейін Стаффордтағы "Лебедь" тавернасын басқарды. Ол жасөспірім шағында Лондонға көшер алдында Стаффордта білім алған деп саналады. Оны көбінесе темір сатушы деп сипаттаса да, ол темір сатушылар гильдиясының қарауындағы зығыр мата сатушысы болып оқыған. Корнхиллдегі Томас Грешемнің Корольдік биржасының жоғарғы қабатында оның шағын дүкені болды. 1614 жылы ол Флит-стритте дүкен ашты, ол Сент-Данстан приходінің Канцелярия көшесінен батысқа қарай екі есік бойында орналасқан. Ол шіркеудің сақшысы және шіркеу кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ викарий Джон Доннның досы болды. Екінші әйелі 1662 жылы қайтыс болып, Вустер соборында жерленді, онда оның естелігіне ескерткіш орнатылған. Оның бір қызы Винчестер пребендари докторы Хокинске тұрмысқа шықты.
Walton was born at Stafford in 1593. The register of his baptism on 21 September 1593 gives his father's name as Jervis, or Gervase. His father, who was an innkeeper as well as a landlord of a tavern, died before Izaak was three, being buried in February 1596/7 as Jarvicus Walton. His mother then married another innkeeper by the name of Bourne, who later ran the Swan in Stafford. He is believed to have been educated in Stafford before moving to London in his teens. He is often described as an ironmonger, but he trained as a linen draper, a trade which came under the Ironmongers' Company. He had a small shop in the upper storey of Thomas Gresham's Royal Burse or Exchange in Cornhill. In 1614 he had a shop in Fleet Street, two doors west of Chancery Lane in the parish of St Dunstan's. He became verger and churchwarden of the church, and a friend of the vicar, John Donne. His second wife died in 1662, and was buried in Worcester Cathedral, where there is a monument to her memory. One of his daughters married Dr Hawkins, a prebendary of Winchester.
Толық аулаушы
"Толық балықшы" алғаш рет 1653 жылы жарық көрді, бірақ Уолтон оған ширек ғасыр бойы қосымшалар енгізіп отырды. Бұл – балық аулау өнері мен рухын проза мен өлең арқылы жұртқа паш ету; Джон Деннистің 1613 жылғы "Балық аулаудың құпиялары" еңбегінен 6 өлең цитата келтірілген. Ол Джон Офлиге, өте құрметтейтін досының құрметіне арналды. 1655 жылы екінші басылымы, 1661 жылы үшіншісі (1664 жылғы басылыммен бірдей), 1668 жылы төртіншісі және 1676 жылы бесінші басылымы жарық көрді. Соңғы басылымда түпнұсқаның он үш тарауы жиырма бірге дейін көбейді, ал оның досы және балық аулаудағы әріптесі Чарльз Коттон екінші бөлімін қосты. Ол Уолтон тоқтап қалған жерінен Венаторды алып, балық аулау және оған қажетті құралдар жасау бойынша нұсқауларын аяқтады. Уолтон балық аулауда сарапшы екенін айтқан жоқ; оның алғашқы басылымында балық аулау туралы мәліметтерді зейнеткерлікке шыққан аспазшы және юморист Томас Баркер берген, ол 1651 жылы "Балық аулау өнері" атты еңбегін жариялаған; бірақ тірі құртты, шегірткені және бақаны қолдануда "Пискатор" өзі шеберлікпен сөйлей білді. Бақа туралы әйгілі үзінді, көбінесе құрт туралы деп қате түсіндіріледі – "оны сүйгендей пайдаланыңыз, яғни оған мүмкіндігінше аз зиян тигізіңіз, сонда ол ұзақ өмір сүре алады" – түпнұсқа басылымда келтірілген. Жұмыстың өсуімен енгізілген толықтырулар техникалық бөлімге ғана қатысты емес; цитаталар, жаңа тіркестер, әндер, өлеңдер мен әңгімелер енгізілді, автор оны демалыс үшін жазған болса да, оны үнемі ойында ұстап, көптеген достарымен әр мәселені талқылағандай болды. Бастапқыда ашылу сахнасында "Пискатор" және "Виатор" есімді екі ғана қатысушы болды; бірақ екінші басылымда "Пискатор" балық аулауды мақтауда тым әуесқойлық танытты деген наразылыққа жауап ретінде ол "Ауцепс" есімді бүркітшіні енгізіп, "Виаторды" "Венаторға" ауыстырды және жаңа серіктестеріне әрқайсысы өзінің сүйікті ойынының қуанышы туралы айтуға мүмкіндік берді.
The Compleat Angler was first published in 1653, but Walton continued to add to it for a quarter of a century. It is a celebration of the art and spirit of fishing in prose and verse; 6 verses were quoted from John Dennys's 1613 work The Secrets of Angling. It was dedicated to John Offley, his most honoured friend. There was a second edition in 1655, a third in 1661 (identical with that of 1664), a fourth in 1668 and a fifth in 1676. In this last edition the thirteen chapters of the original had grown to twenty one, and a second part was added by his friend and brother angler Charles Cotton, who took up Venator where Walton had left him and completed his instruction in fly fishing and the making of flies. Walton did not profess to be an expert with a fishing fly; the fly fishing in his first edition was contributed by Thomas Barker, a retired cook and humorist, who published a treatise of his own, The Art of Angling in 1651; but in the use of the live worm, the grasshopper and the frog "Piscator" himself could speak as a master. The famous passage about the frog, often misquoted as being about the worm—"use him as though you loved him, that is, harm him as little as you may possibly, that he may live the longer"—appears in the original edition. The additions made as the work grew did not affect the technical part alone; quotations, new turns of phrase, songs, poems and anecdotes were introduced as if the author, who wrote it as a recreation, had kept it constantly in his mind and talked it over point by point with his many friends. There were originally only two interlocutors in the opening scene, "Piscator" and "Viator"; but in the second edition, as if in answer to an objection that "Piscator" had it too much in his own way in praise of angling, he introduced the falconer, "Auceps," changed "Viator" into "Venator" and made the new companions each dilate on the joys of his favourite sport.
Еске алу рәсімі
Жарнама магнаты және жерді дамытушы Баррон Коллиер 1908 жылы Флорида штатының Форт-Майерс қаласына жақын орналасқан Усеппа аралындағы курортында «Изаак Уолтон Fly Fishing Club» клубын құрды. «Izaak Walton League» – 1922 жылы Чикаго, Иллинойс штатында балық аулау өзендерін сақтау мақсатымен құрылған американдық қауымдастық. Уолтон Американың ұлттық тәтті су балық аулау даңқы залына енгізілді. Иллинойс штатының Хоумвуд қаласында «Izaak Walton Forest Preserve» деп аталатын орман қорығы бар. Стаффордширдің Илам ауылындағы «Izaak Walton» қонақ үйі Доведелге кіреберістегі Дове өзеніне қарап тұр. Англияда «The Izaak Walton» деп аталатын екі паб бар: біреуі Гэмпширдегі Ист-Мен ауылында, екіншісі Стаффордширдегі Крессвеллде. Стаффорд қаласының орталық алаңында өзен жағасындағы қалалық саябақта оның мүсіні орнатылған. Бұл саябақ арқылы өтетін жол бастапқыда «Изаак Уолтон жолы» деп аталды, сондай-ақ Стаффордтың солтүстік бөлігінде оның есімімен аталатын көше бар. Миннесота штатының Оватонна қаласында оның құрметіне аталған өзен бар. Норвичте «The Compleat Angler» пабы да бар. Багам аралдарындағы Биминидегі «Compleat Angler» қонақ үйі 2006 жылы өртенді, ал қонақ үйдің барына Эрнест Хемингуэй жиі келіп отырған. Висконсин штатының Порт-Вашингтон қаласындағы «Allen Edmonds» аяқ киім компаниясы құрмет ретінде «Walton» стилін шығарады. Калифорнияның Сьерра-Невада тау тізбегіндегі Silver Divide аймағындағы «Mount Izaak Walton» тауы Изаак Уолтонның құрметіне аталған. Алясканың Стерлинг қаласындағы «Izaak Walton State Recreation Site» мемлекеттік демалыс орны Мосс өзені мен Кенай өзенінің қосылған жерінде орналасқан, ал оның есімі Монтанадағы «Izaak Walton Inn» қонақ үйіне берілген. Кенияның Эмбу қаласында Рупингази өзеніне құятын шағын өзенге қарап тұрған «Izaak Walton Inn» қонақ үйі орналасқан.
Advertising mogul and land developer Barron Collier founded the Izaak Walton Fly Fishing Club in 1908 at his Useppa Island resort near Fort Myers, Florida. The Izaak Walton League is an American association formed in 1922 in Chicago, Illinois, to preserve fishing streams. Walton has been inducted into the American National Fresh Water Fishing Hall of Fame. There is a forest preserve in Homewood, Illinois, called the Izaak Walton Forest Preserve. The Izaak Walton Hotel in the Staffordshire village of Ilam overlooks the River Dove, at the entrance to Dovedale. There are also two pubs in England named The Izaak Walton: one in the village of East Meon, Hampshire, the other in Cresswell, Staffordshire. In the county town of Stafford, there is now a statue of him placed in the town park, by the bank of the river. This route through the park was originally known as 'Izaak Walton Walk', there is also a street in the north part of Stafford named after him. There is a creek named after him in Owatonna, Minnesota. There is also a pub in Norwich named 'The Compleat Angler'. The Compleat Angler Hotel in Bimini, Bahamas, was destroyed by fire in 2006; the hotel bar was frequented by Ernest Hemingway. The Allen Edmonds shoe company of Port Washington, Wisconsin, produces a "Walton" style in tribute. In the Silver Divide region of the Sierra Nevada mountain range of California, Mount Izaak Walton is named after Izaak Walton. The Izaak Walton State Recreation Site in Sterling, Alaska, is located at the confluence of the Moose River and the Kenai River, and his name is lent to the Izaak Walton Inn in Montana. There is an Izaak Walton Inn in Embu, Kenya, overlooking a small stream that feeds into the Rupingazi River.
Шығармашылық емес
Чарльз Лэмб Сэмюэл Тейлор Колриджге жазған хатында "Толық балықшы" кітабын ұсынады: "Онда тазалық, әдемілік және жүректің қарапайымдылығының рухы сезіледі. Онда көптеген құнды ескі өлеңдер кездеседі; оны оқу кез келген уақытта адамның көңіл-күйін көтеріп, ашу-ыза сезімдерін жұмсартады, жақсылыққа бастайды; онымен танысып алыңыз". Гилберт Райл 1949 жылғы "Ақыл тұжырымы" кітабында оны "не істеу керектігін білуге дейін не білу керектігін білу" мысалы ретінде келтіреді; ол жинақтаған мақалаларында былай деп жазады: "Біз, әрине, балық аулау, тамақ дайындау және ойлау сияқты көптеген іс-әрекеттерде, оларды жақсы білетін адамдардан принциптерді шығара аламыз. Сондықтан Исаак Уолтон, миссис Битон және Аристотель. Бірақ осы принциптерді түсіндіруге тырысқанда, оларды көрсеткіш райда айту қиын екенін байқаймыз. Олар автоматты түрде бұйрық райға көшеді".
Charles Lamb, in his letter to Samuel Taylor Coleridge, recommends the Compleat Angler: "It breathes the very spirit of innocence, purity, and simplicity of the heart. There are many choice old verses interspersed in it; it would sweeten a man's temper at any time to read it; it would Christianise every discordant angry passion; pray make yourself acquainted with it." Gilbert Ryle uses him in his 1949 book The Concept of Mind as an example of "'knowing how' before 'knowing that'"; in his collected essays he writes that "We certainly can, in respect of many practices, like fishing, cooking and reasoning, extract principles from their applications by people who know how to fish, cook and reason. Hence Isaak Walton, Mrs Beeton and Aristotle. But when we try to express these principles we find that they cannot easily be put in the indicative mood. They fall automatically into the imperative mood."
Көркем әдебиет
Чарльз Диккенс "Екі қаланың әңгімесі" кітабының 2-ші кітабының 14-тарауында оны еске алады. "Құрметті әкесі солтүстікке бет алғанда, ол көп ұзамай Исаак Уолтонның тағы бір ізбасарымен кездесіп, екеуі бірге жолға түсті". Томас Харди 1891 жылғы "Асыл әйелдер тобы" еңбегінде Уолтонды атап, оның балыққа қатысы Петрик отбасының аристократияға қатысымен салыстырылады. Зейн Грей 1903 жылғы "Бетти Зейне" кітабының 84-бетінде балық аулау туралы бір бөлімде оны еске алады. "Альфред Кларк: 'Мен балық аулауды ұнататын бірде-бір қызды білмедім' деді". "Бетти Зейне: 'Енді көріңіз. Мен сүйікті Исаак Уолтонды жақсы көремін. Әрине, сіз оның кітабын оқығансыз?' деді". Донна Тартт "Сырлы тарих" кітабында Бэнни кейіпкері Джон Доннмен достығын артық бағалайтын эссе жазғанда оны еске алады. Жюль Верн "Сырлы арал" романында Исаак Уолтонның үлгісімен балық аулауға арналған жіптер жасау туралы айтады. Дэвид Джеймс Дункан Уолтонның "Толық балықшы" еңбегін өзінің 1983 жылғы "Неге өзен?" романының алғашқы тарауларында комедиялық эффект үшін пайдаланады, бұл роман балық аулау және рухани даму туралы. 1992 жылғы "Мектептегі байланыстар" фильмінде тарих пәнінің мұғалімі Исаак Уолтонды жеке сүйіктісі деп атайды, оның туған күнін атап, оны білетін студенттер бар ма деп сұрайды.
Charles Dickens makes reference to him in chapter 14 of book 2 of A Tale of Two Cities. "The honoured parent steering Northward, had not gone far, when he was joined by another disciple of Izaak Walton, and the two trudged on together." Walton is mentioned by Thomas Hardy in his 1891 A Group of Noble Dames, where his relation to fish is compared to the relation of the Petrick family towards the aristocracy. Zane Grey mentions him in a fishing passage in his 1903 book Betty Zane on page 84. "Alfred Clark said 'I never knew one (girl) who cared for fishing.'" "Betty Zane answered 'Now you behold one. I love dear old Izaak Walton. Of course you (Clark) have read his book?'" Donna Tartt references him in The Secret History when the character Bunny writes an essay which over emphasises his friendship with John Donne. Jules Verne references him in The Mysterious Island when the author refers to making fishing lines in the fashion of Izaak Walton. David James Duncan employs Walton's The Compleat Angler to comedic effect throughout the early chapters of his novel of fishing and spiritual development, The River Why (1983). In the film School Ties (1992) the history teacher refers to Izaak Walton as a personal favourite after mentioning the date of his birth to see if any students knew it.