Кіріспе
Уильям Лилли (11 мамыр 1602 [Ескі стиль бойынша 1 мамыр 1602] – 9 маусым 1681) – XVII ғасырғы ағылшын астрологы. Ол "қазіргі заманғы бағытталған пікірлер мүлдем істеуге болмайтын нәрсе" деп шешкен бір сала бойынша гений болған деп сипатталады. Әлеуметтік және саяси байланыстары арқылы Англиядағы ең маңызды астролог ретінде беделін қалыптастырды және Батыс астрологиялық дәстүрінің болашақ бағытына өшпес із қалдырды. Лестерширдегі шаруаның ұлы болып туған Лилли, жастық шағында Лондонда қызметші болып жұмыс істеу үшін сапар шегеді. Жеті жылдан кейін ол бұрынғы жұмыс берушісінің жесірін үйлендіріп, астрологияны оқуға мүмкіндік алды. 1644 жылы, Англия азаматтық соғысы кезінде, ол көптеген танымал астрологиялық мәтіндердің біріншісін жариялады, ал 1647 жылы астрологиялық техниканың толық жинағы – Christian Astrology-ді шығарды. Бұл латын тілінде емес, ағылшын тілінде басылған алғашқы кітап болды және "дағдарыстағы ұлтты жұлдыздар тілімен тәрбиеледі" делінеді. 1659 жылға қарай Лиллидің даңқы кеңінен танылды және оның жылдық альманахи жылына шамамен 30 000 дана сатылымға ие болды. Лиллидің өмірбаяны, оның меценаты Элиас Эшмолдың өтініші бойынша 1681 жылы өмірінің соңында жарық көрді, сол дәуірдегі саяси оқиғалар туралы ашық мәліметтер мен басқа жерде қол жетімді емес замандастарының өмірбаянының егжей-тегжейлі сипаттамаларын ұсынады. 18-шы ғасырдың соңында ол "біздің тіліміздегі ең қызықты әңгімелердің бірі" деп сипатталды, әсіресе Джон Ди, Саймон Форман, Джон Букер, Эдвард Келли сияқты тұлғалардың тарихи бейнесі үшін, сондай-ақ Джон Нейпер мен Генри Бриггстің логарифм мен Бриггс логарифмдерін бірлесіп ойлап тапқан кездегі алғашқы кездесуі, кристалдардың әсері және королева Мабтың пайда болуы туралы қызықты әңгімелер үшін. Онда Лилли Оливер Кромвельдің өзіне қарсы саяси астрологиялық болжамдар жасағаны үшін қудалауға ұшыраған кезеңдегі достық қолдауын сипаттайды. Ол сондай-ақ 1666 жылғы Лондонның Ұлы өрті туралы және оның себебін тергейтін комиссия алдында қалай тұрғаны туралы жазады, өйткені ол 15 жыл бұрын жарық көрген суреттерінде өртеніп жатқан қала мен қабірлермен қоршалған бейнелері болғандықтан оның қатысы күдік тудырды. Лилли күшті достар мен жаулардың көмегімен де, қолдауымен де белгілі даулы тұлға болды. Ол Англияның Ұлы мөрінің сақтаушысы сэр Булстрод Уайтлоктың (өзіне Christian Astrology-ді арнаған) қолдауы арқылы көптеген парламент мүшелерінің назарын өзіне аударды, бірақ 1651 жылы парламент мүшелері оған қарсы айыптаулар жасады деп айыптады. Оның жақтастары үшін ол "Англиялық Мерлин"; ал қарсыластары үшін ол "жонглирлік сиқыршы және алдамшы" болды.
William Lilly (11 May 1602 [O. S. 1 May 1602]9 June 1681) was a seventeenth century English astrologer. He is described as having been a genius at something "that modern mainstream opinion has since decided cannot be done at all" having developed his stature as the most important astrologer in England through his social and political connections as well as going on to have an indelible impact on the future course of Western astrological tradition. Born the son of a yeoman farmer in Leicestershire, Lilly travelled to London as a youth to take up a servant's position. Seven years later he secured his fortune by marrying his former master's widow, allowing him the leisure to study astrology. In 1644, during the English Civil War, he published the first of many popular astrological texts, and in 1647 he published Christian Astrology, a huge compendium of astrological technique. This was the first of its kind to be printed in the English language rather than Latin, and is said to have tutored "a nation in crisis in the language of the stars". By 1659, Lilly's fame was widely acknowledged and his annual almanac was achieving sales of around 30,000 copies a year. Lilly's autobiography, published towards the end of his life in 1681, at the request of his patron Elias Ashmole, gives candid accounts of the political events of his era, and biographical details of contemporaries that are unavailable elsewhere. It was described, in the late 18th century, as "one of the most entertaining narratives in our language", in particular for the historical portrayal it leaves of men like John Dee, Simon Forman, John Booker, Edward Kelley, including a whimsical first meeting of John Napier and Henry Briggs, respective co inventors of the logarithm and Briggsian logarithms, and for its curious tales about the effects of crystals and the appearance of Queen Mab. In it, Lilly describes the friendly support of Oliver Cromwell during a period in which he faced prosecution for issuing political astrological predictions. He also writes about the 1666 Great Fire of London, and how he was brought before the committee investigating the cause of the fire, being suspected of involvement because of his publication of images, 15 years earlier, which depicted a city in flames surrounded by coffins. Lilly was a controversial character who was both aided and abetted by powerful friends and enemies. He attracted the attention of many members of Parliament, through the support of Sir Bulstrode Whitelocke, Lord Keeper of the Great Seal of England, (to whom he dedicated his Christian Astrology), but also accused Members of Parliament of engineering charges against him in 1651. To his supporters he was an "English Merlin"; to his detractors he was a "juggling wizard and imposter".
Ерте өмір
Лили 1602 жылғы 1 мамырда Лестерширдегі Дисворт деген шағын ауылда дүниеге келді. Оның отбасы тұрған сабаннан төселген үйі әлі күнге дейін ауыл шіркеуінің жанында тұр. Бұл үй сол кездегідей жайлы болған, бірақ Лилидің әкесі (сол да Уильям аталған) шаруашылығын жүргізу шығындарымен күресіп, қиналды. Лили мектеп жасына келгенде, анасы Элис отбасының артқа тайғанын және мүлкінің тозуын айтып шағымданды, алайда ол ұлына отбасының шамасына келген ең жақсы білім беруді қалап, бел буды. Лили сол замандағы ең білікті ұстаздардың бірі Джон Бринсли басқаратын Эшби-де-ла-Зуш гимназиясында классикалық білім алды. Бринсли тәртіпке қатаң талап қойғанмен, ынталандыру мен мақтауды қолдады. 1619 жылы Лили мектепті бітірген кезде, ол өте жақсы білімді және латын тілінде шебер болды. Бұл оған кейінірек астрологияны зерттеуде көп көмектесті, себебі сол кездегі астрологиялық оқулықтардың барлығы дерлік латын тілінде жазылған еді. Лилидің Кембридж университетіне түсу үміті әкесінің кедейлігінен орындалмады. Оның өмірбаянында ол барлық студенттердің ие болған мүмкіндіктен айырылғанына қатты ренжіді, тіпті олардың көпшілігінің білімін "жетілмейтін" деп сипаттады:
Мүмкіндік әкесінің адвокаты арқылы келді, ол Лилидің білім деңгейін мойындап, оны Гилберт Райтқа ұсынды. Райт өзіне хатшы және жалпы қызметкер ретінде сауатты жас жігітті іздеді, ал сол кезде Лилидің әкесі (қарыз үшін түрмеде отырған) одан құтылуға қуанды, өйткені ұлы шаруашылыққа жарамайтын болғандықтан, ол "ешнәрсеге жарамайды" деп ойлады. Ұсыным хаты мен бірнеше шиллингі ғана бар 18 жастағы Лили тасымалдаушының арбасымен қатар Лондонға жол тартты, кейін ол "бұл өте дауылды, суық және жайсыз апта болды: мен барлық жолды жаяу жүрдім" деп еске алды. Гилберт Райт Лилиді жылы күтіп алды және 1627 жылы Райт қайтыс болғанға дейін оның қызметшісі болып жұмыс істеді. Оның өмірбаянында ол осы жеті жыл ішінде қожайыны үшін түрлі шаруа жұмыстарын қалай атқарғаны, 1624 жылы Гилберттің әйелін емдеп, оның аурудан қайтыс болуына дейін қалай күтім жасағаны, 1625 жылы Лондонның Ұлы обасынан қалай аман қалғаны, 1626 жылы қожайыны қайтадан үйленгені (Эллен Уайтхер атындағы жесір) және 1627 жылы қайтыс болғанға дейін Лилиге жылына 20 фунт стерлинг мөлшерінде жалақы бергені туралы айтылады. Райт қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, жаңадан жесір қалған Эллен екі рет ақша үшін үйленгенін, енді өзінің күйеуінің мәртебесіне қарамастан, оны сүйетін және күтім көрсететін адаммен үйленгісі келетінін түсіндірді. Лили өзін ұсынуға "батыл" қадам жасады, және 25 жастағы Лили тым жас екеніне қарсылық білдіргеніне қарамастан, олар сол жылдың қыркүйек айында үйленді, екі жыл бойы некелерін достары мен туыстарынан жасырып қалды. Лили алты жыл бойы Элленмен бақытты некеде болды. Ол қайтыс болғаннан кейін бар мүлкін Лилиге қалдырды, ол "мүлік көп болды, мың фунтқа жуық болды" деп хабарлады.
Астрологиялық мансап
Лиллидің Эленнен мұра еткен ыңғайлы өмір салты мен байлығы оған Лондон қоғамында жиі уағыз тыңдау мен дәрістерге қатысу үшін бос уақыт берді. 1632 жылы, Эленнің қайтысына аз қалғанда, ол астрологияны зерттей бастады, осы тақырыпқа қатысты барлық қолжетімді кітаптарды оқыды және кейде өнер арқылы құпияларды ашуға тырысты. 1642 және 1643 жылдар бұрынғы оқуларын мұқият қайта қарауға арналды, әсіресе Валентин Найбодтың «Алькабицийге түсіндірмесін» тапқаннан кейін, ол оны «күнге дейінгі кездескен ең терең автор» деп таныды. Ол сол кезде «патша мен парламент арасындағы маңызды оқиғаларды мұқият байқағанын» және «барлық төмендегі нәрселер жоғары себептерге байланысты болғандықтан, жоғарыдағы денелердің орналасуы арқылы оларды анықтау мүмкін» деген сенімге келді. Содан кейін «бірнеше тәжірибе жасағаннан кейін», ол «әрі қарай ізденуге жігер алды және соңынан әрқашан ұстанған әдісін қалыптастырды». Лиллидің ең толық кітабы 1647 жылы «Христиандық астрология» деген атпен жарық көрді. Ол кітап өте кең көлемді болғандықтан, қазіргі уақытта үш томдық болып шықты, бүгінгі күнге дейін танымал және басылымнан шыққан емес. Бұл кітап Орта ғасырлардан бергі дәстүрлі астрологияны зерттеудің классикалық мәтіндерінің бірі саналады, әсіресе, болашақ оқиғаларды болжаумен немесе астрологқа қойылған сұрақтарға сәйкес астрологиялық карта негізінде ағымдағы оқиғалардың белгісіз аспектілерін зерттеумен айналысатын сағаттық астрология саласы бойынша. «Христиандық астрология» кітабының 2-томында сағаттық карталардың мысалдары келтірілген. Содан кейін ол өзінің болжамдық альманахтарын және басқа да еңбектерін жариялай бастады, олар Ұзақ Парламенттің көрнекті мүшелерінің назарына ілікті. Лилли Бульстрод Уайтлокк, Уильям Лентхолл, сэр Филип Степлтон, Элиас Эшмол және басқалармен жақын қарым-қатынаста болды. Тіпті Джон Селден де оны мойындаған сияқты, және сол кездегі қоғамның көпшілігінен айырмашылығы, олар астрологияның жалпы шындығына сенгенімен, ол айтқан болашақ оқиғаларды нақтылауға батылдық танытты. 1650 жылы Лилли сэр Кристофер Хейдонның «Математикалық дәлелдермен астрологиялық әңгіме» деген кітабына алғысөз жазды, бұл астрологияны қорғау мақсатымен 1608 жылы жазылған, бірақ Элиас Эшмолдың қаржысымен қайтыс болғаннан кейін ғана жарық көрген еңбек.