Генри ВаUGHан: Уэльс ақыны және дәрігер өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Уэльстік метафизикалық ақын (1621–1695)

Генри Воган (17 сәуір 1621 – 23 сәуір 1695) – Уэльстік метафизикалық ақын, ағылшын тілінде жазған автор және аудармашы, сондай-ақ дәрігер. Оның діни өлеңдері 1650 жылы «Silex Scintillans» жинағында, ал екінші бөлігі 1655 жылы жарық көрді. 1646 жылы «Poems, with the Tenth Satire of Juvenal Englished» атты өлеңдер жинағы жарыққа шықты. Осы уақытта ол діни ақын Джордж Герберттің шығармаларын оқып, «бос өлең» жазудан бас тартты. «Зәйтүн тауы және жалғыздыққа арналған құлшылық» (1652) атты прозалық туындысы оның шынайылығы мен терең сенімдерін көрсетеді. Одан кейін оның екі томдық дүниежүзілік өлеңдері жарық көрді, бірақ олар оның рұқсатысыз басылған болуы мүмкін. Дегенмен, оның діни өлеңдері ең жоғары бағаланды. Ол сонымен қатар қысқаша моральдық және діни еңбектерді, екі медициналық еңбекті қара сөзбен аударды. 1650 жылдары ол өмір бойына созылған дәрігерлік практикасын бастады.

Ерте өмір

Генри Вон Ньютон-бай-Ускте, Ллансантффред (Санкт-Бриджит) приходында, Брекнокширде, шамамен 1586-1658 жылдары өмір сүрген Томас Вон мен 1593 жылы туған Дениз Дженкиннің ең үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Дениз Дженкин Дэвид пен Гвенлиан Морганның жалғыз қызы және мұрагері болған. Воганның Томас Вон есімді егіз інісі болды, ол философ және алхимик атанды. Воган Уэльстегі екі күшті отбасымен туыс болды, бірі католик, екіншісі протестант. Оның әкесінің әкесі Уильям Третауэр Корттың иесі болған. Оның әжесі Фрэнсис – Томас Сомерсеттің заңды емес қызы. Екі ұл да Ллангатоктың пасторы Мэтью Герберттің мектебінде оқыды, оған екеуі де алғыс айтқан хаттар жазды. Мэттью Герберт балалардың үйде үйренген шіркеу мен монархияға деген құлшынысын күшейткен болуы мүмкін. Кейіннен, Ваганның бірнеше дін қызметкерлері сияқты, ол да интерregnum кезеңінде келісімшілдікке бармады. Ол түрмеге қамалды, мүлкі тәркіленді және жер аударылудан мүжілді. Оксфордтағы Иса колледжінің майлы кітаптарында Томас Вонның 1638 жылдың мамырында қабылданып алынғаны көрсетілген. Генри де сол кезде келді деп есептеледі; Энтони Вуд былай деді: "Ол 1638 жылдың күзгі семестрінде 17 жасында Иса колледжіне алғаш рет кірді". Генридің қайда тұрғаны немесе оқуға қабылданғаны туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ Оксфордпен байланысы бар деген болжам, Athenae Oxoniensis-ке енгенімен расталғандықтан, әбден орынды. Алайда, Иса колледжінің мұрағаттарындағы соңғы зерттеулер Генри 1641 жылға дейін Иса колледжіне кірмегенін көрсетті, егер ол 1639 жылы оқуға түсіп, қабылдау ақысын төлеместен, сол жылдың желтоқсан айында сақталған майлы кітаптардағы жазбалар қайта басталғанға дейін кетпеген болса. Генри Томасқа қарағанда кейінірек Оксфордқа барған болуы мүмкін, бұл туралы 1643 жылы қайтыс болған Уильям Картрайттың 1651 жылғы "Комедиялар, трагикомедиялар және басқа да өлеңдері" жинағына жазған өлеңдерінен болжам жасауға болады. Томас Картрайттың лекцияларына қатысқандығы анық: "Ол оқығанда, біз тыңдауға қандай құштарлықпен жиналатын едік!". Генри, көрінеу, қатыспаған, өйткені оның "Уильям Картрайт мырзаның өлеңдері мен пьесалары туралы" өлеңі "Мен сені тек көрдім" деген сөздермен басталады. Бұл және 1647 жылғы "Мистер Флетчердің пьесалары туралы" өлеңі – "кавалерлік идеалдарды қайта бекіту және оларды жоққа шығарған қоғамға қарсылық білдіру" мағынасын білдіретін роялистік томдарды мақтау. Азамат соғысы күшейген кезде Вон Лондоннан үйге шақырылды, бастапқыда Брекнокшир округінің бас судьясы және адал роялист сэр Мармадуке Ллойдтың хатшысы болып қызмет етті. Воганның роялистер армиясында қысқа уақыт қызмет еткені де болжанып отыр. Отанына оралғаннан кейін медицинамен айналыса бастады. 1646 жылы Вон Кэтрин Уайзға үйленді, олар Томас есімді ұл мен Люси, Франсис және Кэтрин есімді үш қыз тәрбиеледі. Оның бірінші әйелімен қарым-қатынасы "Прайорлық бақта" ("Upon the Priory Grove") көрініс тапқан, оның алғашқы өлеңдер жинағы "Poems, with the Tenth Satire of Juvenal Englished" (1646) жинағында жарық көрді. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол оның әпкесі Елизаветаға үйленді, шамамен 1655 жылы.

Henry Vaughan was born at Newton by Usk in the Llansantffraed (St. Bridget's) parish of Brecknockshire, the eldest known child of Thomas Vaughan (c. 1586–1658) of Tretower and Denise Jenkin (born c. 1593), the only daughter and heir of David and Gwenllian Morgan of Llansantffraed. Vaughan had a twin brother, Thomas Vaughan, who became a philosopher and alchemist. Vaughan was kin to two powerful Welsh families, one Catholic, one Protestant. His paternal grandfather, William, owned Tretower Court. His paternal grandmother, Frances, was the natural daughter of Thomas Somerset, who spent some 24 years in the Tower of London for adhering to Catholicism. Both boys were sent to school under Matthew Herbert, Rector of Llangattock, to whom both wrote tributes. Matthew Herbert may have reinforced a devotion to church and monarchy the boys had learnt at home. Like several of Vaughan's clerical acquaintances, he later proved uncompromising during the interregnum. He was imprisoned, his property was seized, and he narrowly avoided banishment. The buttery books of Jesus College, Oxford show Thomas Vaughan being admitted in May 1638. It is thought that Henry went up at the same time; Anthony Wood states, "He made his first entry into Jesus College in Michaelmas term 1638, aged 17 years. There is no clear record to establish Henry's residence or matriculation, but the assumption of his association with Oxford, supported by his inclusion in Athenae Oxoniensis, is reasonable enough." Recent research in the Jesus College archives, however, suggests that Henry did not enter Jesus College before 1641, unless he did so in 1639 without matriculating or paying an admission fee, and left before the record in the surviving buttery books resumes in December of that year. It has been suggested that Henry went to Oxford later, after Thomas, based on poems each wrote for a 1651 edition of the Comedies, Tragi Comedies, with Other Poems of William Cartwright, who had died in 1643. Thomas had clearly attended Cartwright's lectures, which were a draw at the time: "When He did read, how did we flock to hear!" Henry apparently had not, as his poem "Upon the poems and plays of the ever memorable Mr William Cartwright" begins with the words, "I did but see thee." This and the 1647 poem "Upon Mr Fletcher's plays" are celebrations of Royalist volumes that implied "a reaffirmation of Cavalier ideals and a gesture of defiance against the society which had repudiated them." As the Civil War developed, Vaughan was recalled home from London, initially to serve as a secretary to Sir Marmaduke Lloyd, a chief justice on the Brecknockshire circuit and staunch royalist. Vaughan is thought to have served briefly in the Royalist army. On his return, he began to practise medicine. By 1646, Vaughan had married Catherine Wise, with whom he reared a son, Thomas, and three daughters, Lucy, Frances, and Catherine. His courtship with his first wife is reflected in "Upon the Priory Grove", in his first volume of poetry, Poems, with the Tenth Satire of Juvenal Englished (1646). After his first wife's death, he married her sister, Elizabeth, probably in 1655.