Кіріспе

Баллигар – Ирландияның Галвей графтығындағы ауыл. Ол Роскомон қаласынан 19 км жерде орналасқан.

Атауы мен шығу тегі

Балигар атауы, тарихи түрде Беаллагарр, ғасырлар бойы Макдермот тайпасының жиналатын орны және сауда орталығы болған. 1585 жылдан бері шаруашылық және жер ретінде тіркелген. Шаруашылық пен жер 1585 жылдан бері тіркелгенімен, 1820 жылдарға дейін халық тығыз қоныстанған орталыққа айналмады. 1585 жылдың 6 тамызында Галвей және Роскоммонның басшылары мен жер иелері Галвей қаласында Лорд-депутат сэр Джон Перротпен кездесуге шақырылды. Кездесудің мақсаты – жер иелері мен басшыларды Елизавета I-ге жерлерін беруге және содан кейін Корольдіктен бір акр жерді бір пенниге жалға алуға көндіру болды. Жер иелері шарттарды қабылдады, ал бас беру құжатына қол қойғандардың бірі – сол кездегі Балигар қамалының иесі болуы мүмкін, Балигарлық Фрэнсис Шейн мырза.

Баллигар қамалы

Баллигардың келесі кездесуі "Жерді тексеру мен бөлу" кітабында тіркелген; бұл 1641 жылы Киллерон приходындағы Беалагара жерінің нақты иесі Сент-Олбанс графы екенін көрсетеді. Ол осы жерден де, Баллигар қамалынан да айырылды. Кейіннен ол Кланрикард графына берілді. 1640 жылдардағы көтеріліс кезінде Баллигар қамалында гарнизон орналастырылды. Баллигар қамалы XVIII ғасырдың басында тарихтан жоғалып кеткендей көрінеді. 1704 жылғы құжатта Кланрикард отбасы Баллигар шаруашылығын, сондай-ақ Дринаун мен Киллероранның бір бөлігін Уэстмитт графтығының Стримстаун тұрғыны Эдвард Доннеланға екі адамның өміріне, яғни алпыс екі жылға, жылына акрға екі шиллингке жалға бергені көрсетілген. 1820 жылы Денис Генри Келли, айналасындағы жерлердің иесі, Келли қамалының басты кіреберісіне жақын жерде жол ақысы алынатын базар құрды.

Базарлы қала - 1840 жыл

Базардың басталуы сәтті болды және оның айналасында Баллигардың дамыған базарлық қаласы өсті. 1840 жылы Баллигар базары сауда көлемі бойынша Атлон базарынан кейін екінші орынға ие болды. 1841 жылғы халық санауы бойынша Келли иелігінде 5300 адам тұрды. Базардың өсуімен бірге дүкендер мен тұрғын үйлерге деген сұраныс та артты. Денис оларды салып, лайықты жалдамагерлерге жалға берді. Құрылғаннан кейін жиырма жыл өткен соң Баллигарда 52 үй және 363 тұрғыны болды. Денис ішімдік ішпеген адам болды ма, жоқ па белгісіз, бірақ 1839 жылы Баллигарда бар болғаны екі қоғамдық үй болды. Олардың бірі Дж. Керлидің дүкеніне жақын, екіншісі Т. Хенлидің маталар дүкені орналасқан жерде болды. Қала реттелген түрде жоспарланды: кең басты көше, базар алаңы, оның иелігінің басты кіреберісіндегі алаң және барлық үй-жайлардың арт жағына қол жеткізу үшін екі артқы көше. Денис қаласын таза ұстауға сенді және осы мақсатта айдың бірінші күні қаладағы әр үйге барып тексерді. Егер үй немесе дүкен таза және тәртіпті болса, ол жалдамагерге тазалық куәлігін берді, ал жыл соңында ең көп куәлік жинаған жалдамагер 1 фунт 10 шиллинг сыйлық алды; келесі сыйлық 10 шиллинг 6 пенни болды. 1835 жылы Баллигарға енгізілген тағы бір жаңалық – Өнімді несие қоры. Бұл коммерциялық емес ұйым болды және жалдамагерлер қиын жағдайларда қорға қол жеткізе алды. Ол Кредиттік одақ сияқты жұмыс істеді. 1844 жылы несие қорынан 1000 фунт стерлинг жергілікті жерде айналымда болды. Несие кеңсесі Кларктың аппараттық дүкені қазір орналасқан Басты көшеде орналасқан.

Киллероран қорымы және басқа да құрылыстар

1845–1850 жылдардағы Ұлы ашаршылық, барлық ауыртпалықтары, аштығы және мұқтаждығымен қаланың қарқынды дамуын тоқтатты, бірақ бұл ұзаққа созылмады. Гриффиттің 1855 жылғы мүліктік бағалауы Баллигарда 67 үй, полиция бөлімі, шіркеу мектебі, емхана және протестант шіркеуі болғанын көрсетеді. 1850-ші жылдардың соңында қала мен аймақтағы құрылыс одан әрі дамыды. Базар алаңында жаңа шіркеу мектебі салынды, бір жылдан кейін жаңа католик шіркеуі салынды. Осы шамада базар алаңында кескін тастан салынған, алты қабатты үй тұрғызылды. Онжылдықтың соңына қарай Киллероран зиратында 93 фут биіктіктегі тас мұнара орнатылды, сондай-ақ сот ғимараты мен Келли қамалы арқылы өтетін өзенге салынған тамаша тас құрылысы – Гранд Бридж салынды. 1859 жылы осы көпірдің құрылысына 1000 фунт стерлинг жұмсалды деседі. Құрылыс жобасы Денис Келли күткендей табысты болмаған болуы керек, себебі 1863 жылы Келлидің барлық мүлкі соттарда, «Жүктемелі мүліктер туралы» заңға сәйкес сатуға ұсынылғанын көреміз. Денис Аргати Гранжға, Атлейгке жақын жердегі шағын мүлкіне зейнетке шықты. Ол 1877 жылы қайтыс болды және Киллерорандағы ескі шіркеуге жерленді. Келли мүлкін, қамалымен және қаласымен бірге Кристофер Невилл Багот 105 000 фунт стерлингке сатып алды.

Баготтар отбасы

Баготтар отбасы аймақ өмірінде тек жалға алу ақысын жинаудан басқа ешқандай белсенді рөл атпаған сияқты көрінеді. Меншік иесі Кристофер мүліктің өзінде аз уақыт өткізіп, басқаруды екі бауырына – Чарли мен Джонға тапсырды. Кристофердің өзі Лондонның әсем ауданында үй сатып алып, жомарт тойлар ұйымдастырды. Осындай бір кеште ол Элис Вернер есімді, әдемілік пен сүйкімділікке толы жас әйелмен танысты. 1874 жылы олар үйленді. Біраз уақыттан соң ұлдары дүниеге келді. Кристофер Баготтың әйелі әсем өмір салтын жалғастырды, бірақ күйеуімен арақатынасы тез шиеленісіп кетті. Олар 1876 жылы Кастелкеллиге оралды, ал кейін ол әйелін және ұлын үйден қуды. Ол барлық мүлігін бауыры Джон Баготқа қалдырып, өсиетнама жасады. Денсаулығы күрт нашарлап, 1877 жылдың мамыр айында қайтыс болды. Багот ханым күйеуінің соңғы өсиетнамасына қарсы шықты, нәтижесінде Дублин мұрагерлік сотында көп шу көтерілген сот процесі өтті. Сот бір айға созылды, соңында Багот ханым мен ұлының пайдасына шешім шығарылды. Сот мұраны жас мұрагер есейгенге дейін олардың атынан басқарды. 1903 жылы мүліктің барлығы сатылымға қойылды. Сатып алушы – Жер комиссиясы болды, ал кейін Орман комиссиясы Кастелкелли мен оны қоршаған жерді сатып алды.

Ұлы ашаршылық (Ан Горта Мор)

Баллигар еншісінің (Киллеран және Киллиан) халқының құрылымы 1845 жылғы Ұлы ашаршылықтан бері Ирландияның көптеген ауылдық аймақтары сияқты үнемі азайып келеді. 1845 жылғы Ұлы ашаршылық, немесе An Gorta Mór деп белгілі болған ашаршылық, Ирландияға зор зиян келтірді, және Баллигар 1845 жылдан 1849 жылға дейінгі жылдары негізгі азық түрі – картоптың қурауынан туындаған қасіреттен қашқан жоқ. An Gorta Mór туралы аз ғана мәлімет сақталған, өйткені ол салыстырмалы түрде жақын уақытта, бір жүз алпыс жыл бұрын болған. Бұл оқиғаның егжей-тегжейі жергілікті халық үшін тым қорқынышты және ауыртпалықты болғандықтан, тіпті жергілікті әңгімелерде де еске түсіруге келмейді. Жүздеген жергілікті тұрғындардың, көбінесе шаруалардың, аштықтан қаза табуы туралы оқиға жазылмаған. An Gorta Mór айналасындағы ең үлкен трагедия – шаруалардың жұмыртқа мен мал-мүлікті жалға төлеу үшін сатуы, ал олардың өзі және көршілері аштықтан өліп жатқанда. Gorta Mór Баллигар халқын алғаш рет ірі көші-қон туралы ойлауға мәжбүр етті. 1845 жылдан 1850 жылға дейін жергілікті шаруалар жаппай көшіп кетуді бастады. Көрініп тұрғанындай, бастапқыда олар жеке-жеке емес, үлкен топтарда, негізінен Америка мен Австралияға кетті. Қазір бұл Африканың аштықтан зардап шеккен аймақтарынан босқындардың қазіргі көші-қонымен салыстыруға болады. Трихилл ұлттық мектебі туралы жан-жақты зерттеуде Норма Хойлен Бохилл деген шағын елді мекенінің барлық тұрғындары бір күні қалай көшіп кеткенін жазды. Бохиллдегі тұрғындардың бәрі, жастары мен қарттары, аз-кем мүлкін алып, Коб немесе Галвейдегі "табут кемелерінің" бірін табуға аттанған күні қорқынышты болған. Өкінішке орай, олардың не болғанын ешкім білмейді, бірақ олардың кем дегенде бірі "уәде етілген жерге" жеткен болуы керек. Мысалы, 1847 жылы Корк унитариан шіркеуінен 13 отбасы бір қайықта Австралияға сапар шекті. Аймақтан АҚШ-қа көші-қон XIX ғасырдың соңында және XX ғасырдың басында да жалғасты. Бэллигардан адамдардың көшіп кетуі нәтижесінде бүгінгі күні еншідегі әрбір отбасының Американың бір бөлігінде туыстары бар. Gorta Mór-дың ерекшелігі – кейін осы оқиға туралы сөйлесуге көбіс адам дайын болмады, тіпті жергілікті фольклорда да оқиға туралы аз ғана әңгіме сақталған. Отбасының немесе отбасы мүшелерінің аштықтан қаза табуы туыстар кейін сөйлесуден бас тартқан кедейлікпен байланысты болған сияқты. Баллинакор ауылында Мартин "Принц" Келлиге тиесілі егістіктегі құм шұңқырының жанында бес қарапайым қабір бар – қабірлердің бірінің айналасында бірнеше қарапайым егістік тастары орналасқан. Бұл жерде аштықтан қаза тапқандар ешқандай рәсімсіз, тіпті діни қызметкердің қатысуынсыз жерленген болуы мүмкін.

1860 жылдан 1890 жылға дейін

Балигар қаласында 1860 жылдан 1891 жылға дейін іс жүзінде ешқандай кеңейіс болған жоқ. 1891 жылғы халық санауы бойынша қалада 69 үй және 289 адам тұрды. Содан кейін, белгілі бір себептерге байланысты, осы ғасырдың басындағы он жылдық ішінде қала халқы 289-дан 403-ке дейін, шамамен 35 пайызға өсті. Сол он жылдық аралығында қалаға он бір үй салынды.

Ыңғайлылықтар

Ауылда көптеген кәсіпорындар, дүкендер, азық-түлік сататын дүкендер мен ет дүкендері бар. Осы дүкендердің бірі, көп буын бойы сақталып келген, қазір Килгарриф отбасының меншігінде. Бұл дүкен ауылдағы жалпы сауда орыны және кездесу орны болған. Көптеген отбасылардың тарихын 1749 жылға дейін (нақты мәліметтерге сүйенсек) осы өңірде тұрғандарына дейін табуға болады. Бұл отбасылардың ішінде Лохан, Мартин, Эган, Финнеран, Флинн, Галвин, Киан, Мулрей, Мулвей, Герагти, Хили, Нолан, Келли, Фишер, Девайн, Дойл, Браннелли және Ханнон отбасылары бар. 2003 жылы ауыл 2003 жылғы Арнайы Олимпиаданың жазғы әлемдік ойындарында сынға түскен Ауғанстанның Арнайы Олимпиада командасын құрметпен қарсы алды. Баллыгар карнавалы 1945 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Көңіл көтеру шаралары мен карнавалға билер, дискотекалар, ойын-сауық жәрмеңкелері, көшедегі ойын-сауықтар, әсем киімдер, ауылдық жәрмеңкелер, шошқалардың жарыстары және спорт турнирлері кіреді.

Экономика және мәдениет

1977 жылы құрылған Murray Timber Products Limited Ирландиядағы ең ірі пилорамалардың біріне дейін өсті. Баллигардағы қоғамдық кітапхана әр сейсенбі және сенбі күні таңертең, ал жұма күні түстен кейін ашық болады. Ол аймақтың мұрасы мен тарихы туралы ақпаратты қамтитын анықтамалық және жергілікті зерттеулер жинағын ұсынады.

Қалалық аумақтар

Баллигардағы аудандардың ішінде Сук өзенінің Галвей жағында орналасқан Муканаг (шошқалардың броды) бар. Қарапайым балық аулаумен және жабайы табиғатты аулаумен белгілі, жергілікті Сук өзені көкбалық, ақбалық және судақ балық аулауға қолайлы, ал жылдам ағысы бар Шивен өзені жабайы форельге толы. Муканагта су тасу қаупі бар, бірақ көптеген жергілікті тұрғындар бұған мән бермейді, олар тракторлармен немесе жекекөліктермен ауданға кіріп-шығады. 1970 жылдары Сук өзенін тереңдету күтілген нәтижені бермеді.